Grammy ödüllü alternatif müzik ikonu ve sadık teknoloji destekçisi Imogen Heap, Bitcoin ve başka kripto para ünitelerinin de altyapısını oluşturan “blockchain” (kayıt zinciri) sistemini müzik teliflerinin adaletsiz ve karmaşık dünyasını düzenlemek için kullanmayı öneriyor.
Günümüz müzik sanayisinin uygun makus işleyebilmesi için dijital ses evraklarına bağlı bilgilerin, yani metadata’nın gerçek girilmesi ve tesirli kullanması gerekiyor. Bu bilgiler aracılığıyla gerçek noktalar ortasında hakikat ilişkilerin kurulup, müziğin tüm üretici paydaşlarının haklarının ödenmesi de ikinci adım. Bu adımları atabilmek, “noktaları birleştirebilmek” ismine Imogen Heap’in kurduğu Mycelia öncü bir “müzik ekosistemi”. Imogen Heap Harvard Business Review’a yazdığı yazıda, müzik piyasasında blockchain kullanımını ve müzisyenler için daha parlak bir gelecek ihtimalini anlatıyor.
Bir müzisyen olarak, öteki sanatkarları müziğimi işlerinde kullanmaya cesaretlendirmek isterim. Fakat yakın vakitte bir görsel sanatkarın tüm Vimeo görüntüleri şarkılarımdan birinin 30 saniyelik bir kısmını kullandığı gerekçesiyle platformdan kaldırıldı. Bu müziğin münhasır haklarına sahip olan plak şirketi muhtemelen telif ihlallerini arayan ve otomatik olarak kaldıran bir bot kullanıyordu. Duydum ki sanatkarın görüntüleri birkaç haftalık pazarlığın sonucunda tekrar açılmış. Şahsî olarak, gelecekte bu tip durumlardan kaçınmak istiyorum. Bu da oburlarının müziğim ile ilgili lisanslama süreçlerini ve işbirliğini kolaylaştıracak kolay bir yol sunmak demek. Blockchain ile çalışan bir haklar ve ödemeler sistemi bunu sağlayabilir.
Müzik piyasasındaki yaratıcı beşerler (eser sahipleri, prodüktörler, müzisyenler) için en kıymetli noktalardan biri işi yaparken birinci, kârı toplarken ise son sırada gelmeleri. Telif ödemelerinin nasıl hesaplandığına dair yok denebilecek kadar az bilgiye sahipler. Ayrıyeten insanların müziklerini nasıl ve nerede dinlediklerine dair bedelli kaynak dataya erişimleri yok. Lakin sayıları giderek artan bir küme müzisyen ve marka, şeffaflık ve hakkaniyet için kendilerince gayret sarf ediyor. Örneğin Paul McCartney’nin Sony ile olan davası, Duran Duran’ın Sony/ATV ile girip kaybettiği mücadele ve Taylor Swift’in Spotify ile tutuştuğu kavga. Bir fikrin kışkırtıcı tohumları işte bu ortamda ekiliyor: Blockchain teknolojisi müzik dalının dağınık işleyişini hâle yola koyabilecek potansiyele sahip.
Günümüzde kesimdeki en büyük sıkıntılardan biri, müzik üreticileri ve işlerine dair global bir kayıt sisteminin eksikliği. Bu sistemi kurmaya dair gayretler, en çok da eser sahiplerinin, hak temsilcilerinin, icracıların ve plak şirketlerinin paralarını aldıklarından emin olmak için ilgili hak sahibi ismine telif toplayan meslek birliklerinin[i] (ASCAP, PRS, PPL ve SOCAN[ii]) canını yakarak milyonlarca doları da yanında götürerek başarısız oldu. Spotify’ın hâlihazırda[iii] cebelleşmekte olduğu 150 milyon dolarlık davayı da göz önünde bulundurursak, bu durum gerçek bir sorun hâline geldi. Blockchain’in finansal teknoloji dalı için sağladığı örgütler ortası işbirliği, şayet fonksiyonel kalmak istiyorlarsa, “meslek birliklerini” açık (veya kısmen açık) bir global kayıtlandırma sistemi yaratmak için bu teknolojiyi kullanmaya teşvik etmeli. Bu, her gün yüklenen muazzam ölçülerdeki müziği organize etmeye yardımcı olacaktır. Müzik üreticileri, yeni işlerini ve ilgili metadata’yı direkt yükleyebilecekleri bir kayıtlandırma sistemini blockchain onaylı profiller üzerinden gerçekleştirebilirler.
Blockchain, müzik üretimiyle yahut etkileşimiyle ilgilenen herkes için daha süratli ve daha sıkıntısız bir tecrübe sunma potansiyeline sahip. Örneğin bir şarkıyı dinlemek otomatik olarak müziğin seyahatine müdahil olmuş herkesle etkileşime girmek, müziği işinde kullanmak isteyen kişi yahut kurum ortasında (bu bir hayran da olabilir), Spotify yahut iTunes üzere bir DSP de (Dijital Servis Sağlayıcısı), bir radyo istasyonu da, bir sinema imal takımı de bir muahedeyi tetikleyebilir.
