Jean-Paul Sartre, Kasım 1972’de P. Victor’a verdiği bir röportajda geçmişte yaşadığı politik uyanışı ve Fransız Komünist Partisi’yle bağını anlattı. Jacobin, Fransız müellif ve düşünürün 37. vefat yıldönümüne tekabül eden 15 Nisan’da bu görüşmenin bir kısmını yayımladı.
Sartre: Sanırım 1936’dan başlamalıyım. O sıralarda siyasete bulaşmamıştım. Yani Fransa Cumhuriyeti’nden bahsetmek için kimi vakit kullanılan “Profesörler Cumhuriyeti”nin mensubu liberal bir entelektüeldim. Halk Cephesi’ni büsbütün destekliyordum, lakin fikrime bir mana katmak üzere oy vermek aklımın ucundan dahi geçmezdi. Mantık çerçevesinde düşünürsek, pek kabul edilebilir bir şey değil.
İdeolojiler çöktüğünde, ortada niyete büyülü bir boyut katan inançlar kalıyor. Bana kalan da bireyciliğin unsurlarıydı. Halk Cephesi’ni oluşturan kitleler ilgimi çekiyordu, lakin bunun bir modülü olduğumu ve yerimin onların yanı olduğunu tam olarak anlamıyordum: Tek başıma olduğumu düşünüyordum.
Buradaki olumlu öge, üniversal oy verme hakkına karşı sönük bir tiksinti ve bir oyun insanın somut fikrini hiçbir vakit temsil edemeyeceğine dair müphem bir fikirdi. Beni kozmik oy verme hakkıyla ilgili rahatsız edenin ne olduğunu çok sonra anladım: O yalnızca aslında bir dolandırıcılıktan ibaret olan temsili demokrasiye hizmet edebilirdi.
Dolayısıyla 1939’a kadar faal değildim, kendimi yazmakla sınırladım, lakin solculara büyük bir sempati duyuyordum. Gözlerimi açan savaş oldu: 1918 – 1939 ortasını güya kalıcı bir barışın şafağıymış üzere yaşamıştım, aslında yeni bir savaş için hazırlık periyodu olduğunu gördüm. Güçlü kuvvetler, olduğumu düşündüğüm minik pak atomu kavradı ve fikrini sormadan onu öne yolladı.
Savaş boyunca, bilhassa de Almanya’daki (kendimi sivilmiş üzere göstererek kaçtığım) esaretim sırasında kitlelerin içine kalıcı olarak daldım, oradan ayrıldığımı düşünüyordum fakat aslında hiç gitmemiştim. Nazi zaferi beni çok öfkelendirmiş ve hâlen liberalizmden ilham alan fikirlerimi yerle bir etmişti.
Ayrıca esir kampında politik mecburilik hepimizi bulmuştu. Bizim üzere birkaç tutsak, Fransız faşizmine karşı örgütlenmek istiyordu. O andan itibaren daima kaçmak istediğimiz bir politik gerçekliğin içine yerleştirilmiştik. Demokrasi uğruna Alman ve Fransız düşmanlarımızla savaşmak zorundaydık. Fakat bu savunduğumuz şey tam olarak liberal demokrasi değildi.
Dokuz aylık esaretin akabinde Fransa’ya döndüğümde -hâlâ bireyin hükümran gücüne ikna olmuş durumda- isminde minimum prensipleri barındıran “Socialisme et Liberté” (Sosyalizm ve Özgürlük) kümesini aradım, lakin periyodun pek çok küçük kümesi üzere onlar da küçük burjuva entelektüellerden oluşuyordu. Pek çalışmadık, her şeyden çok bildiri yazdık.
SSCB savaşa girdiğinde komünistlerle ittifak kurmak üzere yola çıktık. Ortamızdan biri onlarla üniversitede -yine entelektüeller- temasa geçti. Fransız Komünist Partisi’nin (PCF) üst kademesiyle irtibata geçtiler ve yanıtı getirdiler: “Onlarla çalışmak kelam konusu dahi olamaz, Sartre Naziler tarafından direnişe sızmak ve Almanlar ismine casusluk yapmak için özgür bırakıldı.”
