Karadeniz’in kederleri bitmez. Evvel Karadeniz kıyı yolu, akabinde HES’ler derken, artık de öbür bir tehdit Karadeniz’in yaylalarını ve dağlarını sarmalamış durumda. Ülkemiz içeride ve dışarıda her zamanki üzere buhranlı vakitlerden geçerken Karadeniz bölgesi de gelecek onyılları etkileyecek olan sessiz bir istilayla karşı karşıya: madenler.
İstilanın ismi madenler. Yürütücüleri de yasal mevzuatı bir rüzgar üzere artlarına alan yerli ve yabancı maden şirketleri. Oldukça vakittir maden şirketlerini, faaliyetlerini ve bölgedeki insanların şirketler karşısındaki çabasını yakından gözlemliyordum. Bu yazıyı yazmama neden olan şeylerden biri de HES’lere karşı uğraş ve kazanımlarla önplana çıkmış Rize’nin Fındıklı ilçesinde yaşanan bir olay oldu.
Olay kısaca şöyle gelişiyor. Kanadalı maden şirketi Eldorado Gold’un çalışanları Fındıklı’nın vadilerine giriyor ve bilgi toplama-araştırma sürecine başlıyor. Maden arama müsaadesi olmamasına karşın şirket topraklardan numuneler almaya başlıyor. Köylerinde olağandışı araçları ve bireyleri fark eden yöre insanı her zamanki üzere HES’çilerden şüpheleniyor. Araçlar durduruluyor. Yöre halkıyla birlikte olan Fındıklı Belediye Başkanı Ercüment Şahin Çervatoğlu da şirket çalışanlarının bölgeye müsaadesiz girişini engelliyor. Köylüler araçlarda bölgedeki yerlerden alınmış örneklere rastlıyor, böylelikle maden şirketlerinin yöreye dair hazırlıklarının ciddiyeti anlaşılıyor. Kısa müddet sonra şirket çalışanlarının elde ettiği arazi örneklemlerine el konuyor ve şirket temsilcileri Fındıklı vadilerinden geri gönderiliyor.
Karadeniz’de dağlar kıyıya paralel uzanırken Karadeniz insanı daima dikine düşünür ve hareket eder. Fındıklı yöresinin sakinleri de dikine düşünüp dikine hareket ediyor, Kanadalı maden şirketinin Fındıklı’da doğal hoşlukları yok etmesinin önüne geçiyor. Doğal şimdilik. İleride neler olacağı belgisiz. Aşikâr ve kesin olan tek şey ise Karadeniz’in dağları, yayları ve ırmaklarla dolu vadilerine maden arama ruhsatı verilmiş olmasıdır. Zonguldak ve Bartın vilayetlerinin yanı sıra Tokat, Ordu, Giresun, Trabzon, Gümüşhane, Bayburt, Rize ve Artvin’in doğal alanları resmi mevzuatlar aracılığıyla “maden sahası” olarak ruhsatlandırıldı.
Maden ve Petrol İşleri Genel Müdürlüğü’nün resmi datalarına nazaran Karadeniz’in yüzde 80’i maden ruhsatlı bir bölge artık. Üstelik maden şirketlerinin birden fazla bölgede ÇED (Çevresel Tesir Değerlendirme) raporuna gerek duymadan faaliyetlerine başlayabiliyor. Ülke siyasetinin izdüşümlerini Karadeniz’in yaylaları ve vadilerinde görebiliyoruz. Şirketlerin muhtaçlıkları ve adımları yasal mevzuat haline getiriliyor, fiili durum alenen yasallaştırılıyor. Maden ruhsatlandırmalarına ve arama faaliyetlerine karşı açılan davalar sürerken, şirketler fiilen alanda çalışmalara başlayabiliyor. Devlet de son raddede sınıfsal karakterini ortaya koyarak tarafını madenlere yatırım yapan çokuluslu ve mahallî sermaye kümelerinden yana seçiyor.
