İstanbul Araştırmaları Enstitüsü’nün Meşgul Kent: İşgal İstanbul’unda Siyaset ve Gündelik Hayat, 1918–1923 başlıklı yeni standı 11 Ocak-26 Aralık ortasında ziyaretçilerle buluşuyor. İstanbul’un işgal yıllarını mercek altına alan stant, I. Dünya Savaşı’nın akabinde İngiliz, Fransız ve İtalyan orduları tarafından işgale uğrayan İstanbul’un yazılı ve görsel arşivlerini bir ortaya getiriyor.
İtilaf Devletleri’nin İstanbul’dan ayrılışının ve Türk ordusunun kente girişinin yüzüncü yılı, sözün her manasıyla meşgul bir kenti tanımlayan lakin birçok vakit unutulmuş bireylere, olaylara ve hareketlere tekrar bakmak için büyük bir fırsat sunuyor.
Osmanlı İmparatorluğu’nun I. Dünya Savaşı’ndaki mağlubiyetini takiben, galip İtilaf Devletleri İstanbul’u işgal etti. Neredeyse beş yıl süren Britanya, Fransız ve İtalyan askeri yönetimi boyunca, İstanbul’un geleceği kesin olmaktan çok uzaktı. Ne Osmanlı İmparatorluğu’nun savaşını bitiren ateşkes, ne de ateşkesi takip eden antlaşmalar, toplulukları sayısınca hak argüman edilen İstanbul’un egemenliğini garanti altına alabilirdi. Kimin kentte kalacağı ve kenti kimin yöneteceği ana spekülasyon hususlarıydı, bunlar da İtilaf devletleri liderlerinin, birbirini izleyen Osmanlı kabinelerinin ve Ankara Hükümeti’nin çelişen beyanlarıyla daha da şiddetleniyordu.
İstanbul yalnız siyasal açıdan değil, toplumsal ve kültürel açılardan daima bir hareketlilik halindeydi. Kentin sakinleri, şiddeti ve işgali protesto eden kitlesel hareketlere, daha âlâ fiyat ve şartlara erişmek umuduyla yapılan ve tramvay, vapur ve havagazı hizmetlerini felç eden grevlere, savaş hatası işlemekle, İtilaf devletlerine yahut padişaha karşı gelmekle suçlanan subay ve görevlilerin meskenine yapılan seher vakti baskınlarına, kahvehane müdavimlerinin silah ve yasak neşriyat nedeniyle aranma ve tutuklanmasına, İtilaf devletlerinin askerleriyle siviller ortasında barlarda ve genelevlerde kopan arbedelere, silahlı çetelerce işlenen cinayetlere, linçlere ve adam kaçırmalara şahit oluyor yahut katılıyordu. Bu çalkantının ortasında beşerler hayatlarını ve diğerlerininkini uygunlaştırmak için çabalamaya devam ediyordu. Okullar, kurumlar ve cemaat dernekleri kuruluyor, türlü yetenekli bireylerin ve hamilerin katkılarıyla konserler ve stantlar düzenleniyor, yeni siyasal, edebi ve sanatsal fikirler canlı basın ve yayın hayatının sayfalarını renklendiriyor, hayır kurumları mültecilere, savaş malullerine, yetimlere ve kentin fakirlerine takviye olmak için para topluyordu.
Bu olguları tanımlayan ve devri diğerlerinden ayıran, işgal altındaki kentte bir ortaya gelen insanların ve kümelerin çokluğu ve çeşitliliğiydi. İstanbul’un zati çok kültürlü olan nüfusuna eklenenler sadece işgalci ülkelerle sömürgelerinden gelen askerler değildi. Balkanlar’dan, Anadolu’dan, Rusya’dan ve Ortadoğu’dan mülteciler, esirler ve emekçiler de kendi topraklarında süregelen çatışmalara nispetle inançlı gördükleri Osmanlı başşehrine sığınmıştı. Bu kocaman girdabın içinden yeni siyasal ve kültürel fikirler, toplumsal hassasiyetler ve pratikler ortaya çıkmış, bunlardan kimileri reddedilirken kimileri benimsenmişti.
İşgal altındaki İstanbul’a hükümran olan bu çoklu otorite, etkileşim ve menfaat ağları eşsiz zenginlikte belgesel ve maddi datalar üretmiş, işgal güçlerinin, kentin birçok sakini ve ziyaretçilerinin ayrılmasıyla bunlar dünyanın dört bir yanına dağılmıştı.
Küratörlüğünü Daniel-Joseph MacArthur-Seal ile Gizem Tongo’nun üstlendiği Meşgul Şehir standı, bu doküman ve tanıklıklar içinden resmî evraklar, yeni basın, tablolar, sinemalar, müzikler ve fotoğraflardan oluşan bir dizi yazılı ve görsel malzemeyi bir ortaya getiriyor. Türkiye, Fransa, Birleşik Krallık, Yunanistan, Ermenistan, Rusya ve daha öteki ülkelerden toplanan dokümanların birçok birinci kere sergileniyor.
