Johnny Depp-Amber Heard davası dünyanın gözü önünde gerçekleşti ve sona erdi. Kimin haklı kimin haksız olduğuyla ilgilenmiyorum, bunu tartışmanın haddimize olduğunu da düşünmüyorum. Lakin davanın haftalar boyunca canlı yayınlanmasının, başlı başına gerçekliği zedelemeye hizmet ettiğine inanıyorum. Bir bayanın dünyaca ünlü bir erkeğin fizikî ve ruhsal şiddetine maruz kalmasının, ikilinin münasebetine dair ziyadesiyle özel detayların güya bir futbol maçı izliyormuşuz ve taraf tutmamız bekleniyormuş üzere gündeme meze edilmesine karşıyım.
Davanın kimi medya kuruluşlarına “tık sağlayan” detaylarını bir kenara bırakıp, Amber Heard’ün ne birinci ne de son olacağını hatırlayalım. Erkeklerin medyada bu cinsten bir muameleye maruz kalmadığını biliyoruz. Halbuki sevin ya da sevmeyin, haklı bulun ya da bulmayın, Amber Heard eşinden sonra medyanın da tacizine uğrayan bayanlardan sırf biri. Neredeyse tarih kadar eski, bu tanıdık hikâyeyi Depp-Heard bağına indirgemek, sırf bayanların çabasını gölgeleyecektir. Dünya genelinde medya sanayisinin bayanlarla ilgisi hiçbir vakit süt liman olmadı, hatırlayalım*.
Jean Seberg
Jean Seberg, Jean-Luc Godard’ın ikonik sineması Serseri Aşıklar vesilesiyle şöhreti yakaladı, Fransız Yeni Dalgası’nın yüzü hâline geldi. Birkaç yıl sonra Avrupa sinemasından uzaklaştı, yerleştiği ABD’de özgürlükçü Kara Panter Partisi’yle yakın bağlantılar kurdu. Kara Panterler’e verdiği dayanak FBI’ın kulağına gidince, medya Seberg’i sindirmek ve taciz etmek için bir kampanya başlattı, oyuncunun çöküşünde tesirli olan uydurma bir haber yaratıldı. Geniş yankı uyandıran haberde, Seberg’in eşinden değil Kara Panterler’in bir üyesinden gebe olduğu argüman edildi. Oyuncuyu yakın takibe alan medyanın yarattığı gerilimin de tesiriyle erken doğum yapan Seberg’in kızı şimdi iki günlükken hayatını kaybetti. Kızının vefatından dokuz yıl sonra da Seberg kendi canına kıydı. FBI, daha sonraları Seberg hakkında palavra haberler yaydığını itiraf etse de iş işten geçmişti.
Billie Holiday
Yeteneğiyle herkesi kendine hayran bırakan Billie Holiday, hayatı boyunca istismara maruz kaldı. 1915’te ABD’de yoksulluk içinde doğdu, şimdi 10 yaşındayken cinsel taarruza uğradı. Kendine olan inancını sarsan, istismarcı erkeklerle birlikte oldu, evlendi. Bu erkeklerden birinin onu uyuşturucuyla tanıştırması sonucunda bağımlı hâle geldi. Üstün yeteneğine karşın sistematik ırkçılıkla çaba etmek zorunda kaldı. Mekânların ön kapısını kullanmasına, makul restoranlara girmesine, hatta beyaz sanatkarlarla tıpkı otellerde kalmasına bile müsaade verilmedi. Siyahilerin linç edilmesiyle ilgili “Strange Fruit” müziğini söylemeye karar vermesi, kolluk kuvvetlerinin gazabına uğramasına neden oldu. Şarkıyı konser listesinin değerli bir kesimi hâline getirdikten kısa bir mühlet sonra, FBI uyuşturucu kullanımı nedeniyle onu izlemeye başladı. Otomobiline ateş açıldı, tutuklandı, bir yıl boyunca hapsedildi. İçki servisi yapılan mekânlarda müzik söylemesi kalıcı olarak yasaklandı, böylelikle gelirinin büyük kısmı yok oldu, para kazanabilmek için ölene kadar durmadan turneye çıkmak zorunda kaldı. Yaşadığı ayrımcılıkların hiçbiri medyada yer almazken, uyuşturucu bağımlılığı ve sıkıntılı ilgileri lisanlardan düşmedi.
