Matias Galarza’nın şimdi ikinci dakikada gelen golü, bizi nasıl bir maçın beklediğini gösteriyordu. Türkiye için turnuvanın kıssası, top ağlara girdiğinde tehlikeli bir yere hakikat kaymaya başlamıştı. Asıl problem o golün akabinde ne yapılacağıydı. Ancak Türkiye, yanıtını aradığı soruyu iki maç boyunca bulamadı: Top bizdeyken ne yapmak istiyoruz?
Bu soru kolay görünebilir. Meğer günümüz futbolunda neredeyse bütün tartışmaların merkezinde durur. Ancak Türkiye için daha da kritikti. Zira yıllardır en rahat ettiği oyun, kendi alanında bekleyip alan bulan, rakibin istikrarsız yakalandığı anlarda süratle çıkan, müsabakanın doğal akışında favori rolünü üstlenmeyen bir oyundu. Avrupa Şampiyonası’nda heyecan yaratan kadronun gücünde de bu his vardı. Türkiye, o turnuvada meydan okuyan taraftı. Rakibine nazaran daha az konforlu, ama daha diri ve daha inançlı görünüyordu. Dünya Kupası’nda ise denk ya da kağıt üzerinde daha zayıf görülen rakiplere karşı topa hükmetmesi, oyunu açması, kapalı savunmaya karşı tahlil üretmesi gerekiyordu. İşte kırılma burada yaşandı. Türkiye favori üzere davranmak zorunda kaldı lakin favori üzere oynamaya hazır değildi.
Topa sahip olmakla oyuna sahip olmak tıpkı şey değil
Paraguay maçındaki topa sahip olma oranı, tıpkı Avustralya maçında olduğu üzere, birinci bakışta üstünlük izlenimi verebilir. Yüzde 78’lik oran, alanda oyunun Türkiye tarafından yönlendirildiğini düşündürebilir. Ama tek başına bu data maçı anlatmaya yetmiyor. Hatta aldatıcı bir konfor bile yaratıyor. Zira Türkiye’nin topa sahip olduğu müddet, ne Avustralya’yı ne de Paraguay’ı nitekim geri koşturan, savunma çizgisini bozan, ceza alanında panik yaratan bir müddete dönüştü.
İki maçta toplam 62 şut çekip gol bulamamak, birinci bakışta şanssızlık üzere sunulabilir. “Top girmedi”, “kaleci güzel günündeydi”, “bir tane atsak maç açılacaktı” denebilir. Lakin istatistiği biraz daha kazıyıp bakıldığında değişiyor. Şut başına beklenen gol pahasının çok düşük kalması, Türkiye’nin kaleye çok yaklaşamadığını gösteriyor. Ceza alanı dışından gelen denemeler, bloklanan şutlar, kalabalık savunmanın önünde sıkışan ataklar… Bunlar üretkenliğin işareti olmaktan çok, Türkiye’nin oyun fikrinin tükendiği anların iziydi.
Bir grup 30’un üzerinde şut çekip rakip için tehlike hissi yaratamıyorsa, sorun bitiricilikten evvel konum kalitesindedir. Avustralya maçında da Paraguay maçında da Türkiye’nin hamleleri benzeri bir yere saplandı. Top kenara gitti, geri döndü, tekrar dolaştı, sonra sabırsız bir şutla atak bitti. Rakip savunma her seferinde yine yerleşti.
Bu noktada topun sirkülasyon suratını da tek başına konuşmak yetersiz kalıyor. Elbette pas temposu değerlidir. Ama sürat, yapı yoksa tahlil üretmez. Türkiye’nin hamlesinde iç oyuncularla bekler arasında sistemli irtibatlar kurulamadı. Merkezden geriye gelip stoperleri çıkaran, rakip orta sahayı kararsız bırakan bir santrfor profili de yoktu. Kenarlarda üçgenler geç oluştu, oluştuğunda da süreklilik kazanmadı. Bilhassa sol tarafta Kenan Yıldız ve Ferdi Kadıoğlu’nun rakibin sağ kanadıyla baş başa bırakıldığı kısımlar, ekibin atak tertibindeki yalnızlığını açık biçimde gösterdi.
Kırmızı karttan sonra Arda Güler’in sol içe yaklaşmasıyla kısa vadeli bir hareketlenme görüldü. Ama bu da planın doğal sonucu üzere görünmedi, daha çok maçın zorlamasıyla ortaya çıkan geç bir arayıştı. Türkiye, sahanın hiçbir bölgesinde top kendisindeyken sistemli sayısal üstünlük kuramadı. Bunu kuramayan bir ekibin karşısındaki kapalı savunmayı açması elbette çok güçtü.
Fizik, teknikten farklı bir başlık değil
Bu turnuvada Türkiye’nin oyununu bozan etkenlerden biri de fizikî temasla kurduğu sorun oldu. Arda Güler’in yeteneği tartışılacak bir mevzu değil. Topla münasebeti, görüş açısı, pas kalitesi, oyunun suratını sezme marifeti bu kadronun en değerli kesimlerinden biri. Lakin Dünya Kupası seviyesinde yetenek temas altında ayakta kalabildiği ölçüde tesirini büyütür. Arda Güler, Paraguay karşısında sık sık rakibin sertliğine maruz kaldı ve bu sertliği oyunun doğal modülü haline getiremedi.
