“İnsan olmak yeterli”

Paha verdiğim birinin benden o kadar da haz etmediğini öğrendikten birkaç saat sonrasıydı. Geceler uzunluğu süren bir konuşmadan alnımın akıyla çıktım mı, diye düşünüyordum metroyu beklerken. Anonslar yapılıyor ama rastgele birini anlamam mümkün değil. Kusura bakmayın sevgili zabıtalar, güvenlik vazifelileri, teknisyenler, makinistler. Bildirilerin, olayların, fotoğrafların sırasını düzenleyerek, kendimi birebir anda hem kırgın, hem haklı, hem de mağrur gösterecek biçimde tarihi tekrar yazmakla meşgulum.

Münir Göle, “Doğru Olmadığını Biliyorum ancak O denli Hatırlıyorum” yazısında “Bugünkü kimliğimle geçmişe dönüp bakarken, şimdiki pozisyona parazit yapmayacak tecrübelerin arayışındayımdır. Bellekte bunun zıddı kayıtlara rastlamam hâlinde, şimdi’deki geleceğime uydurabilmek için birtakım değişikliklere yönelmem doğaldır,” diyor (Cogito, “Bellek: Öncesiz ve Sonrasız”, 2007) Benim de biraz içim rahatlıyor, farkındayım şu an kırılgan bir andayım, kendimi teselli etmeye çalışıyorum.

Bu esnada birden karşımdaki panoyu fark ettim: “Being Human is OK.” İnsan olmak kâfi, tüm hisleriniz makbul,” yazıyor. “insanolmakyeterli” yazarak terapi indirimi alabileceğimi söylüyordu. Bir an, sanırım tüm hislerden ve niyetlerden uzaklaşarak karşımdaki panonun saçmalığını farkettim. Bir reklam panosunun o esnada karşıma çıkarak, teselli eder üzere göz kırpması beni hayata döndürdü, ağlamaklı çocukça şımarıklığımı sırtına attı ve sıvazladı: Ay, canım benim merak etme, her şey yoluna girecek. Bu geçersiz tesellinin kollarına kendimi bırakacakken, devamındaki indirim kodu ve taşınabilir uygulama reklamı gözüme battı. Gülümsemem dondu, sonrası tekrar mide bulantısı.

Belleğimi sadece kendi tecrübelerim oluşturmuyor, zati o tecrübeleri toplumsal şartlar içinde hal almakta olan kimliklerimle yaşadığım üzere, tam da bugün ona yeniden toplumsal şartlar içinde hal almakta olan şimdi’den başka pozisyonlara kıyasla bakıyorum. Kırılganlığım her ikisiyle de bağlı. Toplumdan, bana ve vakte dağılan bir uzamdan bakınca komik kırılganlığım, bu orta bu dünyada yaşayan bireylerin birçoklarında da misal. Günden güne daha kırılganlaşıyor, daha çok çocuklaşıyor üzereyiz.

Reklamcılar geçmişte uzunca bir müddet gereksinimimiz olan şeyler ortasından, onların kârına olacak tercihi yapmamız için eserlerini süslediler. Bir mühlet sonra reklamla büyüyen dünya, gereksinimlerin kendisini belirlemeye başladı, dileklerimizi yönlendirdi. Bunlar malumunuz. Artık reklamlar, muhtaçlığımız olup olmadığını bile bilmediğimiz arayışlara hitap ediyor. Bunlara tek başına dilek demek yetersiz. Örneğin, teselli de satılabilir bir şey artık.

Güzel de niçin teselliye muhtaçlık duyuyoruz? O teselliyi günden güne artık dostlarımızda, ailemizde, hayatımızda tabiatıyla niçin bulamıyoruz? Bulamadığımız için mi sayı gitgide artıyor, yoksa piyasa genişledikçe kapsama alanı artık “insan ruhuna” kadar ulaşıyor ve bize o tesellinin lakin uzmanlarca verilebileceğini mi söyleniyor? Hepsi birebir anda yanlışsız olabilir, karşılıklar birbirini besleyerek hepsini geçerli hâle getiriyor. Yalnızlaştırılıyor, fakirleşiyor, çaresizleştiriliyoruz. Âlâ de, bunun benim kırılgan ikili münasebet hayatımla ne ilgisi var?

Uzun yıllardır taşıdığım bir duygusal yüktü bu, güya dünya üzerinde yaşayanların yüzde doksanının benim gerçek diye isimlendirdiğim sıkıntıları var, milyonlar açlıkla, yoklukla sınanırken, ben akıl almaz bir şımarıklıkla başımdaki seslerde boğuluyordum. Sorsanız elimde hiçbir zenginlik de yok, kıt kanaat geçinerek büyütüldüm, ben de kıt kanaat geçiniyorum. İşimle ilgili başım kederde, finans dökümüm buna “finans” dememi komik kılar, geleceğim belgisiz, emekliliğe dair hiçbir teminatım yok, ama gelin görün ki bu somut maddi kaygıları konuşmaktan kaçıp anılarımı ve o anıların işaret ettiği geleceği, oturduğum çekyatta en çok da duygusal bağlara yoğunlaşmakla meşgulum. Bu sığ sularda boğulmam mı insanca olan?

Yalnız değilim, biliyorum, bu metro seyahatinin sonu beni uzun müddettir görmeyen ve çok özlediğim insanların yanında götürecek, neden hiç gitmek istemiyorum? Güya yolumu bulsam, bir sefercik olsun, tek bir kalemde bu ömrün hikayesini görsem huzura erecek üzereyim.