Komünistlerin güvensizliği bize bıkkınlık verdi ve güçsüzlüğümüzü fark ettirdi. Bir müddet sonra dağıldık, ortamızdan biri Almanlar tarafından yakalandıktan sonra sürgünde öldü. On sekiz ay boyunca iğrenerek hiçbir şey yapmadım: O sıralar Lycée Concordet’de hocaydım.
Bu devrin sonunda eski komünist arkadaşlar benimle bağlantıya geçti ve el altından bir mecmua basan CNE’ye (Comité National des Écrivains – Ulusal Muharrirler Komitesi) girmemi önerdiler, ben de PCF tarafından silahlı ve kitlesel direnişten itinayla uzaklaştırılan muharrirlerin yapmasını bekleyeceğiniz işleri yaptım.
PCF’yle birinci ortaklaşa teşebbüsüm 1943’ün başlarındaydı. Onlara evvel Naziler tarafından salınmış bir casusun CNE’ye giren direniş savaşçılarının isimlerini vermelerinden korkup korkmadıklarını sordum. Güldüler, bunun bir yanlış anlaşılmadan ibaret olduğunu ve her şeyin yoluna gireceğini söylediler. Sahiden de bir daha Paris’te hiçbir komünist hakkımda bu türlü iftiralarda bulunmadı.
Serbest bölgede ise komünistlerin işbirlikçi müelliflerden oluşan bir kara listesi vardı, benim de adım yer alıyordu. Buna sinirlenmiştim, fakat bir yanlışlık olduğuna ve listenin bir daha benim adımla yayımlanmayacağına dair kelam verdiler, gerçekten sanırım hakikaten de bu türlü oldu.
Komünistlerle olan bu birinci teşebbüs devirlerinden hatırladığım, muhakkak vakitlerde Edith Thomas’ın meskeninde gerçekleştirilen buluşmalar. Bunlarla ilgili benim birkaç yazı yazdığım ve [Jean] Paulhan’ın editörlüğünü yaptığı Lettres Françaises dışında söylenecek pek bir şey yok. Pratikte pek de bir şey yapmadık. Bizimle yavaş yavaş ilişkiyi kestiklerini hissediyordum.
Bu, bilhassa kurtuluş uğraşları sırasında fark edilebiliyordu. Burada aktif bir vazife almak isteyen pek çoğumuz Comédie-Française’i (Fransız Devlet Tiyatrosu) korumakla görevlendirilmiştik, ona da alışılmış ki hiç saldırılmadı. Tiyatro meydanı civarında bir gün süren bir muharebe gerçekleşse de biz yer almadık, bize hemşirelik vazifesi verilmişti.
Kurtuluşun akabinde PCF bana karşı halini değiştirdi: Les Lettres Françaises ve Action (o kadar şiddetli olmasa da daha sinsice) bana saldırmaya başladı. Bunu yavaş yavaş tanınırlık kazanmama bağlıyordum, bilhassa de onların pek güzeline gitmediğini iddia ettiğim Varlık ve Hiçlik’in müellifi olarak.
O devir önderlerden biri beni genç entelektüelleri partiye yönlendiren hareketi frenlemekle suçladı. Bu gerçek bir karmaşa anıydı: Giderek daha da sola dönmeye başlayan ve De Gaulle tarafından kesim modül edilmeye başlanan direnişin bana öğrettiklerinden birtakım sonuçlar çıkarabileceğim bir dönemdeydim.
Bana sorsanız kendinden emin bir sosyalisttim, fakat direkt demokrasi ismine hiyerarşi tersi ve liberterdim. PCF ile birebir hedefi taşımadığımı biliyordum, fakat bir müddet birebir yolda devam edebiliriz üzere geliyordu. Bu ani kırılma beni ziyadesiyle huzursuz etti.
Bir de Les Temps Modernes vardı. O periyot militan değildi, lakin orada farklı sorgulama tekniklerini deniyordum, farklı düzeylerde olsa da her tıp toplumsal gerçekliğin onu üreten toplumların yapılarını eşitçe yansıttığı bir tertibe müsaade veriyordum, ki bu bağlamda fait divers (kısa haberler) de devrin politik aktiflikleri kadar manalıydı.