Peki, bu yeni müzik ekosistemi nerede “yaşayacak”? Fikirlerden biri yakın vakitte sunulacak, çok beklenilen yeni standart üst düzey alan (gTLD) uzantısı .music. Yazgısına ve alanın denetiminin kime verileceğine dair karar şu an için internet alan isimlerinin uyumu ve idaresinden sorumlu kâr emeli gütmeyen kuruluş ICANN’de (İnternet Atanmış İsimler ve Numaralar Şirketi) beklemede. DotMusic isimli bir müzik komünite adayı, .music gTLD’si için müracaatta bulundu. Lakin şayet başarısız olurlarsa, uzantı muhtemelen açık arttırmada en yüksek fiyatı verene gidecek. Teklif sunanlar ortasında Google ve Amazon da var. Şayet kazanan taraf doğru olanı yapar ve .music uzantılarını, kendi vitrinleri üzere kullanmak yerine onaylı müzik üreticilerine verirse (örneğin Paul McCartney paulmccartney.music URL’sine, Taylor Swift taylorswift.music URL’sine sahip olacak şekilde), bu URL’lere müzik üreticileri için bölümü ve kendi işlerini ileri taşıyabilecekleri yeni bir boyut ekleyecek biçimde blockchain takviyeli, çalışmaya hazır bir müzik kayıtlandırma sistemi eklemek epeyce mantıklı olacaktır.
Blockchain tıpkı vakitte müzisyen hakkında biyografi, konser tarihleri, basın görselleri ile birlikte desteklenilen sanatkarlar ve yardım kuruluşları, sahip olunan marifetler yahut kontaklı olduğu şirketler yahut örgütler üzere toplumsal medya türevi bilgiler içerebilir. Ayrıyeten müzisyenin çevrimiçi profiline (veya benim bu kavramı tanımlamayı sevdiğim biçimiyle “Yaratıcı Pasaportuna” ) de temas verebilir. Takibinde bu bilgi güncellenebilecek ve ister insan ister makine, bu bilgiyi arayan herkese ulaşılabilir olacak. Müzik bazında (örneğin michaeljackson.music/maninthemirror) blockchain en azından kesimde emeği geçen herkesin bilgisini barındırabilir. Dahası şarkıyı üretmek için kullanılan ekipman, müziğin nerede ve ne vakit kaydedildiği bilgisi, sanatkarın ilham kaynağı ve fazlasına dair bilgi içerebilir, bir bakıma kartonetteki bilgiler üzere. Bu durum bu dataların üzerine kurulabilecek yeni uygulama ve hizmetlerin ortaya çıkmasına yardımcı olabilir. Bu da müdahil herkes için yeni bir gelir kapısı demektir.
İki yıl evvel, bir müzisyen olarak jeton benim için, “akıllı anlaşma” (smart contract) özelliğine sahip, açık kaynaklı, kamusal ve blockchain bazlı dağıtıma tabi bilgi süreç platformu Ethereum ile tanıştırıldığımda düştü. Ethereum’u keşfettikten kısa bir müddet sonra Mycelia ismini verdiğim bir müzik bölümü ekosistemini hayal ettim ve o periyotta çıkacak birinci teklimi (“Tiny Human”) blockchain’in potansiyelini daha derinlemesine keşfetmek için bir mazeret olarak kullandım. Modülle ilgili her şeyi herkesin denemesi ve hayranların keyfini çıkarması için web sayfamda paylaşarak işe başladım. Ujo Music platformundan Phil Barry’nin katılımıyla“Tiny Human”, üretime ve kayda müdahil olmuş tüm insanlara akıllı muahede vasıtasıyla ödemelerin otomatik olarak dağıtıldığı birinci müzik oldu. Hayli kolaydı (hiçbir lisanslama terimi ortaya konmadı) ve satın almak için içerisinde Ether (Ethereum platformunda kullanılan kripto para birimi) bulunan bir cüzdana sahip olmanız gerekmesi, bunun da yol boyunca birtakım insanları kaybetmeye neden olması sebebiyle epey az kar sağladı. Lakin yeniden de müzik ve blockchain işinde olanlar için epeyce heyecan uyandıran bir birinci adımdı.
Herhangi bir yeni teknolojinin yaygınlaşmasındaki en değerli anahtar noktalardan biri kullanım kolaylığı. Bağlantılanmış medyadan oluşan Anlambilimsel Ağ [iv] fikri, sanatçı profilleri ve öbür metadata’nın, anında p2p ödeme ve data değişimi özelliklerine sahip yeni uygulamalar oluşturması fikri heyecan verici, lakin bunlardan müzikle etkileşmek isteyenlerden sırf halihazırdaki sistemden daha âlâ ve kolay tahlilleri olanlar gerçekleştirilebilecek. 60 milyon kullanıcı için Napster’dan müzik indirmek, markete gidip CD almaktan daha kolaydı. Napster kullanıcılarının en azından bir kısmını dahi yakalayabilecek bir yol bulup, legal bir hizmete dönüştürememek müzik sanayisi için topyekûn bir başarısızlıktı. Napster müzikseverlere müziği daha erişilebilir kılan yenilikçi bir fikirdi. Lakin RIAA (Amerika Kayıtlı Müzik Endüstrisi Birliği) müzik kütüphanelerinin paylaşımı ve p2p müzik gönderimini yasal bir yerde keşfetmek yerine Napster’ı ezip geçmeyi seçti.