Devletin tarafını sermayeden yana seçmesinin bariz örneğine daha evvel Cerattepe’de (Artvin) şahit olmuştuk. 90’lı yıllardan itibaren Cerattepe’de altın madeni çıkarılmasına karşı çaba eden vatandaşların direnci 2010’lu yıllara kadar gelmişti. Artvin halkının bütün türel süreçleri kazanımla sonuçlandırmasına karşın maden şirketinin devletin kolluk kuvvetini gerisini alarak ağır protestolar sırasında faaliyete başlamasına bütün ülke tanıklık etmişti. 2016 yılından itibaren Cerattepe, vatandaşların hukuksal kazanımlarına karşın maden şirketi tarafından yağmalanıyor. Artık tıpkı tehditle bütün Karadeniz bölgesi karşı karşıya.
Üç hırçın ilçe: Hopa, Kemalpaşa ve Fındıklı
Karadeniz bölgesi tarihin her devrinde mücadeleci, özgün, ayrıksı, kendi başına buyruk eğilimleriyle biliniyor. Kazım Koyuncu’nun da tabir ettiği üzere “Karadeniz’de köle ruhlu bir beşere rastlamak mümkün değil.” Son yıllarda bölgenin geneli milliyetçi-muhafazakâr bir aksta iktidarla bütünleşmiş üzere görünüyor olsa da Karadeniz tamamının bu noktada olduğunu düşünmek büyük bir kusur olur. Karadeniz insanın siyasi eğilimlerine ve özgün tarihi tavrına dair düşünmek öbür bir yazının konusu olsa da bu noktaya HES’lere karşı etraf gayreti, iktidarla münasebeti ve uğraşı üzerinden kimi gözlemlerde bulunmak faydalı olacaktır.
Bu müşahedeleri Doğu Karadeniz’in üç özgün ilçesi Hopa, Kemalpaşa ve Fındıklı’da yaşananlar üzerinden açıklamak isabetli olacaktır. Bu üç ilçenin de bölgede ortak ve özgün noktaları var. Hopa, Kemalpaşa ve Fındıklı ilçeleri Karadeniz’de HES faaliyetinin yapılamadığı mücadeleci bölgeler. HES teşebbüslerinin dahi engellediği dirençli yerler. Bu ilçelerdeki vadiler, dereler ve ormanlar bölge halkının hassaslığı, tarihî sol-sosyalist direnişçi kimlikleri nedeniyle kâr hırsıyla hareket eden şirketlere karşı korunmuş durumda. Bu direnme hali hala canlılığını müdafaaya devam ediyor.
Fındıklı halkının vadiler ve köylerinde şirketlere karşı doğal nöbet halinde olmaları ve ani müdahaleleri bu canlılığın göstergesi. Hopa ve Kemalpaşa’da ise bu canlılık kendisini daima hatırlatıyor. Geçtiğimiz yıl Hopa’nın Cankurtaran ormanında ağaç bölümünü engellemek isterken şirket çalışanı tarafından silahla vurulan Reşit Kibar’ın anısı hala taze. Biraz daha geriye gidince HES’lere karşı protestolar sırasında ömrünü yitiren öğretmen Metin Lokumcu’nun yaşamını yitirmesini görüyoruz. Biraz daha derine inince bu bölgedeki etraf hakkı gayreti üzerinden muhalefet etme biçimlerinin iktidarla direkt siyasal çatışmaya kadar genişlediğini gördük.