Şöyle tabir edebilirim: Her şey politiktir, yani her şey toplumun tamamını sorguya ve gayrete açık hale getirir. Les Temps Modernes‘in başlangıç noktası buydu. Haliyle bu politik bir konum almayı gerektiriyordu (siyasi partiler manasında değil, daha çok sorgulamalarımızın istikametini belirlemek için), ben de Merleau-Ponty’ye politik formülasyon konusunda sınırsız özgürlük verdim.
Komünistlerle uzlaşmak için o devir birçok Fransız üzere o da Sosyalist Parti’ye (PS), hatta kimi vakit da o periyot tripartiste (üç modülden oluşan) haldeki MRP’ye (Cumhuriyetçi Halk Hareketi) güveniyordu. Örneğin burjuva cumhuriyetin insan ve yurttaş haklarının soyut ve içi boş olduğuna inanırken buna bir toplumsal öz bulmak konusunda PC’nin diğer iki parti için cazip yanına bel bağlamıştı.
Şahsen politik düzeyde pek bir şey yapmadım, ancak onu onaylıyordum. Mecmuanın 1945-50 ortası tutumu buydu. Sonuç olarak komünistler, ona da tam güvenmeseler de Merleau-Ponty’ye bana olduğundan daha güzel davrandılar. Fakat bu tip bir uzlaşma başından itibaren bozulmaya mahkumdu, zira üç partili koalisyon ön kaidesine bağlıydı.
İlk ihlal, PC’nin hükümetten istifasıyla sonuçlanan grev dalgasıyla geldi. Bu noktadan itibaren tekrar muhalefete dönen PCF görüşlerini sertleştirirken PS, aslen karşı görüşlü olsa da sağın aşikâr bilinmeyen solunda konumlanmaya başladı.
Bizim üzere PC ve hükümetteki partiler ortasındaki köprünün tekrar kurulabileceğine inanan insanların da eli mevzu bağlandı. Durumumuz savunulabilir olmaktan çıkmıştı. Sağdan dayanak gelmediği sürece Merleau-Ponty’nin PC’ye el uzatması tasavvur edilemezdi.
Bu kırılmanın akabinde üç ihtimal vardı: PC’ye daha da yaklaşmak, iktidardaki PS-MRP koalisyonuna daha da yaklaşmak, ya da politikayı terk etmek. Bu da yetmezmiş üzere birinci itiş-kakış başladı – Kore’deki savaşı kastediyorum. Merleau-Ponty epey sarsılmıştı ve bana şöyle diyordu: “Savaş topları konuşuyor. Çenemizi kapamaktan diğer bir talihimiz yok.”
Amerikan ajanslarının haberlerini gerçek kabul etmiş, partiyle ortasına ara koymuş ve ikinci yolu seçmişti. Bizden giderek daha da uzaklaştı. Ben yeniden de birinci seçenekle ilerledim: Onun ciddiye aldığı haberlere kuşkuyla yaklaştım. Her şeyden evvel bütün o süreç boyunca PC’yi personel sınıfının organik temsilcisi olarak gördüm.
Nitekim solda diğer da pek bir şey yoktu. Demokratik merkeziyetçilik ile PC’nin teşkilatının hiyerarşik yapılarının birebir olduğunu fark etmemiştim, çalışanların oylarının ve üyeliklerinin peşinden koşuyor olsalar da aksiyon biçimlerine tabandan değil doruktan karar veriliyordu.
PCF’yle uzlaşma ihtimalinin dahi olması gerekliydi. Temelinde onlar bu hususla ilgili hiçbir şey duymak istemiyordu. İlerleyen yıllarda [David] Rousset tarafından kurulan Rassemblement Democratique Revolutionnaire‘e (RDR – Demokratik İhtilal Meclisi) katıldım. Merleau çabucak değil, beni terk etmemek için bir mühlet sonra katıldı.
Bu benim birinci politik adımımdı ve itiraf etmem gerekirse pek de memnunluk verici değildi. Rassemblement yalnızca hiçbir partiye üye olanlarla ilerlemek istemiyordu, komünistlerin ve sosyalistlerin de PC ya da PS’deki militanlıklarını kesmeden bize katılmasını istiyordu. Bu tam manasıyla aptallıktı.