Ancak bu günlerde görünüm farklı ve müzik dinlemek isteyenlerin büyük bir çoğunluğu YouTube’a yöneliyor, ki parasız ve son derece de yasal. Hayret verici bir biçimde, her gün binlerce ve binlerce yeni müzik, gerçek formda kayıtlandırılmamış bir biçimde yükleniyor. Bunların da ilişkilendirilmiş metadata’ya vahim bir halde gereksinimi var. Eminim ki müzik yayınlamak ve müzikle etkileşmek için herkesin aklına yatacak daha âlâ bir yol bulabiliriz.
Bazıları deniyor. Berklee’den Open Music Initiative (OMI) sanayideki neredeyse tüm tarafları, neden blockchain’in en azından keşfetmek ve etkileşime geçmeye bedel olduğunu anlatmak için bir ortaya getirmeyi başardı. Sayıları gitgide artan Revelator (blockchain temelli) ve Amuse (değil) üzere sanatkarlar için hepsi-bir-arada servisler sağlayan şirketler big data’yı ses eşleme[v] ile birlikte kullanarak sahiden kıymetli geri bildirim, tahlil ve kürasyon bilgisi sunabiliyor. Bir sanatçı için ticari kararları inanç ve eminlikle verebilmesini sağlayan âlâ geri bildirim verisinin, para kadar kıymetli olabileceğini anlıyorlar. Bunu Hootsuite ve Social Sprout üzere toplumsal medya bilgi derleyici uygulamalarla birleştirdiğinizde sanatkarların çevrimiçi temsilleri ve parçalanmış yaratıcı emtiaları bir ortaya gelmeye başlıyor. Müziğiniz ne vakit ve nerede dinlendiğini bilmeyi yahut bu mevzuyla ilgili bilgilendirilmeyi düşünün. Örneğin müziğiniz bir radyo istasyonunda çalınıyor… O anda programcıyı arayıp müziğinizi çaldığı için teşekkür edebilir, birebir vakitte dinleyicilerinizle irtibat kurup müziğinize bağlam ve mana katkısı yapabilirsiniz.
Şimdi müzik sanayisinin kendi akıl sıhhati ve geleceği için, soruna uzaktan bakma ve dahilindeki yaratıcılarla bir arada blockchain’i keşfetme vakti. Sanayideki büyük oyuncular yanlışsız şeyi yaparak daha fazla para kazanacaklarına inanmak zorundalar. Bu da adil istihkak, şeffaflık ve sanatkarlar için bir çok yeni iş fırsatına yol açacak. Basitçe söz edersek, şayet sanayi müzik ekosistemimiz üzerinde rastgele bir güce yahut kelam hakkına sahip olacaksa, gerekli oyun değiştirici yeni servislerin yeşerebilmesi ismine bir ortaya gelip araçlar ve standartlar geliştirmeli. Fakat bu sefer sanatkarların adil bir formda temsil edildiği, bizim sahip olduğumuz anlaşmaların internetinde.
İnanıyorum ki öne çıkarılan sanatkarlara (“kapaklarda” olanlara) nihayetinde müzik üretimine dahil olmuş herkesin yeterince isminin anıldığından ve ödemelerinin yapıldığından emin olmaları konusunda güvenilmeli. Blockchain tesiri sanayideki yaratıcılara daha düzgün bir geleceğin bizi beklediğine dair ilham verdi. Şayet gerçek yönlendirilir ve beslenirse, blockchain bize sadece müzik dinleyicileri için değil, müziği üretenler için de bir altın çağ sunma potansiyelini taşıyor.
* Bu yazı Imogen Heap’in Harvard Business Review’da yayımlanan makalesinden Onur Sesigür tarafından çevrilmiştir.
[i] Ç.N.: Yepyenisi: Collective Management Organizations / CMOs
[ii] Ç.N.: Türkiye’de eser sahipleri için MESAM ve MSG, sırf Türkiye’de bir meslek birliği oluşturacak kadar büyük bir komüniteye sahip yorumcular için MÜYORBİR, kayıtlı müzik şirketleri için MÜ-YAP ve MÜYA-BİR.
[iii] Ç.N.: Temmuz 2017 prestiji ile.
[iv] Ç.N.: Özgünü: Semantic Web. Tüm çevrimiçi bilgilerinizin mecra, uygulama/program sonu gözetmeksizin birebir anda erişilebilir ve düzenlenebilir olmasını amaçlayan bir oluşum.
[v] Ç.N.: Özgünü: Audio fingerprinting.