Bunları düzenleyen belleğimin ve hayatı yorumlama kabiliyetimin taarruz altında olduğunu seziyorum. Toplumsal medyadan yeni kuşak düzgün müelliflere, en çok izlenen sinemalardan en çok tıklanan dizilere kadar herkes, her şey, kendini konuşuyor. Birey olmak, birey olmanın ne olduğunu unutturacak kadar katmanlı bilgi ve yorum yığınları altında. Kalabalıklar ise “tutkulu anların solgun anıları gibi” bir hasretin kesimi.

Yüreğine hayran kaldığım insanların büyük değişimlere niyetlenen cüretlerinin tekil olarak bana ve benden diğerine vakit zaman bulaşması hâlâ mümkün, bir kitlesel harekete “işte o beklenen an” diye koşmak mümkün. Lakin kalabalıkların kalabalıkları etkilememesi için, yalnızca tekilden tekile bulaşacak bir cüreti tolere eden dünya düzeneği inşa ediliyor güya. Dostlarımın belleği atak altındayken, düşman çizgileri geçmişin her ânını tüm parlaklığıyla hatırlıyor.

Kendi başıma yaşamak benim gözümde düzgünden güzele artık bir orman üzere canlanıyor. Konuttan dışarı çıktım bir kez, dolanıyorum bu karanlık görkemli yerde, davul tamtamları geliyor derinden, tekrar de merakımı geri tutamıyorum, biraz daha ileri, biraz daha, biraz daha üst. Bu esnada attığım her adım, tattığım her his bir ağaca çentik atmam demek, tam o esnada ne yaşadığımın kendi zihnime atılmış bir ufak notu, böylece bir gün onları takip ederek meskene geri döneceğim.

Bu hayal yüzünden tekrar insan belleğinin gizemlerine dönüyorum, sık sık. Kendi geçmişimi şimdiden ayıramayacağım bilincindeyim, onlar sayesinde hareket ediyorum ve anlık olarak geleceği daima tekrar yine oluşturarak bir artık yaşıyorum.

Bellek hakkında yazıp çizmiş bu kadar insan haklıysa, bu çentikleri vakti geldiğinde tekrar yorumlayacaksam, atıldığı ânı değil, gelecekten oraya bakılan andan atıldığı anı göreceksem, bu bakışın vakit ve tecrübeden ibaret doğal uzaklığı olacaktır. Yani tekil hafızalarda o an asla o anda soyut kalmayacaktır.

Birinci olarak, bu hakikat çok acıklı geliyor — ki sadece bundan da teselli arıyorum.

Bir de üstüne, bu dünyanın kısmen yazılı, kısmen zaten oluşan kurallarıyla dünyanın yöneticileri bir olup, bana o kadar uzun vakittir “anda” olmayı, hayatıma odaklanmayı anlatıyor ki beni tekrar o âna ikna etmek de onların işi oluyor. Hem de üzerinden para kazandıkları bir iş. Bu apaçık gözlerimin önünde artık. İçinde dönendiğim kafesi orman sanıyorum, ne kederli.

Joseph Burgo, “İlişkilerin yürümemesinin en kıymetli nedeni, öbür kişiyi kendini tamamlayacak biri olarak görmek,” diyor. “Ancak her iki taraf da kendini ‘tam’ ve rahat hissettiğinde diğerleriyle sağlıklı ilgi kurabilir, bağlara bu kadar mana yüklemek yahut kimliğini bunlar üzerinde inşa etmek yerine, olduğumuz üzere ‘tam’ hissetmek için içsel kudretimizi geliştirmeli. sonra yolumuza hakikat bir partner çıkarsa, karşılıklı inşa edilen ormanda, kurt üzere yan yana yürümenin keyfini çıkarmalı.”

Joseph Burgo kendi kuşağı ve ülkesi için haklı olabilir tahminen, benim gibilerse bu kafeste nasıl tam hissedebilir? Benim sevgili terapistim Burgo üzere. Sanırım tıpkı ekolden geliyorlar “ruh eşi diye bir şey yoktur,” diyor. “O, Disney’in ve Hollywood’un palavrası.” Pekala, bunun aksisi de sizin yalanınız değil mi?

Hayat, bu kafes olmasaydı, manalı olabilirdi lakin bu yabancı yığınlar altında kim nasıl bütün hissedebilir? Yapabilecek en az ikiyüzlü şey birinci adımda bunun imkânsızlığının kabulü olabilir lakin.

Bir ruh eşi aradığım hakikat, milyonlarca ruh eşi arıyorum. Ruh eşim, masallarda anlatılan, beşere kendini bütün hissettirecek beyaz atlı prens değil. Ruh eşim, kendi içindeki boşluğu sezerek o histen kaçınmak için kâh bir TV dizisine, kâh abartılmış bir öfkenin performansına tutunanlar. Her günü ne için olduğunu bile artık bilmediği bir işte saatlerce zar sıkıntı odaklanarak geçirdikten sonra öbürleri için harcanmış uzun vaktinin karşılığını kendi kısa vaktine sığdıranlar. Kimisi biraz daha âlâ hissediyor, kendine yetecek kadar bir dünya kurmuş, kimisi tahminen benim kadar kaybolmuştur bu ortalar.

Öteki tüm kurtları arıyorum, bu kafesi kırıp parçalamak için. Yoksa başkalarıyla arama aralar kondukça, onların peşine düşmeyeceksem, epey insanı neden gördüm, tasadan diğer ne getirir dünyaya tanıklığım?

Nereye kaydoldu bu bellek?