Biz -Merleau-Ponty ve ben- Les Temps Modernes‘de, yani 10.000 kişi tarafından okunan bir mecmuada olduğumuz sürece tenkitlerimiz komünistleri rahatsız etmiyordu: rastgele bir partiden ilham almamanın avantajına sahiplerdi. Bazen yanıt vermeyi bile kabul ediyorlardı.
Ancak RDR’ye militanlarını katmak (bu biçime ait kolay bir muahede olsa da natürel ki onların komünist olarak kalmasını kabul ederek) istediğimizi söylediğimiz andan itibaren PC bize ateş püskürtmeye başladı. Biz çok kalabalık değildik, tahminen 10.000 ila 20.000. Lakin bu fark etmiyordu, bu bir partinin embriyosuydu ve bize ona nazaran saldırılıyordu.
Aslında RDR bu birinci evreden hiçbir vakit ayrılmadı. Fikirlerimiz ziyadesiyle müphemdi, ağır konuşmak gerekirse görünen o ki birçok kişinin Fransa’da yaratmak istediği üçüncü parti fikirlerinin sırf yeni bir versiyonuydu. Hükümetimiz üzerinde, Avrupa’nın başka devletleriyle bir ortaya gelip SSCB ve ABD’nin ortasında arabuluculuk yapması için baskı kurmaya çalışıyorduk.
Bu kümede personeller var mıydı?
Sartre: Birkaç tane. Çok değil. Daha sonra onları RDR’yi gömen kurultayda tanıdım. Doğrusunu söylemek gerekirse birinci yılın sonunda paramız kalmadığını görünce her şey berbata gitmeye başladı. Rousset parayı Amerikalı sendikalardan istememiz gerektiğini söyledi.
Bunun üzerine de ABD’ye gitti, birkaç kuruş para ve farklı milletlerden insanları Paris’te bir çeşit memleketler arası kurultayda toplama talebiyle döndü, yeniden Paris’te kısa mühlet evvel yapılan komünist ilhamlı Barış Konferansı üzere. Bahis tartışıldı ve her şeyden evvel yaklaşan savaştan bahsedildi. Onu yok saymak için değil, kazanmanın yollarını sıralamak için.
Amerikalılar Sidney Hook üzere ünlü anti-komünistleri yolladı. Beşerler atom bombasını övdü. Merleau-Ponty ve Richard Wright’la birlikte bu toplantıya gitmeyi reddettik ve Paris’te bir ay sonra gerçekleşecek bir fevkalâde kurultay topladık. Kurultay oldukça sert geçti.
İnsanlar, eski komünist ve Troçkistler, Rousset’yi ABD’de verdiği kelamlardan ve barışı desteklemek (daha çok savaş havası olsa da) üzere gerçekleştirilen toplantıdan ötürü kınadı. Komünistlerle birlikte çalışmak isteyen büyük bir çoğunluk, bir de Amerikan yanlısı bir azınlık vardı. Bu kurultaydan sonra bir daha bu türlü bir şey duyulmadı.
O müddet boyunca Amerika ve Sovyetler ortasındaki bir çatışma halinde ne yapacağımı düşündüm. PC’nin proletaryayı temsil ettiğini düşündüğümü söyledim. Proletaryanın yanında olmamak bana imkansız üzere geliyordu. Ne olursa olsun RDR’nin yakın tarihinden bir ders almıştım. Arabuluculuğa heveslenen bir mikro-organizma süratlice iki kümeye ayrılıyordu: bir Amerikan yanlısı, bir de Sovyet yanlısı.
1950-52 ortası gün geçtikçe artıyormuş üzere görünen savaş tehdidi ortada yokken bana tek bir ihtimal varmış üzere geliyordu: ya ABD, ya da SSCB. Ben de SSCB’yi seçtim. Memleketler arası sıkıntıların baskın geldiği, fakat motivasyonunu her şeyden evvel PC’nin varlığından alan bir seçimdi, zira bana ve birçoğuna nazaran onlar proletaryanın istek ve taleplerini dillendiriyordu.