Bölgede 2000’lerin başından itibaren yükselen HES’lere karşı uğraş Karadeniz’in birçok ilçesinde reaksiyon boyutunda kalıp siyasal sonuçlar üretemezken Hopa, Kemalpaşa ve Fındıklı’da direkt kazanımlarla sonuçlandı. Örneğin Rize’nin birçok ilçesinde yükselen HES aykırısı protestolar iktidarla bütünleşme bağında olan kısımlarda çözülmeler yaratamadı. Bölgenin çoğu vadisi ve yaylaları tahrip edildi. Bu süreç Hopa, Kemalpaşa ve Fındıklı’da öbür bölgelere göre daha muhalif sonuçlar üretti ve bu ilçelerdeki muhalif politizasyonu tahkim etti. Geçmişten gelen sol direnç etraf hakkı uğraşlarının kazanımlarıyla tahkim edildi. Bu tahkimat Rize Fındıklı’da lokal iktidarın değişmesiyle sonuçlandı. O denli ki, Rize’nin Fındıklı ilçesini 2019’dan beri CHP’den aday olan sol-sosyalist bir belediye başkanı yönetiyor. Hopa ve Kemalpaşa’da ise muhalefet kesimlerinn uzun yıllara dayanan mahallî iktidar olma periyodunun tüm negatif aşınmalarına karşın sol direnç ve tahkimat canlılığını sürdürüyor.
İkinci raund
Karadeniz bölgesindeki etraf hakkı uğraşında yeni bir devir başlıyor, hatta çoktan başladı. HES’lere karşı protestoları devrin etraf hakkı gayretinin birinci raundu olarak tanımlayabiliriz. Maden istilasıyla ikinci ve şiddetli raund bölge halkı için başlamış durumda.
Karadeniz bölgesinde maden şirketlerinin yağma istilasına karşı muvaffakiyet öncelikle kelamını ettiğim üç ilçedeki direnç ve tahkimatın daima kılınmasına bağlı. Yani Hopa, Kemalpaşa ve Fındıklı kaybederse bütün Karadeniz kaybeder. Bu noktada yıllardır güç şirketlerinin saldırısı altında bulunan Artvin’in Arhavi ilçesinde yeşeren mahallî bir hareket geleceğe dair umutlu ipuçları veriyor. “Vaminon” (İstemiyorum-Lazca) hareketi etrafında bütünleşen Arhavi sakinleri AK Partili Arhavi belediye liderini dahi ilçedeki maden faaliyetlerine karşı muhalefet etme noktasına getirdi.
Şu anki sessiz istila daima sessiz olmayacak. Ülke gündeminin öteki ağır süreçleri ve kırılgan siyasal adımları yürüyüşünü sürdürürken Karadeniz insanı hayat alanları savunmak zorunda kalacaktır. Savunamazsa bölgenin doğal hoşlukları, içme suları daha dahil olmak üzere tüm kaynakları yok edilme tehlikesiyle karşı karşıya. Sessiz istila şayet direnilmezse giderek vahşileşecek. Erzincan İliç’te yaşananlar ve ortaya çıkan manzara hala hafızalarda.
Bu sessiz maden istilası şimdi başlamadan durmalıdır. Şayet durmazsa günümüz Karadeniz sakinlerinin artık çağdaş, doğal terapi prosedürü olarak işlevlendirdiği yaylaya çıkmak ritüeli sürdürülemeyecek ve bölgenin hayat alanları, köylere, kentlere, Karadeniz’e hayat veren su kaynakları da yok olacaktır.
“Viya albümü kıyı yoluna nazik bir tepkiydi” diyen Kazım Koyuncu’nun bakışıyla maden istilası teşebbüslerine karşı estetik ve nazik reaksiyonların çoğalması ve Karadeniz beşerinin hırçınlığıyla buluşması umuduyla…
Size muhtaçlığımız var. Buraya kadar geldiyseniz, hatırlatmak boynumuzun borcu. Türkiye üzere geleceği ziyadesiyle meçhul bir ülkede, elimizden geldiğince nitelikli yayıncılık yapmanın imkanlarını araştırıyoruz. Güvenilirliğini global ölçekte yitirmiş medya alanında hâlâ âlâ işler çıkarılabileceğini göstermek istiyoruz.
Bağımsız yayıncılığı desteklemeniz bizim için çok bedelli. vessaire’nin dağıtımının sürekliliğinin sağlanmasında ve daha geniş kesitlere ulaşmasında okurlarımızın üstlendiği sorumluluk özel bir mana taşıyor. vessaire’yi desteklemek için vessaire ana sayfamızı ziyaret edebilirsiniz.
