Kadıköy savunusunda aşılamayan seküler sonlar

Erken Cumhuriyet devrinden itibaren İstanbul’un tanınan kent mekânlarından biri olagelen Kadıköy, bu özelliğini son 10–15 yılda bariz biçimde pekiştirdi. Bilhassa Seyahat Direnişi sonrasında artan siyasal baskılar, uzun yıllar kentin siyasal, toplumsal ve kültürel odağı olagelmiş Beyoğlu’nun bu fonksiyonlarını kademeli olarak aşındırmıştı. Kamusal görünürlük, tabir ve toplanma pratiklerinin daraldığı bu süreçte, Kadıköy,zaten sahip olduğu popülerlik ve kamusal kullanım kapasitesi üzerinden bu ağırlaşmanın en önemli mekânsal taşıyıcısı haline gelmişti. Bu aşınma, periyodun AKP’li belediye idaresi tarafından içki satışı yapan işletmelere yönelik yaptırımlar, kamusal alan kullanımını sonlandıran keyfi düzenlemeler ve kolektif toplanma ile şov pratiklerini maksat alan baskıcı müdahaleler aracılığıyla somutlaşmış, Beyoğlu bu yolla kamusallığın üretildiği bir merkez olmaktan sistematik biçimde uzaklaştırılmıştı.

Taksim Meydanı’nın 1 Mayıs kutlamalarına kapatılması, Seyahat Direnişi sonrası hiçbir muhalif protestoya müsaade verilmemesi, başta Cumartesi Anneleri olmak üzere toplumsal muhalefetin bir ortaya gelme mekânı olarak kullandığı Galatasaray Lisesi önü ile kitlesel yürüyüşlerin başlangıç noktası olan Tünel Meydanı’nın toplanmalara yasaklanması bu sürecin somut örnekleri ortasında sayılabilir. Tıpkı devirde, Taksim Meydanı’nda inşa edilen ve Cumhurbaşkanı ve AKP Genel Başkanı Recep Tayyip Erdoğan tarafından “bir buçuk asırlık bir uğraş mazisinin” sonucu olarak tanımlanan Taksim Cami’nin, İstanbul’un fethine referansla 28 Mayıs 2021’de ibadete açılması, bu dönüşümün sembolik siyasetteki boyutunu da görünür kıldı.

Taksim Meydanı’ndan İstiklal Caddesi’ne yanlışsız bakıldığında, tarihi olarak alanın sembolik odaklarından Aya Triada Rum Ortodoks Kilisesi’nin görsel haşmetini aşan cami, konumlanışıyla dinî bir fonksiyon üstlenmenin yanı sıra kamusal mekânın yine tanımlanmasına ait güçlü bir sembolik mana taşıdığını da görünür kılar. Beyoğlu’nun her türlü toplumsal ve siyasal muhalefet pratiklerinden büyük ölçüde arındırıldığı bir süreçte yükselen Taksim Cami, iktidarın kamusal mekâna yönelik hegemonik müdahalesinin sembolik bir tabiridir. Bu tarafıyla yapı, sırf Seyahat Direnişi’nin bastırılmasının ve Beyoğlu’nun muhalif kamusallıktan tasfiyesinin değil, birebir vakitte Osmanlı’dan Cumhuriyet’e uzanan Batılılaşma atılımlarına karşı İslamcı hareketin “bir buçuk asırlık mücadelesi”nin sembolik bir “zafer anıtı” niteliği taşır.