Janet Jackson
Janet Jackson, 2004’te Üstün Bowl’da birlikte sahne aldığı Justin Timberlake tarafından sutyeninin yırtılmasının akabinde yaklaşık bir saniye boyunca 143,6 milyon izleyiciye göğüslerini göstermek zorunda kaldı. Olayın mağduru olmasına karşın, medya sayesinde asıl yara alan Jackson oldu. Timberlake global bir hayranlık denizine yelken açarken, Jackson aforoz edildi. Grammy Ödülleri’nde sahne alması, hatta merasimlere katılması yasaklandı (bu sırada Timberlake iki ödül kazandı). MTV ise Jackson’ın müziklerini ve müzik görüntülerini kara listeye aldı. Hatta MTV’nin CEO’su Tom Freston verdiği bir röportajda olayın bütünüyle Jackson’ın kusuru olduğunu sav etti.
Britney Spears
Justin Timberlake’in parlak mesleğinden (ve oraya ulaşmak için üzerine bastığı kadınlardan) bahsetmişken Britney Spears’ı es geçmek mümkün değil. Yıllar süren acımasız medya tacizi, genç yaştan itibaren cinsel bir nesneye dönüştürülmesi (röportajlarında açıkça göğüsleri ve bekareti hakkında sorulara maruz kalmıştır), ayrılıkları (eski sevgilisi Justin Timberlake tarafından medyanın önüne atılmak suretiyle istismar edilmiştir) ve kelamda makus ebeveynliği hakkındaki haberlerin akabinde Spears baskılara dayanamadı. 2007’de ağır depresyon altında saçlarını kazıtması ve kendisini taciz eden fotoğrafçının otomobiline şemsiyeyle vurması üzere olayların akabinde medya eliyle “deli kadın” figürüne dönüştürüldü. Lakin bu meczupluktan en çok yarar sağlayan tekrar medya oldu. Ruhsal durumuna karşı kimse ihtiyatlı davranmadı, gözden düşmesi hem medya hem de halk tarafından coşkuyla karşılandı. Kendini toparlaması uzun yıllar alan müzikçinin eski şöhretini kazanması da artık pek mümkün değildi.
Monica Lewinsky
Monica Lewinsky, ABD’nin vaktiyle en güçlü adamı tarafından cinsel ilgiye zorlanmış 22 yaşında bir bayanken zalimce “sürtük” damgası yedi. 1990’larda eşi gibisi görülmemiş bir linç dalgasının odağında yer aldı. Bill Clinton bu bağın güçlü ve yaşlı tarafıyken, üstelik Lewinsky’nin tersine sadık olmakla yükümlü olduğu bir ailesi varken, medya günah keçisinin Lewinsky olduğu anlatılar üretmekten geri kalmadı. Meğer Clinton’ın hikâyedeki 22 yaşında, üniversiteyi şimdi bitirmiş, bekâr bireyden daha yüz kızartıcı bir durumu hak ettiği açıktı. Amerikan kamuoyu Lewinsky’yi Clinton’dan daha sert bir formda, mantığa yahut adalet hissine meydan okuyacak biçimde yargıladı. Vakit da durumu düzeltmeye hiç yardımcı olmadı. Clinton ailesi siyasetteki yerini neredeyse birebir biçimde koruyabilirken Lewinsky hâlâ bu “skandalla” ilişkilendirilerek hayatını sürdürmek zorunda.
