Gișe rekorları kırarak altı Oscar kazanan, en yeterli sinema, en âlâ direktör, en düzgün erkek oyuncu ve en güzel uyarlama senaryo dahil mükafatları bir bir toplayan Forrest Gump, geride bıraktığı 30 yılda kayda kıymet bir kültürel muvaffakiyet olarak kabul gördü. ABD Kongre Kütüphanesi’nin Ulusal Sinema Arşivi’ne girmesiyle adeta kutsandı, kısmen de dünya genelindeki onlarca “Bubba Gump Shrimp Company” restoranlarıyla hatırlanıyor. 1994’ün en uygun sinema adayları ortasında Esaretin Bedeli (The Shawshank Redemption) üzere çok sevilen yahut Ucuz Roman (Pulp Fiction) üzere daha fazla tesir yaratan sinemalar vardı fakat hiçbiri insanların ilgisini Forrest Gump kadar çekemedi.
Bunca vakitten sonra hâlâ sorulmaya paha: Bu sinema neyle ilgili, esasen ne anlatmaya çalışıyor? Bunlar retorik sorular değil, en azından bütünüyle değil. Winston Groom’un sıradışı bir otistik yeteneğin tarihi dönemeçlerle kesişen öyküsünü mevzu edinen pitoresk romanından serbestçe uyarlanan Forrest Gump, Amerikan sinemasının en büyük Rorschach lekelerinden (deneklerin algılarını mürekkep lekeleri kullanarak tahlil eden ruhsal test) biri haline geldi. O kadar titizlikle apolitik hale getirilmiş bir sinema ki hangi ideolojiyi görmek isterseniz onu yansıtır. National Review dergisi bu sineması tekraren tüm vakitlerin en güzel muhafazakar sinemalarından biri olarak göstermiştir lakin bu yorum bir Oliver Stone sineması üzere güçlü bir bakış açısını hissettiğiniz üretimlerde olmayan bir boşluğu dolduruyormuş üzere görünür. Neden çekildiğini bir türlü bulamadığınız lakin milyonlarca beşerde ziyadesiyle karşılık bulan, anlaşılmaz bir sinema. Seyahati da uzun ve tuhaf oldu.
Filmin muvaffakiyetinin en kolay açıklaması, izleyicilerin Forrest Gump’ın tatlı, masumane ve ayarsız cazibesine kolay kolay kapılmalarıdır. Forrest Gump, Ku Klux Klan’ın ulu büyücüsü Nathan Bedford Forrest’ın ismini taşıyan lakin adaşından çok daha sakin bir yapıya sahip, Alabama kırsalından dost canlısı bir adamdır. Winston Groom’un romanında daha çok otizm spektrum bozukluğundan muzdarip, kıt akıllı bir karakterdir, onu maharetsiz gösterecek kadar iri yapılıdır. Lakin Mark Twain’i sever, satranç konusunda doğuştan yeteneklidir, NASA’da işe alınacak kadar matematik bilir. Eric Roth’un senaryosu ise onu ABD tarihinin kıymetli dönemeçlerinde tevazu ve saflıkla oradan oraya sürüklenen lakin eski bir Texas Instruments TI-99’un (1979’da piyasaya sürülen bir konut bilgisayarı) süreç suratında çalışan, beyin temaslarına müdahale edilmiş bir Zelig’e dönüştürür.
Kariyerinin tepesindeki Tom Hanks ise Forrest Gump’ı bütün ülkenin açıkhava sinemalarında aşk yaşadığı bir periyotta masumiyetini koruyan, cömert bir maceraperest olarak sunar. Eric Roth’un Forrest’ı Mark Twain’den çok Meraklı Maymun’a (Curious George) ilgi duyar ve pek bir şey öğrenemez lakin “deneyim biriktirir.” Baht onu tıpkı sinemanın açılış sahnesinde yavaşça kucağına inen kuştüyü üzere yönlendirir. 1981’de Georgia’daki bir otobüs durağında kendisini dinleyen herkese “Hayat bir kutu çikolata üzeredir,” der, “içinden ne çıkacağını asla bilemezsin.” Böylelikle Forrest geçmişe dönerek 75 IQ’ya sahip olmasına ve omurgasındaki eğriliği düzeltmek için bacak dayanakları kullanmasına karşın annesini (Sally Field) seven ve hayata tutunan bir çocuk olarak büyüme öyküsünü anlatır. Yegane çocukluk arkadaşı Robin Wright’ın canlandırdığı Jenny’dir. Jenny, Forrest’ın edilgen ve gamsız çocukluğunun bilakis travmatik bir tecrübe yaşamış, istismara uğraşmış bir çocuktur.