Benzer bir durum Yunus Akgün ve Kerem Aktürkoğlu için de geçerliydi. İkisi de hareketli, çabuk, dar alanda yön değiştirme marifeti olan oyuncular. Fakat bu düzeyde, temas geldiğinde topu saklama, omuz omuza çabada konumu muhafaza, yere dayanıklı basarak pas açısı yaratma gücü eksik kaldığında suratın tesiri azalıyor. Türkiye’nin atak çizgisi bu yüzden çok kırılgan göründü. Rakip savunmacılar temasla ritmi bozdu, Türkiye’nin teknik oyuncuları istikrarlı biçimde topla buluşmakta zorlandı.
Kerem Aktürkoğlu sorunu de artık tek bir oyuncunun performansı üzerinden okunamayacak kadar büyük. Kerem’in santrfor kullanımı, bilhassa kapalı savunmalara karşı, grubun hamle aklına dair daha geniş bir sorunun kesimi haline geldi. Rakip 16 metre civarında bekliyorsa, arkasına koşu atılacak alan esasen sonludur. Üstelik savunma çizgisi ceza alanına gömülmüşken “arkaya sarkma” fikri, teoride kulağa yanlışsız gelir lakin pratikte sık sık ofsayt çizgisine çarpan bir temenniye dönüşür.
Bu tip maçlarda santrforun vazifesi rakibin arkasına koşmakla bitmez. Duvar olmak, stoperleri üzerine çekmek, orta alandan gelen oyuncuya boşluk hazırlamak, kenar ortalarında hakikat konum almak, ikinci topları canlı tutmak gerekir. Türkiye iki maçta da bu merkez yükünü kuramadı. Bu yüzden ataklar geniş alanda başladı, dar alanda boğuldu.
Buradan ülke futbolunun daha derin problemine varmak kaçınılmaz. Türkiye uzun vakittir üst seviye santrfor üretmekte zorlanıyor. Forvet durumu, periyot devir hazır oyuncularla geçiştirilen bir başlık üzere ele alındı. Meğer büyük turnuvalarda savunmayı sırtı dönük oynayarak bozan, ceza alanında savunmacıyla temas etmekten kaçmayan, kadro sıkıştığında topu kıymetli kılan oyuncu profili belirleyici hale geliyor. Türkiye’nin topu kaleye yaklaştıramaması, bu eksikliğin alandaki en görünür sonucuydu.
Montella’nın en ağır sınavı
Vincenzo Montella, Ulusal Takım’a kısa müddette bir heyecan verdi. Avrupa Şampiyonası’nda çeyrek finale ulaşmak, Uluslar Ligi’nde A ligine yükselmek, 24 yıl sonra Dünya Kupası’na katılıp üst üste turnuva görme alışkanlığı edinmek… Bunlar hafife alınacak işler değil. Ama Dünya Kupası’ndaki başarısızlık da tıpkı açıklıkla konuşulmalı. Zira Türkiye bu turnuvaya bir epey plansız görünerek veda etti.
Kadro tercihlerinden birinci 11 seçimlerine, maç içi müdahalelerden oyun planının sürekliliğine kadar önemli sıkıntılar vardı. Avustralya maçında yaşanan tıkanmanın akabinde Paraguay karşısında farklı bir tahlil geliştirilmesi bekleniyordu. Birinci maç bir ikazdı. İkinci maç ise o ihtarın gereğince ciddiye alınmadığını gösterdi. Rakiplerin Türkiye’ye düzgün çalıştığı açıktı. Avustralya da Paraguay da Türkiye’nin nerede sıkışacağını, hangi oyunculara ne kadar temas etmek gerektiğini, şutları hangi bölgelerden verdirmeyi kabul edeceğini biliyor üzereydi. Türkiye ise rakiplerin zaaflarına değil, kendi varsayımlarına hazırlanmış izlenimi verdi.
Bu kadar çok şut çekilen bir maçtan sonra “pozisyon bulduk ancak olmadı” demek kolaydır. Ancak nitelik ile nicelik arasındaki farkı görmeden yapılan her açıklama, mağlubiyetin üzerine sis indirir. Türkiye’nin sorunu şut sayısı üretmek değildi; gerçek şutu, hakikat oyuncuya, hakikat açıdan hazırlayamamaktı. Ceza alanı dışından gelen denemelerin fazlalığı, kadronun sabrını değil çaresizliğini gösterdi. Merih Demiral’ın tekraren uzak aralıklardan kaleyi yoklaması, maçın ruh halini en uygun anlatan imgeydi.