Ridgeway’in Paris’i ziyaret ettiği, bu ziyaretin tetiklediği şiddetli (komünistlerce düzenlenen) bir şovun gerçekleştiği ve Duclos’nun tutuklandığı periyottu. Hükümetimizin anti-komünistliği kendini posta güvercinleri olayında göstermişti.
O kadar içerlemiştim ki Les Temps Modernes‘de yayımlanan, kendimi PC’nin yoldaşı olarak ilan ettiğim “Komünistler ve Barış” isminde üç yazı yazdım. Bugün geri dönüp baktığımda beni yazmaya itenin, partinin bana yönelttiği oklardan çok burjuvazinin davranışlarına karşı duyduğum nefret olduğunu düşünüyorum. Ne olursa olsun bu adım atılmıştı.
Bir süre sonra parti, o periyot hâlâ üye olan Claude Roy’u ve şu an ismini hatırlamadığım bir entelektüeli (onlar her vakit ikili gezer, polis gibi) beni Hindiçin’deki[i] savaşa karşı Toulon’da propaganda dağıtan Henri Martin’i özgürlüğüne kavuşturma talebiyle toplanan bir küme entelektüele katılmam için ikna etmek üzere atadı. Kabul ettim.
Pek çoğumuz Henri Martin’in aksiyonlarını ve hükümetin baskısını açıklayan bir kitaba katkıda bulunduk. Kendime tartışmalı bir kısmı yazma misyonu verdim. Bir bakıma burjuva hükümetin burjuva eleştirisiydi: Burjuva hukukunu ihlal etmeleri üzerinden onlara saldırdım. Hatta bunu, bir burjuvanın kendi sınıfıyla bağlarını koparması olarak da isimlendirebiliriz.
Doktor Dalsace’ın meskeninde Farge’ı gördüm, o da beni barış konferansının bir sonraki kurultayına çağırdı. Komünistlerin yoldaşı oldum, bu da bilhassa liberal solla (L’Observateur ve Le Monde gibi yayınlarla anlaşmazlıklar) yeni kırılmalar getirdi. Merleau-Ponty mecmuadan ayrıldı ve beni yeni politik vazifemle bıraktı. Bunda bana yardımcı olan takım (Pèju, Lanzmann, vb.) çok daha gençti ve PC’yle eleştirel bir yoldaşlık bağlantısı kurmak istiyordu.
O periyotta, 1952’den 56’ya kadar, komünistlerle çalışırken yeni ve daha bütünlüklü bir deneye giriştim. Fark ettiğim birinci şey, mutabakatları incelerkenki sertlikleriydi. Partiden değilsin, fakat şu ya da bu harekette mutabakat sağlıyorsun.
Her şey güya bir kontrat imzalamışsın üzere ilerliyor: sen kendini bir şeyi müşterek menfaat için yapmaya adıyorsun, onlar da kendilerini bunu yapmana yardımcı olmaya adıyor ve bunu mümkün olduğunca takip ediyor. Birebir vakitte onlarla muahede sağlamadığın bahislerde sana saldırmayacaklarına kanî olunuyor, onlar da bunu yapmıyor.
Yani dürüstler?
Sartre: Evet, lakin bu ağır bir makine. Vakit zaman yanılgılar olabiliyor. Örneğin Henri Martin hadisesi için benim de üyesi olduğum bir heyetin o devir cumhurbaşkanı olan Vincent Auriol tarafından karşılanmasını istedik. Bana heyet kabul edemeyeceğini, fakat tek başıma beni kabul edebileceğini söyledi.
Bütün kümenin yazgısı benim kabulüm ya da reddime kaldığı için tek başıma karar veremedim. Dr. Dalsace’ı aradım ve ondan PC’nin üst kademelerine istişaresini istedim. Bunu yaptı ve kısa mühlet içinde beni arayıp gitmem gerektiğini söyledi. Cumhurbaşkanıyla görüşmeye birinin gitmesi, hiç kimsenin gitmemesine göre daha uygundu. Ben de gittim, lakin kestirim edebileceğiniz üzere oradan bir şey çıkmadı.