Forrest’ın öykü anlatımı sinemanın en tesirli ögesi olarak öne çıkar, çarpıtılmış bir tarih perspektifi sunarken senarist Eric Roth ve direktör Robert Zemeckis’e öyküsünü 1960’lar ve 1970’lerde acilen geçen epizotlarla anlatma özgürlüğü tanır. Bu kısımlar, genelde Forrest’ın kendini kıymetli hadiselerin ortasında bulmasını sağlar. Garip bacak hareketleri genç Elvis Presley’e ilham verir. Koşudaki fevkalâde yeteneği ona Bear Bryant idaresindeki Alabama Üniversitesi’nde Amerikan futbolu bursu kazandırır, 1963’te Alabama Valisi George Wallace’ın farklı ırklardan insanların kaynaşmasını engellemek üzere verdiği utanç verici gayretinde küçük bir rol oynar (Forrest, Vivian Malone Jones’un defterini yerden alır). Tükenmek bilmeyen diğerlerini şad etme isteği, Forrest’ın hem ABD ordusunun itaatkar bir askeri hem de Louisiana’daki karides işini anlatmaktan hiç vazgeçmeyen avanak Bubba’nın (Mykelti Williamson) dostu olmasını sağlar.
Forrest’ın hayatının büyük kısmı tesadüflerle şekillenir, masa tenisi şampiyonluğu üzere beklenmedik (ve kazançlı) zaferler kazanması yahut Washington Mall’daki kalabalık bir savaş tersi şovda kazara hippilerin kahramanı olarak belirmesi (sadece yürüyüşe çıkmıştır) bu tesadüflere örnek olabilir. Forrest’ın hayatına sadakati de istikamet verir: Bubba’ya verdiği kelam üzerine karides işine girer, öfkeli ve yaralı Teğmen Dan’e (Gary Sinise) gönülden bağlanır, en kıymetlisi de gençliklerinde “bezelye ve havuç” üzere yakın oldukları günleri yine yakalama hasretiyle daima Jenny’yi arar. Halbuki Jenny’nin karanlık başlayan hayatı gittikçe daha da kararır. Forrest hiçbir şeyi anlayamaz, Jenny’nin de yaşamadığı şey kalmamıştır. Bu ikili, kusursuz bir eşleşmedir.
Robert Zemeckis, Forrest Gump‘ı Beatles Hayranları, Geleceğe Dönüş ve Masum Sanık Roger Rabbit üzere en yeterli sinemalarında gördüğümüz harikulâde tanınan kültür hakimiyetiyle yönetiyor lakin son periyotta mesleğini uçuruma sürükleyen teknik takıntıların soğuk tesirleri de hissediliyor. Örneğin, Forrest’ı The Dick Cavett Show’da John Lennon’ın yanına yerleştirmek için gerekli teknik müdahale onun “Imagine” müziğinin kelamlarına ilham verdiği esprisi için pek de kıymetli değil. Forrest’ın Onur Madalyası almadan önce ABD Başkanı Lyndon B. Johnson’a kurşun yarasını göstermek için pantolonunu indirmesi de o denli. Daha hudut bozucu olan da Zemeckis’in Amerikan tarihine dokunuşlarının Oklahoma’daki bir devlet okuluna bile yakışmayacak kadar yüzeysel olması, bu dokunuşları desteklemek için en klişe müzik seçimlerini yapmasıdır. Creedence Clearwater Revival’ın “Fortunate Son” müziği eşliğinde bir Vietnam sekansına yahut savaş zıddı hippileri Buffalo Springfield’in “For What It’s Worth” müziğiyle ilişkilendirmeye gerek var mı?
Hal bu türlü olunca, Forrest Gump’ın temel mevzudan beklenmedik biçimlerde sapması, mesela sinemanın siyasi suikastlere yönelik tuhaf takıntısı yahut Forrest’ın büyük değişimlerin akabinde adeta ulusal bir zihinsel arınma antrenmanı üzere fonksiyon gören üç buçuk yıllık koşusu olağan görünür. Tom Hanks başrolde olunca da Forrest’ın hayatla başa çıkma marifeti ve yaşadığı onca şeye karşın umudunu canlı tutması şöyle dursun, onun çocuksu kırılganlığı ve gereksinimleriyle kendinizi özdeşleştirmeden duramazsınız.
Forrest Gump cazip bir fantezi olabilir lakin kuştüyü kadar hafif bir sinema olduğuna da kimse itiraz edemez.
Bu yazı, Cüneyt Bender tarafından Scott Tobias’ın The Guardian’da yayımlanan makalesinden çevrilmiştir.
Size gereksinimimiz var. Buraya kadar geldiyseniz, hatırlatmak boynumuzun borcu. Türkiye üzere geleceği ziyadesiyle belgisiz bir ülkede, elimizden geldiğince nitelikli yayıncılık yapmanın imkanlarını araştırıyoruz. Güvenilirliğini global ölçekte yitirmiş medya alanında hâlâ yeterli işler çıkarılabileceğini göstermek istiyoruz.
Bağımsız yayıncılığı desteklemeniz bizim için çok bedelli. vessaire’nin dağıtımının sürekliliğinin sağlanmasında ve daha geniş kısımlara ulaşmasında okurlarımızın üstlendiği sorumluluk özel bir mana taşıyor. vessaire’yi desteklemek için vessaire ana sayfamızı ziyaret edebilirsiniz.
