Pazartesileri bordro mahkumu olabilirim, pazarları ise özgürüm.
1920’de birkaç Marksist kümenin bir ortaya gelmesiyle kurulan Büyük Britanya Komünist Partisi’nin (CPGB – Communist Party of Great Britain) üye listesine göz attığımızda, hak çabalarına öncülük etmiş pek çok ismi bulabiliyoruz. Notting Hill Karnavalı’nı birinci sefer düzenleyen Claudia Jones da orada, kıssası Pride (Matthew Warchus, 2014) sinemasına bahis olan “Gey ve Lezbiyenler Madencilerle Dayanışıyor” [Lesbians and Gays Support the Miners] hareketinin kurucusu Mark Ashton da. Biz bu listedeki öbür bir isme, yazının başında okuduğunuz kelamın sahibine kulak verecek, onun rehberliğinde Manchester semalarında bir gezintiye çıkacağız.
Britanya folk müziğindeki müzikçi ve kelam muharriri geleneğinin kıymetli temsilcilerinden Ewan MacColl, hayatı boyunca CPGB üyeliğini sürdürmüş, müziklerinde doğup büyüdüğü Salford kentinden ve sol kıymetlerden bahsetmekten hiç vazgeçmemişti. Üstteki kelam de bu ikisini birleştirdiği “The Manchester Rambler” isimli müziğinde geçiyordu. Bu ismi “Manchester’ın avare gezenleri” ya da “Manchester’daki aylaklar” diye çevirip geçmek kolaydı. Rambling eyleminin tarihine baktığımızda ise kamusal alana erişimle, dinlenme (hatta biz ona Lafargue’a referansla “tembellik” diyelim) hakkıyla ilgili onyıllar süren bir uğraşla karşılaşıyorduk.
Çantam yastığım, çalılıklar yatağım / Dağlardan ayrılacağıma ölürüm daha güzel.
Rambling, yani tabiatta, kırsalda “boş boş dolaşma” akımı, 19. yüzyıldan itibaren kentten, çalışma hayatının güç şartlarından haftanın bir günü olsun uzaklaşmak isteyen İngiliz emekçi sınıfı ortasında süratle yayılmaya başladı. Lakin tıpkı devirde yükselen bir hareket daha vardı: Bölge halklarına ilişkin, herkesin gezebildiği, tarım ve besicilik yapabildiği alanları özel mülklere çeviren, etraflarına duvarlar, çitler diken Çitleme Hareketi [Enclosure Movement].
Bu hareketin tesirlerinin görülebileceği alanlardan biri, yeniden Manchester yakınlarındaki Derbyshire Peak District bölgesinde bulunan, 1932’de Devonshire Dükü’nün yeri olan “Kinder Scout” isimli yaylaydı. Kinder Scout’un 636 metreye varan doruğu, İngiltere’nin East Midlands (dümdüz çevirirsek “ortadaki toprakların doğusu”) bölgesinin en yüksek noktasıydı, lakin dükün keklik avlamak için kullandığı bölge halka açık değildi, müsaadesiz girenler bekçiler tarafından kovuluyordu.
Nisan ayının sonlarına gerçek genç emekçiler ortasında bir davet dolaşmaya başladı. Britanya Emekçi Sporları Federasyonu [British Workers’ Sports Federation], Manchester’ın yaklaşık 6,5 kilometre batısındaki Salford kentine bağlı Eccles kasabasının tüm genç emekçilerine sesleniyor, onları Avare Gezenlerin Aksiyonu [Rambler’s Rally] ismini verdikleri bir aksiyona çağırıyordu. Maksat, 24 Nisan saat 2’de Kinder Scout’a kitleler halinde “izinsiz girmekti”.
Salford doğumlu Ewan MacColl, “The Manchester Rambler” müziğini Kinder Scout’taki hareketten çabucak evvel yazmış, itaatsizlik fikrinin emekçiler ortasında yayılmasına katkıda bulunmuştu.
Nasıl okyanusun tabanının sahibi yoksa / Kimse dağların da sahibi olamaz.
24 Nisan 1932’de yaklaşık 400 “aylak”, üç farklı noktadan dükün toprağına girdi. Bekçiden çok aksiyoncu olursa, onları kimsenin durduramayacaklarını düşünüyorlardı. Öngörülerinde haklıydılar, zira kısa müddet içinde tepeye ulaşmayı başardılar. Bekçilerle çıkan arbedede galip gelmişlerdi, kasabaya döndüklerinde ise onları polis bekliyordu.