Courtney Love
Courtney Love, (erkeklerin aksine) bayanların dağınık rock yıldızları olmalarına müsaade verilmediğinin yaşayan delili olabilir. Merhum eşi Kurt Cobain’in şöhreti yüzünden medyanın yakın takibindeydi. Eşi grunge müziğin ruhuna uygun biçimde dağınıklığı ve karamsarlığıyla özvgülere mazhar oldu. Meğer Love’ın misal tavırları ve giysisi “kirli” ve “zorlama” olarak çerçevelendirildi. Cobain’in çalışmaları hürmet görürken, Love’ınkiler reddedilidi yahut başarısı direkt eski kocasıyla ilişkilendirildi. Hatta kimileri daha ileri giderek, mesnetsiz argümanlarla Cobain’in intiharından dahi Love’ı sorumlu tuttu, onu öldürmesi için bir tetikçi tuttuğunu argüman etti. Bu, Cobain’in ruh sıhhati uğraşını baltalamakla kalmadı birebir vakitte bir bayanın partnerinin refahından sorumlu tutulduğunun da ispatı oldu. Love uyuşturucu ve alkol bağımlılığı nedeniyle medyada ziyadesiyle yer buldu. Röportaj yapan gazeteciler ona rahatsız edici, sonları aşan reaksiyonlarla yaklaştılar, dalga geçtiler, anneliğini sorguladılar. Courtney Love, müzikal yeteneğine karşın hâlâ sadece Kurt Cobain’in eski eşi, hatta potansiyel katili olarak anılıyor.
Caroline Flack
Caroline Flack, medya tarafından peşine düşülen ve nihayetinde yok edilen ünlü bir bayanın trajik bir örneğini daha sunuyor. Tanınan bir TV sunucusu olan Flack’in ünü (tıpkı Heard gibi), erkek arkadaşına saldırdığı savının akabinde paramparça oldu. Tutuklanmasının kamuoyuna duyurulduğu andan itibaren hakkında açık bir tartışma başlatıldı, magazin basını da ünlü bir genç bayanı utandırmak için bu fırsattan yararlandı. The Guardian‘ın daha sonra kanıtladığı üzere, Flack olayın akabinde medyanın ilgisinden kurtulamadı ve hakkındaki olumsuz haberlerin sayısı günden güne arttı. Fotoğrafçılarla müsabakadan konutundan çıkamaz hâle geldi, kırılgan duygusal durumunu Instagram’da paylaşmasına karşın merhamet göremedi. Sunucunun intiharının akabinde, medya Flack hakkındaki sarsıcı hikâyeleri nasıl yaydığını unuttu, güya Flack’in ruhsal durumunun bu raddeye gelmesinde hissesi yokmuşçasına taziyelerini bildirdi.
Amy Winehouse
Bağımlılık ve ruh sıhhati kelam konusu olduğunda, müzik bölümündeki bayanların ve erkeklerin medya tarafından tasvir edilişi ortasındaki farkı alenen gösteren örneklerden biri Amy Winehouse oldu. Tekraren yegâne emelinin güzel müzik icra etmek olduğunu belirten Amy Winehouse’un ömrü, medyanın ziyadesiyle ilgisini çekti. Müzikçinin müziği dışında hayatının her bir detayı haber gereci yapıldı. Ne evliliği, ne bağımlılıkla gayreti, ne de kilosu kaldı. Her şey magazin medyası anlatılarının merkezindeydi. Ailesinin (özellikle de babasının) onun gelirini sömürdüğü, en yakınlarından bile takviye görmediği devirde şöhreti bir felakete dönüştü. Halihazırda savaştığı bağımlılığın ve ruhsal sıkıntıların, medya taciziyle birleşmesinin akabinde çok dozdan hayatını kaybetti. Winehouse, magazinciler tarafından taciz edilen birinci ünlü değildi, lakin toplumsal medya çağının katiyen en görünür kurbanlarından biriydi. İkinci ve son stüdyo albümü Back to Black, haberleri tüketme biçimimizi temelden değiştiren Facebook ve Twitter ile tıpkı vakitte patladı. Winehouse’u çaresiz anında yakalamak ümidiyle gece gündüz kapısının önünde bekleyen fotoğrafçılar sadece hastalıklı merakımızı tatmin etmek için oradaydı. Tıklamaya ve paylaşmaya tenezzül etmeseydik tahminen de dikkatlerini öteki yere çevireceklerdi.