Burada oyuncuların form düşüklüğü de hesaba katılmalı. Ekibin en büyük yıldızları olarak görülen oyunculardan Hakan Çalhanoğlu orta alanda beklenen hakimiyeti kuramadı. Arda Güler turnuvaya damga vurabilecek bir yetenekken, maçların fizikî sertliği içinde gereğince özgürleşemedi. Kenan Yıldız teğe birlerde olağanda cüret ettiği işleri yapmakta tereddüt etti. Şut çekmesi beklenenler pası seçti, pası olgunlaştırması gerekenler erken vuruşa gitti. Bu da turnuva hazırlığının sırf taktiksel değil, ruhsal boyutunda da sorun olduğunu düşündürüyor. Türkiye, turnuvaya büyük bir özgüvenle gelmiş olabilir; ancak işler aykırı döndüğünde o özgüvenin yerini süratle panik aldı.
Rakibe bakmayı unutmak
Avrupa’dan gelen ekip olmayı tabiatıyla bir üstünlük sayıyoruz. Meğer Dünya Kupası, kıtalar arasındaki hiyerarşinin alanda yine sınandığı bir yer. Avustralya, disiplinli ve fizikî açıdan güçlü bir rakipti. Paraguay ise Güney Amerika elemelerinin sert rekabetinden çıkıp geldi. Arjantin, Brezilya, Uruguay, Kolombiya üzere kadrolara karşı oynayan bir ülkeyi küçümsemek, futbolun gerçekliğini ıskalamaktır.
Türkiye’nin turnuva öncesi atmosferinde bu tehlikeli rahatlık hissediliyordu. Reklamlarda kullanılan hamasi lisan, kamuoyu beklentisi, genel hava… Güya küme kademesi çoktan geçilmiş, daha büyük hesaplar şimdiden yapılmaya başlanmıştı. Dünya Kupası bu türlü bir gevşekliği affetmez. Bilhassa de favori rolünü şimdi içselleştirememiş ekipleri çok süratli cezalandırır.
Bu elenişin en acı tarafıysa son maça kalmadan bitmesinde yatıyor. 24 yıl sonra dönülen sahnede kıssa yalnızca altı güne sığdı. Türkiye, iki maçta gol atamadan turnuvadan elendi. Üstelik bunu, topa çok sahip olup ne yapacağını bulamayarak yaşadı. Bu durum daha rahatsız edici. Zira büyük gruplar karşısında alınan ağır mağlubiyetlerde bir düzey farkı anlatısı kurulabilir. Burada ise problem, Türkiye’nin kendi oyunsal hudutlarıyla yüzleşmesiydi.
Dünya Kupası’ndan geriye kalan his bu yüzden ağır. Montella’nın evvelki muvaffakiyetleri, bu turnuvanın her açıdan çok berbat yönetildiği gerçeğini ortadan kaldırmıyor. Hasebiyle Türkiye ABD’den bir sonuçtan çok bir teşhisle dönmeli: Favori üzere oynamak istiyorsan, bunun idmanı, takım yapısı, hamle repertuvarı ve zihinsel hazırlığı gerekir. Rakibi açmak, topu ayağında tutmaktan ibaret değildir. Ceza alanına girmek, orada kalabalıklaşmak, temas altında ayakta durmak, sabırlı fakat tehditkâr olmak gerekir. Türkiye bunların hiçbirini kâfi mühlet boyunca yapamadı.
Bu sebeple Paraguay mağlubiyeti, Montella ve birtakım oyuncuların söylediği üzere asla bir şanssızlık değil. Avustralya maçındaki tıkanmanın devamı, hazırlık periyodundaki yanlış okumanın ve atak planındaki eksikliğin sonucu.
Türkiye, 24 yıl sonra döndüğü Dünya Kupası’nda kendisini bu büyük sahneye ilişkin hissettirecek tek bir dakika bile oynayamadı. İki maç sonunda geriye büyük reklamların, yüksek beklentilerin ve alanda karşılık bulmayan özgüvenin yorgunluğu kaldı.
*Bu yazının birinci versiyonu Evrensel‘de yayımlanmıştır.
Size gereksinimimiz var. Buraya kadar geldiyseniz, hatırlatmak boynumuzun borcu. Türkiye üzere söz özgürlüğünün daima tehdit altında olduğu bir ülkede, elimizden geldiğince nitelikli yayıncılık yapmanın imkanlarını araştırıyoruz. Güvenilirliğini global ölçekte yitiren medya alanında hâlâ yeterli işler çıkarılabileceğine inanıyor, eleştirel kanıyı müşterek bir toplumsal bedele dönüştürmeyi hedefliyoruz.
Bağımsız yayıncılığı desteklemeniz bizim için ziyadesiyle pahalı. vessaire’nin dağıtımının sürekliliğinin sağlanmasında ve daha geniş kesitlere ulaşmasında okurlarımızın üstlendiği sorumluluk özel bir mana taşıyor. İmkanınız varsa, vessaire’yi desteklemek için vessaire ana sayfamızı ziyaret edebilirsiniz. Dayanağınız için şimdiden teşekkür ederiz, düzgün ki varsınız.