Ertesi gün L’Humanité‘de Vincent Auriol’un onurlu müellif ve entelektüelleri kabul etmediğini, onun yerine kuşkulu birini (beni) kabul ettiğini okudum. Bir sürü mazeret duydum. Transmisyon kayıtı tutmamış vb. Bunlara katlandım. Temelinde bu yanlışların pek bir kıymeti yoktu.
Ne olursa olsun sana militanların, kontratları mühletince seninle ilgili eski fikirlerine sadık kaldıklarını gösteriyorlar. Genel olarak bunu saklayabiliyorlardı, fakat o kadar. Onlara nazaran ben bir paçavradan ibarettim, beni bir mühlet kullandılar ve bu mühlet boyunca bundan pek bahsedilmedi. Başlangıçta eleştirel yoldaşlığı kabul etmediler, onlar beni eleştirmiyorken ben niçin onları eleştireyim?
Aynı sebeple komünist personellerle hiçbir temasımız yoktu. Yani şayet Fransa’nın en büyük personel partisiyle, o periyot bu türlü olduğu söyleniyordu, ilgi kuruyorsan bunun nedeni personellerle temas etmeyi istemen. Yalnızca komünist entelektüelleri -ya da benim tabirimle burjuva komünistleri- veya parti önderlerini görürdük, nadiren de personelleri, onlar da Viyana Kongresi’ndeymiş üzere titizlikle seçiliyordu.
Bu emekçilere bize güvenmemeleri söylenmişti. Kelama “Ben entelektüel değilim, ben ağır iş yapıyorum.” üzere şeyler söyleyerek başlar ve son derece entelektüel bir telaffuzla devam ederlerdi! Ağır iş yapan çalışanlarla entelektüeller ortasındaki ayrımın, sıkı bir profesyonellik içeren bakış açısını bir kenarda tutarsak, pek bir manası olmadığını ve bunu profesyonel manada da yok etmenin elzem olduğunu o vakit anlamaya başladım.
Bu güvensizliğin sonu, bize vitrin modeli üzere davranılmasıydı. Sandalyelerde, masaların gerisinde, sahnede otururduk. Ufak bir konuşma yapar ve yerimize dönerdik, bu kadardı. Aksi takdirde bir manifesto imzalardık.
Bu mukaveleye her vakit uyuluyor muydu?
Sartre: Evet, bahsettiğim yanlışlar hariç olağan. Fakat sorun bu değildi. Elbette bizi bölen şeyden değil, birleştiren şeyden bahsediyorduk. Sadece karşılıklık tam karşıtı formda işliyordu, bilmem anlatabiliyor muyum? Ve bir partiyi temsil eden biriyle sadece kendini temsil eden biri ortasında her vakit zorluklar olduğunu büsbütün anlıyorum. Lakin onlarla bu durum, sistemliydi.
Dediğim üzere güvensizlik mevcuttu. Lakin sadece bu da değil, yalnızca kendi partilerinden olanları dost kabul eden beşerlerle uğraşıyordum, buyruk ve yasaklarla çevrili beşerler, beni süreksiz bir yandaş olarak gören ve hengameden kaçıp sağın kuvvetleri tarafından geri alınacağım günü şimdiden görüyor üzere davranan beşerler. Onlara nazaran ben tam manasıyla bir adam değildim, idam kararı tecil edilmiş biriydim.
Bu çeşit beşerlerle hiçbir tıp karşılıklılık ya da umut bağlanabilecek ortak bir tenkit mümkün değil. Kendimi adadığım işler dışında benden bir şey istenmedi lakin bu esasen hiçbir vakit daha ileri götürülebilecek bir mutabakat da değildi. Evet, toplantılarda konuştum. Beni dinleyen beşerler da “Bu Sartre, PC’nin dostu” dedi. Lakin her an her yerden hücrelerdeki militanların beni kullandığını ve kabullenmediğini hissettirecek bir şeyler geliyordu.
Pis kokan bir müttefiktiniz.
Sartre: Pis kokan, motamot o denli.
İstediğinizi yazmaya devam ettiniz mi?