Bu dönüşüm, muhalif kitleler açısından Kadıköy’ün hem kültürel hem de sosyopolitik bir çekim merkezi olarak öne çıkmasını ve muhalif kamusallığın tekrar üretildiği esas mekânlardan biri haline gelmesini de beraberinde getirdi. Toplumsal muhalefet içerisinde yer alan ve bedel ödemeyi göze alan devrimci yapıların 1 Mayıs’ın Taksim’de kutlanmasına yönelik ısrarlı talepleri sürmekle birlikte, anaakım sendikal hareket uzunca müddettir bu istikametteki ısrarından –Nisan aylarının son haftasındaki ağır basın açıklamalarını bir kenara koyarsak- büyük ölçüde vazgeçmiş üzere duruyor. Sendikal aktörler açısından Çıkarı Yokuşu’na sembolik çelenk bırakılması kâfi bir temsil pratiğine dönüşürken, Cumartesi Anneleri Galatasaray Meydanı’na yönelik yasaklar nedeniyle polis barikatları önünde kısıtlanan uğraşlarıyla kamusal görünürlüklerini müdafaaya çalışıyorlar. Emsal biçimde, toplumsal muhalefetin Tünel Meydanı’nda toplanarak İstiklal Caddesi’ne yönelme teşebbüsleri ağır polis ablukasıyla engelleniyor, aksiyonlar çoğunlukla Şişhane Meydanı’nda yapılan kısa müddetli basın açıklamalarıyla son buluyor.

Bu bağlamda, son yıllarda toplumsal ve siyasal muhalefet mekânının Beyoğlu’ndan Kadıköy’e hakikat kaydığı bir inşa sürecinden kelam etmek mümkün görünüyor. Taksim ve Beyoğlu’nun kamusal hafızasında yer etmiş sembolik mekânların Kadıköy’deki fonksiyonel karşılıklar üretmesi, bu dönüşümün sembolik bir örtüşme yarattığını gösterir. Gerçekten Beyoğlu’nda İstiklal Caddesi’nin üstlendiği fonksiyona misal biçimde Bahariye Caddesi’nin kitlesel toplanmaların yeni güzergâhı haline gelmesi, Galatasaray Lisesi önüyle özdeşleşmiş protesto geleneğinin Süreyya Operası önünde karşılık bulmaya başlaması ve Taksim Meydanı’nın kapatılmasıyla Kadıköy İskele Meydanı’nın protesto ve şovların en önemli merkezi haline gelmesi, bu sembolik örtüşmenin somut örnekleri olarak okunabilir.

Söz konusu temerküz, Kadıköy’ün tarihî olarak sol-sosyal demokrat siyasal çizgiyle kurduğu münasebetle de örtüşür. 1989 lokal seçimlerinden bu yana ilçenin kesintisiz biçimde SHP ve CHP idaresinde olması, 1990’lı yıllarda Refah Partisi öncülüğünde yükselen İslamcı hareketle birlikte kent merkezlerinde barizleşen ömür şekli tehdidi algısı ve merkez sağ seçmenin seküler bir siyasal hatta yönelmesiyle açıklanabilir. 2000’li yıllarda AKP iktidarıyla birlikte bu yönelim daha da netleşmiş, Şişli, Bakırköy, Beşiktaş ve İzmir üzere kentlerle birlikte Kadıköy muhalif siyasal yine konumlanışın ve seküler kamusallığın mekânsal olarak kristalize olduğu merkezlerden biri haline gelmiştir.