Yürüyüşçüler “yasadışı toplantı düzenlemek” ve “asayişi bozmak” ile suçlanıyordu. Britanya Personel Sporları Federasyonu’nun genel sekreteri Benny Rothman, mahkemedeki savunmasında şunları söyledi: “Biz personeller, hafta boyunca dumana boğulmuş kentlerde ağır kurallarda çalıştıktan sonra tabiata çıkıp pak hava almak, güneş ışığını tatmak, özgürce dolaşmak istiyoruz. Bunu yapabileceğimiz en hoş yerlerin de bize kapalı olduğunu görüyoruz. Kimileri yılda on gün avlanacak diye çamurlu yollardan yürümek zorunda kalıyor, tabiatın hoşluklarından yoksun bırakılıyoruz.” İki tuğgeneral, üç albay, iki binbaşı, üç yüzbaşı, iki hükümet vazifelisi ve on bir aristokrattan oluşan heyet ise haliyle tıpkı fikirde değildi. Aksiyoncular altı ayı bulan mahpus cezalarına çarptırıldı.
Ben de gönlümce yürüyeceğim dağlarda doruklarda / Dinleneceğim eğrelti otlarının gürleştiği yerlerde.
Kolluk kuvvetlerinin ve yargının dayanağıyla dükün toprağı korunmuştu lakin cin şişeden çıkmıştı bir sefer. Aksiyonun akabinde verilen cezalar halkın büyük reaksiyonuyla karşılaştı, olayın siyasal sonuçları iddia edilenden büyük oldu. Britanya tarihinin en büyük sivil itaatsizlik aksiyonlarından biri olarak anılan Kinder Scout yürüyüşünün yarattığı tartışmalar, 1949’da Ulusal Parklar ve Kırsal Bölgeler Yasası’nın [National Parks and Countryside Act] meclisten geçmesine vesile oldu. İki yıl sonra da Kinder Scout’un içinde bulunduğu Peak District, Britanya’nın birinci ulusal parkı ilan edildi. Aksiyonun kültürel ve politik yankıları 2000’de çıkan, kamuoyunda Aylak Aylak Gezinme Yasası [Right to Roam Act] olarak bilinen Kırsal Bölgeler ve Geçiş Hakkı Yasası’na [Countryside and Rights of Way Act] kadar uzandı. “Rambler’s Rally” için hâlâ her yıl anma aktiflikleri düzenleniyor.
24 Nisan 1932 günü Kinder Scout’taki yürüyüşe katılan gençlerden birçoğu hayatlarına sendikacı ya da siyasetçi olarak devam etti, hiçbiri personel sınıfının haklarını savunmaktan vazgeçmedi. Ortalarından bir küme 1930’ların sonunda İspanya İç Savaşı’nda faşistlere karşı savaşırken hayatını kaybetti. İngiltere’nin kuzeyinde şehirlerarası hizmet veren trenlerden birine, 2007’de Benny Rothman’ın ismi verildi.
“The Manchester Rambler” lakabını hak edecek bir hayat yaşamış Benny Rothman, 1982’de verdiği röportajda o gün Kinder Scout’takileri şöyle anlatıyordu: “Tablo üzereydi. Aylak aylak dolaşmaya uygun giyinmiş yüzlerce erkek ve bayan, delikanlı ve genç kız. Her uzunlukta ve renkte şort, oduncu gömleği, golf pantolon, hatta tulum (…) Rengarenk kazaklar; uzunluk boy, çeşit çeşit ordu çantaları ve sırt çantaları.” Sonuçta bir tarafta tabiatta özgürce dolaşmak, öbür tarafta ise kamusal alanları özel toprağa çevirme talebi vardı, daha kolay bir tabirle sıradan halk ile toprak efendileri ortasındaki bir savaştı bu. Kazanan da halk olmuştu.
Kaynaklar: Tribune, BBC, Ramblers.org
Not: Bana “The Manchester Rambler” müziğini ve rambling kavramını öğreterek bu yazıya vesile olan Burçin Alkaya’ya sonsuz teşekkürlerimi iletiyorum.
Size muhtaçlığımız var. Buraya kadar geldiyseniz, hatırlatmak boynumuzun borcu. Türkiye üzere geleceği ziyadesiyle belgisiz bir ülkede, elimizden geldiğince nitelikli yayıncılık yapmanın imkanlarını araştırıyoruz. Güvenilirliğini global ölçekte yitirmiş medya alanında hâlâ düzgün işler çıkarılabileceğini göstermek istiyoruz.
Bağımsız yayıncılığı desteklemeniz bizim için çok kıymetli. vessaire’nin dağıtımının sürekliliğinin sağlanmasında ve daha geniş kesitlere ulaşmasında okurlarımızın üstlendiği sorumluluk özel bir mana taşıyor. vessaire’yi desteklemek için vessaire ana sayfamızı ziyaret edebilirsiniz.