Sartre: Denedim. Her şeye karşın eleştirel yoldaş rolümü sürdürmek istiyordum. Les Temps Modernes‘de Kanapa aleyhinde yazdım. Ayrıyeten partiden ayrılan Lecouer’u dövdüklerinde de. Bir de uğruna hayli bir patırtı kopan Hervé’nin kitabı hakkında bir yorumum oldu.
Yalnız o Lecoeur tam bir piç kurusuydu.
Sartre: Belki de, fakat bir personel buluşmasında insanları dövmek için bir komando göndermek bir personel partisinin yapmaması gereken bir şey.
Lecoeur’un düzenlediği şey personel buluşması mıydı ki?
Sartre: Evet Nord’daydı[ii], Rasemblement Socialiste‘in çalışanlarıyla konuşuyordu. Bu iç çatışmanın PCF’ye özel olduğunun altını çizelim. Örneğin İtalya’da da partililerle tanıştım. Italyan Partisi özünde çok katı, fakat iştirake çok daha açık. Üyeleri komünist olmayanlarla bir başlayıp bir biten arkadaşlıkları koruyor.
PCF’yle uyuşmazlık yaşarken benimle karşılaştıklarında selam veriyorlardı. Fakat daha yakınına girdikçe tekrar mutlaka daha açık fikirli İtalyan arkadaşlarımı buldum. Rus birliklerinin Budapeşte’ye müdahale ettiği akşamı Roma’da bir İtalyan komünistle geçirdim. Çaresizdi ve rahatça konuşabildik, fikirlerimizi birbirimizle paylaştık.
PCF çok istisnai. Bana nazaran “düşünce hastalığı”nın pençesine kötü halde tutulmuş haldeler. Çoğunlukla benzetme üzerinden ya da birleştirme üzerinden ilerleyen bir niyet. Geçen gün televizyonda Duclos, Lecanuet’ye saldırdı. Olağan reformistlerin programı berbattı, o yüzden saldırılması gereken program oydu.
Bunun yerine imalarla ilerledi. Örneğin şöyle dedi: “Elbette siz bakan olmak istiyorsunuz.” Benim bir dinleyici olarak Lecanuet’nin bakan olup olmamasıyla ilgili bir bilgim yok, ayrıyeten umrumda da değil. Benim için değerli olan onun programı. Duclos bununla ilgili tek bir söz etmedi.
Öte yandan orada olmadığı için yanıt veremeyecek J.J. S.S.’ye [Jean-Jacques Servan-Schreiber] saldırdı ve bizi bugünkü müttefiği Lecanuet’nin J.J. S.S.’nin kusurlarının sorumlusu olduğuna inandırmaya çalıştı. Bunlardan hiçbiri fikir değil, bunun ismi retorik. Müphem benzerliklerle başlayıp mantıksız fikir silsilesiyle iftiralara nasıl varıldığını görüyorsunuz. 1945-52 ortası PC’nin en sık başvurduğu usûl, çamur atmaktı.
En âlâ örnek Nizan. 1939-40 üzere partiden ayrıldığını biliyoruz ve onun anında bir hain olduğunu öğrendik. İspatı da romanlarından birindeki Pluvinage [karakteri]. Ne olursa olsun İç İşleri Bakanı tarafından işe alındı, orada imzası görüldü – partiden ayrılmış bir öbür müelliften: “Polisin söylediğini yapmak zorundaydı. Polis listesinde yer alan bir fahişeyle evlenmişti.”
Marty, Kara Deniz [ayaklanması] vaktinden bu yana devrimcileri gözetliyordu. İncelemeye karşı direnmeyen ancak incelemekten kaçınan bir zehirli kanılar atmosferinde yaşıyorduk. Bu iğrençti ve bize bir iftira atma sürecinde olup olmadıklarından hiçbir vakit emin değildik.
Kaynak: Jacobin Mag
[i] Hindistan’ın doğusunda, Çin’in güneyinde yer alan ve Myanmar, Tayland, yarımada Malezya’sı, Laos, Kamboçya ve Vietnam’ı kapsayan bölge.
[ii] Fransa’nın söz manası “Kuzey” olan bir eyaleti.