Nitekim Kadıköy, otuz beş yılı aşkın bir müddettir, sekiz mahallî seçim boyunca toplumsal demokrat partiler (SHP ve CHP) tarafından kesintisiz bir biçimde yönetilmektedir. Son lokal seçim sonuçları bu sürekliliği daha da pekiştirmiş, Kadıköy yüzde 68,78 oy oranıyla İstanbul genelinde CHP’nin en yüksek oy aldığı ilçe pozisyonuna ulaşmıştır. Toplam sol oy oranının yüzde 80’in üzerine çıktığı bu seçimde TKP’nin “Komünist Başkan” figürü etrafında şekillenen tanınan bir siyasal imge üzerinden yüzde 10’u aşarak üçüncü parti haline gelmesi, TİP’in beşinci sırada yer alması, ilçedeki siyasal yelpazenin sol yüklü karakterini daha da görünür kılmıştır. Genel seçim sonuçları da bu tabloyla uyumlu bir seyir izlemektedir, 2023 genel seçimlerinde CHP yüzde 58,47 oy oranıyla birinci parti olurken, TİP yüzde 9,60 ile üçüncü, Yeşil ve Sol Parti yüzde 3,13 ile beşinci sırada yer almıştır. Böylelikle Kadıköy’de sol partilerin genel seçimlerdeki toplam oy oranı yüzde 70’in üzerinde gerçekleşmiştir. Bu güçlü siyasal ağırlaşma, Kadıköy’ü sadece muhalefetin niceliksel olarak biriktiği bir alan olmaktan çıkararak iktidarın siyasal alandaki üstünlüğünü kültürel alana da tahkim etmeyi amaçlayan “kültürel hegemonya” söylemi karşısında, gündelik ömür pratikleri, kamusal görünürlük ve mekânsal kullanım üzerinden şekillenen bir kültürel direniş ve alternatif kamusallık odağına dönüşmüştür. İstanbul’un farklı ilçelerinden ve farklı habituslardan toplumsal kesitler Kadıköy’ün parklarına, kıyılarına, kamusal alanlarına ve popülerleşen ticari işletmelerine yönelmekte, bu yönelim ilçenin sırf siyasal değil, tıpkı vakitte toplumsal ve kültürel çekin gücünü de her geçen gün artırmaktadır. Lakin bu artan talep, mutenalaşma ve kentsel dönüşüm süreçleriyle birlikte Kadıköy’ü süratle yükselen kira fiyatlarının ve tüketim odaklı bir kentsel yapının içine sürüklemiş, ilçe de orta sınıf karakterini aşındıran bir dönüşüm sürecine girmiştir. Böylelikle Kadıköy bir yandan özgürlük ve kamusallık imgesiyle idealize edilirken, öte yandan bu imgeyi mümkün kılan maddi ve toplumsal şartları giderek yitiren çelişkili bir mekâna dönüşmektedir.

Bu çelişkili dönüşüm, kamusal mekânın nasıl tanımlanacağına ve kimler tarafından hangi manalarla yükleneceğine ait sembolik gayretleri de kaçınılmaz biçimde görünür kılmaktadır. Bu bağlamda on yılı aşkın bir müddettir yargı süreçlerine bahis olan Kadıköy Rıhtımı’nda planan cami projesinin iptal kararının istinaf evresinde bozulmasıyla birlikte problem tekrar siyasal ve toplumsal gündemin merkezine taşındı. Diyanet İşleri Başkanlığı, İstanbul Büyükşehir Belediyesi, Kadıköy Belediyesi ve Mimarlar Odası üzere çeşitli kurumsal aktörlerin dahil olduğu bu süreçte, rıhtımın Marmara Denizi’ne bakan burnunda planlanan cami projesine karşı toplumsal medyada güçlü bir toplumsal muhalefet ortaya çıktı. İktidarın gündelik hayatı muhafazakârlaştırma maksadı doğrultusunda kentsel mekânlar üzerinden yürüttüğü sembolik siyasete yönelen bu itirazların, büyük ölçüde kamusal alanın korunmasına yönelik bir refleks etrafında ağırlaştığı söylenebilir.