Jessica Simpson
Jessica Simpson Teksas’ta bir papazın kızı olarak büyüdü, çocukluğunda kilise korosunda yer aldı. Etkileyici vokali, 2000’lerin başında müzik mesleğinin başlamasını sağladı. Medya tarafından tertipli olarak Britney Spears ve Christina Aguilera ile karşılaştırıldı, mesleği boyunca başarılı olmak için ferdî bedellerini aşındırmak zorunda kaldı. Şimdi 14 yaşındayken kilo vermesi söylendi, bu da sıhhatsiz diyetler yapmasına ve yıllarca diyet hapları kullanmasına yol açtı. Evlenene kadar seks yapmama kararı, daha ergenlik çağındayken medya tarafından fetişleştirildi, cümbüş gereci olarak kullanıldı. Simpson ve o zamanki erkek arkadaşı Nick Lashay’e, her kamuoyu önüne çıktıklarında cinsel hayatları hakkında hadsiz sorular soruldu. Daha sonra tüm bunlar magazinin odağı değilmişçesine, Simpson cinsel tercihlerini insanların gözüne sokmakla suçlandı. Menajeri tarafından “seksi bâkire” olarak pazarlanan müzikçi, uzun yıllar medya baskısıyla baş etmek zorunda bırakıldı.
Amber Heard
Johnny Depp-Amber Heard davası, yalnızca medyatik bayanlara değil aile içi istismara maruz kalan bayanlara karşı önyargıyı da hatırlatıyor. Depp ile Heard’ün hakaret davası, dünya çapında manşetlere taşınırken asıl kaygı verici olan uzmanların toplumdaki yaygın bayan düşmanlığını ortaya koyduğuna inandığı davaya verilen reaksiyondu. Heard’ün kürsüde tabir verirken beden lisanı ve yüz tabiriyle alay eden pek çok görsel ve görüntü internette alay materyali haline getirildi. Bu dava, iki ünlü insanın şahsi problemi olmanın dışına çıkıp aile içi şiddetin ve bayanların maruz kaldığı baskının bir sefer daha önemsizleştirilmesini sağladı.
Örnekler Prenses Diana‘dan Marilyn Monroe‘ya kadar sayısız tanınan örnekle çoğaltılabilir, bayanlar medyanın ağır istismarının bedelini birden fazla defa canlarıyla ödediler. Tüketiciler de genelde bunları pek umursamadı. Açık bir biçimde içki içen bayanlar medya tarafından umursamaz ya da kıymetsiz olarak etiketlenirken, genç ve sessiz bayanlar da bayan düşmanı medya sanayisinin meraklı ve çıkarcı yaklaşımından nasiplerini aldılar. Whitney Houston küvetinde çok doz nedeniyle boğulduğunda, manşetler onu “pis” diye nitelendirdi. Rapçi Mac Miller kazara çok dozdan öldüğünde, hayranları ve medya bu vefat nedeniyle eski kız arkadaşı Ariana Grande‘yi suçlamanın yollarını buldular. Emsal biçimde Cranberries’in solisti Dolores O’Riordan öldüğünde, İngiliz magazin basını müzikçinin çocukken maruz kaldığı dehşetli cinsel taarruzlara odaklandı. Halbuki Prince’in -ve daha birçok erkek sanatçının- vefatının akabinde bu isimlerin sadece müzikal dehaları hatırlanıyordu.
Amber Heard’ün maruz kaldığı nefret onun kişiliğiyle yahut hareketleriyle ilgili değildi. Bu olay da medya sanayisinin bayanları gaye tahtasına yerleştiren, izlenme ve kâr odaklı anlayışının yeni bir örneğiydi. Kimi bayanlar tarafından #MeToo hareketlerinin kazanımlarının kaybedilmesine yol açtığı yahut “kadının beyanı esastır” unsuruna leke sürdüğü gerekçesiyle getirilen tenkitler ise kazanımların ve unsurların aksi tarafında bir tavra işaret ediyordu.
Amber Heard birinci değil, maalesef sonuncu da olmayacak. Öyleyse yaşadığı deneyimin detaylarını kurcalamak yerine kolektif çabayı büyütmeye odaklanmak daha bedelli değil mi? Global medya sanayisinin bayanlar konusundaki sicili ayan beyan ortadayken, onların lisanıyla konuşmanın çabaya zerre kadar katkısı olmayacağı açık.
*Bu yazı, Twitter’da Dr. Charlotte Proudman’ın derlediği zincirden ilhamla kaleme alındı.