Bu çerçevede kelam konusu itirazları salt “laik ataklar” ya da ideolojik refleksler olarak pahalandırmak indirgemeci olacaktır. Tersine, bu karşı çıkışların farklı düzlemlerde yasal münasebetlere dayandığını teslim etmek gerekir. Derinleşen ekonomik kriz şartlarında kamusal kaynakların yeni bir dini yapı inşasına tahsis edilmesi, üstelik proje alanının yakın etrafında halihazırda çok sayıda caminin bulunması ve bu mescitlerin kapasite ile erişilebilirlik açısından besbelli bir yetersizlik göstermemesi, yeni bir ibadet mekânına duyulan muhtaçlığın objektif desteklerini kıymetli ölçüde zayıflatmaktadır. Ayrıyeten proje alanının en yakın konut ve işyeri bölgelerine yüzlerce metre arada konumlanması, yapının gündelik ibadet pratikleriyle kuracağı bağın sonlu olacağına işaret etmektedir. Bu mekânsal kopukluk, kelam konusu yapının mahalle ölçeğinde somut bir muhtaçlıktan değil, kentsel siluette görünürlük ve temsil üzerinden mana kazanan sembolik bir müdahale olarak tasarlandığını düşündürtmektedir. Kelam konusu kanıyı güçlendiren en kıymetli öge, caminin Marmara Denizi’nden Boğaz’a giriş sınırında birinci bakışta görünür olacak biçimde konumlandırılmasıdır. Söz konusu yer seçimi, yaklaşık bir asır evvel Sarayburnu’na dikilen ve Marmara’dan Boğaz’a giren gemileri karşılayan Cumhuriyet’in birinci Atatürk Anıtı ile daima bir sembolik aykırılık kurmakta, bu tarafıyla caminin sadece bir ibadet yapısı değil, kentsel mekâna yerleştirilen sembolik bir anıt olarak algılanmasına taban hazırlamaktadır. Projeye yönelik teknik, fonksiyonel ve demografik münasebetlerle lisana getirilen itirazlar da bu sembolik okumayı pekiştirmektedir.

Ne var ki birebir toplumsal hassaslığın, Kadıköy’ün kamusal alanlarını direkt tahrip eden ve sermaye odaklı dönüşüm projeleri kelam konusu olduğunda misal bir yoğunlukta ortaya çıkmadığı görülmektedir. Kadıköy’de kentsel gayret bağlamında asıl kırılma, muhalefetin büyük ölçüde ömür stili savunusuna sıkışması ve bu çerçevenin ötesine geçemeyen bir siyasal refleksle, kent cürümleri karşısında sergilenen sessizlikte görünür hale gelmektedir. Bu seçici reaksiyon repertuarının en çarpıcı örnekleri, son yıllarda Fenerbahçe–Kalamış Yat Limanı ihalesi ve Söğütlüçeşme Tren İstasyonu’nda inşa edilen Terminal AVM sürecinde ortaya çıkmıştır. Kalamış Parkı’nın bir kısmını de kapsayan yat limanı ihalesi karşısında tesirli ve süreklilik arz eden bir muhalefet çizgisi örülememiş, liman etrafına yapılması planlanan otel ve ticari tesisler ihalenin “yeşil olmayan sermaye” olarak nitelendirilen Koç Holding tarafından kazanılmasıyla, büyük ölçüde sorgulanmadan kabullenilmiştir. Kelam konusu sürecin Ali Koç’un MHP Genel Merkezi ziyareti üzere siyasal tesiri yüksek temasları içermesine karşın bu temaslar kamuoyunda büyük ölçüde görmezden gelinmiş, projenin ekolojik tahribat boyutu sonlu bir tartışma seviyesiyle gündemde yer bulabilmiştir. Buna karşılık Koç Holding’in yıllardır sürdürdüğü, 10 Kasım ve ulusal bayramlar etrafında örülen duygusal seküler anlatılar, şirketin kamusal imajını seküler hayat stiline yönelik bir tehdit üretmediği istikametinde çerçevelemiş; bu çerçeve, şirketin kentsel müdahalelerinin hayat usulü endişelerini tetiklemesini büyük ölçüde bertaraf ederek yöneltilen tenkitlerin tesirini değerli ölçüde zayıflatmıştır. Nihayetinde ihalenin farklı bir sermaye kümesine verilmesi halinde daha güçlü bir toplumsal ve siyasal reaksiyonun üretileceği varsayımı, muhalefetin ilkesel bir karşı duruştan çok ömür usulüne sıkışmış bir refleksle hareket ettiğini düşündürmektedir. Bu görece rahatlamanın art planında ise, kent mekânının “yanlış ellere geçmediği” varsayımına dayanan, muhafazakârlaştırılmayacak olma konforuyla beslenen problemli bir siyasetsizlik yatmaktadır.

Bu siyasetsizlik, sınıfsal bir perspektiften mahrum olduğu ölçüde, sermayenin kent mekânlarını kesim modül ele geçirmesini görünmez kılmakta ve kentsel dönüşüm projelerine yönelik itirazları seçici ve tutarsız hale getirmektedir. Sermaye kaynaklı dönüşüm projelerine karşı dengeli ve ilkesel bir karşı duruşun üretilememesi, Söğütlüçeşme Tren İstasyonu’nun Terminal AVM’ye dönüştürülmesi sürecinde de açık biçimde gözlemlenmiştir. Park ve sarsıntı toplanma alanlarının halihazırda yetersiz olduğu Kadıköy’de bir kamusal alanın yüzlerce ağaç kesilerek bir “açık hava tüketim merkezine” dönüştürülmesi, kamusal fayda unsuruyla açık bir çelişki içindedir ve kent hakkının sermaye lehine sistematik biçimde aşındırılmasının yeni bir örneğini teşkil etmektedir. Üstelik Haydarpaşa Garı’nın yıllardır işlevsizleştirildiği bir bağlamda, Söğütlüçeşme’nin de fiilen bir ulaşım merkezi vasfını yitirmesi, bu dönüşümün kent ölçeğindeki tesirlerini daha da ağırlaştırmaktadır.

Bu sürecin kamusal alanda nasıl tartışmaya açıldığına bakıldığında, belirleyici olanın medyanın özerk tavrından çok sermayenin bu mecraları nasıl konumlandırdığı görülmektedir. Oksijen Gazetesi üzere, okur profili büyük ölçüde Kadıköy habitusuyla örtüşen mecralarda Terminal AVM’yi olumlayan içeriklerin sirkülasyona sokulması, projenin yarattığı ekolojik ve kamusal tahribatın Batılı bir estetik ve “modernleşme” lisanı üzerinden yumuşatılarak aklanmasına hizmet etmiştir. Misal biçimde, kendilerini vakit zaman eleştirel ya da bağımsız bir pozisyonda sunan Cüneyt Özdemir ve Hasret Gürses üzere medya figürleri aracılığıyla üretilen içeriklerde de projeye dair eleştirel aranın ticari ve kurumsal bağlam karşısında fiilen askıya alındığı görülmektedir. Bu yayın pratikleri, sermayenin kamusal meşruiyetini tahkim etmek ve projeyi eleştirel bir sorgulamadan muaf tutmak üzere medya alanını stratejik biçimde kullanmasının kesimi olarak okunmalıdır. Bu sayede sermaye kaynaklı bir kentsel müdahale, eleştirel kamuoyunda dahi “kaçınılmaz”, “modern” ya da “işlevsel” bir dönüşüm olarak yine çerçevelenmektedir.

Bu süreçte en çarpıcı tablo, kültür ve sanat etraflarının konumlanışında ortaya çıkmaktadır. Kamusal alanların özel sermayeye devredilmesi ve “kültür-sanat” telaffuzuyla yine işlevlendirilmesi, güçlü ve süreklilik arz eden bir itiraz üretmek yerine geniş ölçüde kabullenilmiştir. Bu bağlamda Söğütlüçeşme Tren İstasyonu’nun Terminal AVM’ye dönüştürülme süreci, literatürde artwashing olarak tanımlanan pratiğin mahallî ve şimdiki bir örneğini sunmaktadır. Terminal AVM’nin tiyatro ve konser mekânlarıyla donatılması ve muhalif kimlikle anılan sanatkarların bu alanlarda sahne alması, kamusal mekânın kolektif bir hak alanı olmaktan çıkarılarak piyasalaştırılmış bir ömür usulü objesine dönüştürülmesini hızlandırmıştır. Bu süreçte sanat ve sanatkarlar sadece sessiz kalan aktörler olmamış, kamusal alanın metalaştırılmasına direkt katkı sunan pratiklerin faal taşıyıcıları haline gelmişlerdir. Bilhassa estetik tercihleri, politik jestleri ve habitusları büyük ölçüde Kadıköy’ün kültürel dokusu tarafından şekillenen, üretimlerini ve kamusal görünürlüklerini uzun yıllar boyunca bu toplumsal etrafın takviyesiyle sürdürebilmiş sanatkarların bu mekânda sahne alması, eleştirimizin tartı merkezini daha da belirginleştirmektedir. Bu sanatkarlar, varlık şartlarını borçlu oldukları kamusal tabanın piyasalaştırılmasına karşı durmak yerine, kelam konusu dönüşümün kültürel meşrulaştırıcıları haline gelmiş; böylelikle kendilerini besleyen toplumsal etrafla kurdukları etik ilgiyi fiilen askıya almışlardır.

Öte yandan Terminal AVM’de içki satışının hür olması, mekânın tasarım estetiği ve tüketim pratiklerinin Kadıköylü’nün hayat biçimiyle basitçe örtüşmesi, sermayenin kamusal alana girişini sorunsuzlaştıran bir eşik fonksiyonu görmüştür. “Yaşam üslubuna müdahale edilmiyor” duygusu üzerinden kurulan bu konfor alanı, itiraz eşiğini aşağıya çekmiş, kamusal alanın dönüşümüne yönelik muhalefeti zayıflatmıştır. Böylelikle Kadıköylü, kamusal alanın öznesi olan bir mahalleli pozisyonundan, tüketim pratikleri üzerinden tanımlanan bir müşteri kimliğine hakikat itilmiştir.

Bu dönüşüm, “yaşam usulü savunusu” telaffuzunun nasıl tersyüz edilebildiğini de açık biçimde göstermektedir. Kamusal alanın özel sermaye tarafından işgal edilmesi, seküler estetik, kültür-sanat aktiflikleri ve tüketim özgürlükleriyle örtüldüğünde, itiraz eşiğinin süratle aşağıya çekildiği görülmektedir. Terminal AVM örneği, kültür-sanatın eleştirel bir karşı-kamusallık üretmek yerine, sermayenin kentsel tahakkümünü görünmez kılan bir ideolojik aygıta dönüşebileceğini açık biçimde ortaya koymaktadır.

Bu örnekle somutlaşan tecrübe, Kadıköy ölçeğinde yaşananların Türkiye’de seküler muhalefetin daha geniş ve yapısal sonlarına işaret ettiğini göstermektedir. Kadıköy tecrübesi, bu manada, sermaye birikim süreçlerinin seküler sembolizm ve kültür-sanat telaffuzuyla örtüldüğü şartlarda, kentsel talan pratiklerinin büyük ölçüde normalleştirildiğini ortaya koymaktadır; bu süreçte kamusal alan ihlalleri siyasal bir sorun olmaktan çıkarılarak, estetik tercihler ve hayat şekli tartışmaları seviyesine indirgenmektedir. Ortaya çıkan tablo, muhalefetin kent, sınıf ve siyaset eksenlerini bir ortada düşünmekte zorlandığına itirazı maddi ve siyasal bağlamından kopararak kültürel konfora hapseden bir siyasetsizliğin somut bir tezahürüne işaret etmektedir.

Bu sıkıntı, hangi ömür usulünün korunuyor olduğu sorusunu dışlamadan, daha geniş bir kentsel ve siyasal çerçevede ele alınmalıdır. Ömür şekline yönelik tehdit algısı kuşkusuz yasal ve belirleyicidir; fakat asıl belirleyici olan kentsel mekânların kim tarafından ve hangi çıkarlar doğrultusunda dönüştürüldüğüdür. Sermaye ile onu bugüne kadar besleyen muhafazakâr iktidar ortasındaki karşılıklı bağımlılık münasebeti sorgulanmadıkça, bu münasebete karşı bütünlüklü bir karşı duruş geliştirilmedikçe, ne kamusal alanlar ne de savunulması gereken ömür usulleri uzun vadede korunabilir. Vakitle kamusal ve siyasal niteliğini yitirerek kontrollü, denetim altında bir kentsel mekâna dönüştürülen Beyoğlu, sırf mekânsal bir kayıp olarak değil, kamusal hafızanın ve muhalif bir kent pratiğinin kaybı olarak okunmalıdır.

Bu nedenle muhtaçlık duyulan şey, seküler hassasiyetlerle sonlu, tepkisel ve modüllü bir muhalefetin ötesinde kamusal alanı, kent hakkını ve kolektif hayatı bütünlüklü biçimde savunan ilkesel bir itiraz eşiğidir. Türkiye bağlamında sekülerlik, birçok vakit Marx’ın din için kullandığı fonksiyonu üstlenmiş, gerçek maddi münasebetleri görünmez kılan, sınıfsal ve mekânsal tahakkümü örtbas eden bir teselli telaffuzuna dönüşmüştür. Kamusal alan savunusu bu şartlarda, sermaye kaynaklı mekânsal gasplara karşı ilkesel bir çaba üretmek yerine sembolik kültürel müdahalelere indirgenmiş, siyasal itiraz fa hayat biçiminin korunmasına sıkışmıştır. Halbuki kamusal alan savunusu sadece fonksiyonsuz bir cami projesine ya da sembolik kültürel müdahalelere karşı çıkmakla sonlu kalamaz, sermaye kaynaklı her türlü gaspa karşı dengeli, süreklilik taşıyan ve kendi iç çelişkileriyle yüzleşebilen bir siyasal ve toplumsal konumu gerektirir.

Son kertede problem tekil projeler ya da sembolik çatışmalar değil, hayatın bütünüyle sermayenin inisiyatifine terk edilip edilmeyeceğidir. Kadıköy’de açığa çıkan çelişki, bu soruya verilen muğlak ve konforlu cevapların artık sürdürülemez olduğunu göstermektedir. Gerçek bir kamusal alan savunusu, fakat antikapitalist bir itiraz eşiğiyle, sermayenin estetik, kültürel ve seküler makyajını kazıyıp altındaki kent cürümlerini teşhir edebilecek bir siyasal cüretle mümkündür. Aksi halde savunulan şey hayat değil, sırf sermayeyle uyumlu bir hayat biçimi fantezisi olmaya mahkûmdur.

Bir defa daha başvuracak olursak, Marx Das Kapital’in Almanca baskısının önsözünde, anlattığı yıkımı ve sefalet tablosunun sadece İngiliz personel sınıfına has olmadığını bilhassa vurgular, okura dönerek “de te fabula narratur” der, yani “anlatılan senin hikâyendir.” Kadıköy’de açığa çıkan çelişki de bu nedenle sırf mahallî, hudutlu ya da istisnai bir durum olarak okunamaz. Burada tanım edilen, Türkiye’de anaakım muhalefetin geniş bölümlerinde karşılığını bulan, siyaseti hayat usulü savunusuna indirgeyen ve sınıfsal-siyasal tahakkümü kültürel konfor alanları içinde görünmez kılan ortak bir konumlanıştır. Bu metin, muhakkak bir semti ya da toplumsal kısmı teşhir etmekten çok bu konforlu siyasetsizliğin tüm muhalif alanları nasıl kuşattığını göstermeyi amaçlamaktadır. Çünkü anlatılan sadece Kadıköy’ün değil, kentlerini, kamusal alanlarını ve nihayetinde ömürlerini sermayenin insafına terk eden herkesin hikâyesidir.