Antonio Scurati’nin Strega Ödüllü romanı Mussolini: Yüzyılın Oğlu (M – Vilayet Figlio del Secolo, 2025) beş yıl evvel oldukça ses getirmişti. Televizyon dizisine dönüştürüldükten sonra gördük ki roman neredeyse hiçbir şeymiş. İngiliz direktör Joe Wright’ın eline geniş imkanlar teslim edilmiş, geleceğin Duce’sini canlandırması için de “formunun zirvesindeki” Luca Marinelli takıma katılmış. Ortaya çıkan sonuç, insanın gözlerine inanamadığı tipten.
Dizi, 2024 Venedik Sinema Festivali’ne hem büyük beklentiler ve umutlarla hem de Joe Wright’ın Mussolini hakkında neler söyleyeceğine dair korkular eşliğinde gelmişti. Baştan söyleyelim: Sekiz kısmın harikulâde bir akıcılıkla aktığı Mussolini: Yüzyılın Oğlu, bu tarihî periyot üzerine yapılmış en büyük dizilerden biri olmaya şimdiden aday, yılın da açık orta en yeterlisi olabilir.
Geleceğin Duce’sinin kılığına bürünmek için özel bir kilo alma kürü uygulayan ve azımsanmayacak bir makyajla çalışan Luca Marinelli, klasik anlatıyı bir yana bırakan, çarpıcı tanınan bir anlatı damarını, abartıya yaslanan keskin bir yergiyi ve tipler ortası harmanı birleştiren bir öykünün tartışmasız baş aktörü. Ortaya çıkan şey, tam manasıyla House of Cards (2013-2018) ile Martin Scorsese’nin The Wolf of Wall Street‘i (2013) ortasında bir karışım.
Sinemaya hürmet duruşları da eksik değil: Alman dışavurumculuğundan sessiz sinemanın özüne, neorealizmden Bernardo Bertolucci ve Stanley Kubrick’in sinemasına uzanan göndermeler var. Yeniden de Mussolini: Yüzyılın Oğlu en yüksek manasıyla gerçek bir eser; bu sahicilik estetikte, rejide, en çok da anlatıda kendini gösteriyor.
Senaryo, bizi çabucak savaş sonrası yıllara taşıyor: 1919’da Benito Mussolini’nin öbür “kaybolmuş ruhlarla” birlikte Faşist Çaba Birliklerinin İttifakı’nı (Fasci Italiani di Combattimento) kurmasından başlayarak, onu birkaç yıl içinde İtalya’nın yeni ve gerçek sahibi pozisyonuna getirecek yavaş ve öngörülmesi güç bir tırmanışı izliyoruz.
Dizi, manzaraların gerçekçiliği, şahane kostümler ve dekorlarla o İtalya’yı canlı biçimde resmediyor lakin hiçbir vakit sırf “tarihi bir canlandırmaya” indirgenemiyor. Birinci bakışta çarpan şey, Joe Wright’ın bütünüyle teatral bir kurgu düşünmüş olması: İkna edici dış yer sahneleri bulunsa da her şey yaklaşık olarak birebir yerde geçiyor, savaşın harap ettiği İtalya’yı temsil eden bir kutunun içine kapanmış üzereyiz. Tekrar topluma karışmayı bilemeyen on binlerce gazi, yoksulluk, bütünüyle yetersiz bir kral ve siyaset, darmadağın bir iktisat ve hastalık üzere dolaşan zehirli milliyetçilik… Bu kadar kaos içinde —yıllar sonra Mussolini’nin “meslektaşı” sayılabilecek Mao’nun da belirteceği gibi— acımasız ve hırslı beşerler için sayısız fırsat vardı.
Faşizmin iç yüzünü anlatan çılgın bir sirk
Mussolini: Yüzyılın Oğlu, fizikî benzerliği pek az olsa da Luca Marinelli’ye neredeyse bütünüyle yaslanıyor ve onun sayesinde gerçek Mussolini’nin çarpıcı, güçlü bir suretini veriyor: Çelişkilerle, bencilliklerle ve bitmek bilmeyen bir iradeyle dolu bir figür, 20. yüzyılın temel karakterlerinden biri. O, büyük bir illüzyonist, vasatları baştan çıkaran büyük bir ayartıcı, eşi gibisi görülmemiş biçimde kendi çıkarlarının paralı askeri. Marinelli, Mussolini’nin o kibirli ve düzmece özgüvenli havasını, ters uçlar ortasında daima gidip gelişini ve nihayetinde güce ulaşmasını sağlayacak o “küçük aralığı” her keresinde bulma hünerini harika incelikle gösteriyor. Zira o güç, faşizmin kesin gayesiydi ve İtalya’dan bütün dünyaya taşacaktı.
Mussolini: Yüzyılın Oğlu, âşıkları, müttefikleri, yandaşları, düşmanları, siyasetçileri —kısacası o devrin tüm insan manzarasını— bir arı sürüsünün nizamıyla sirkülasyona sokuyor: Bu insanlık, her nasıl olduysa, her ne sebepleyse, her durumda kazanmaya ant içmiş ve sevilme muhtaçlığı tarafından yutulmuş bu adamı anlayamadı ya da durduramadı. Dördüncü duvarı yıkmak, burada adeta çekiç üzere işleyen bir motif; diziyi salt gerçekçilikten çok mutlak bir hakikati —karakterlerinin psikolojisini, mevtle iç içe geçmiş sadomazo bir vizyonun nasıl kurumlaştığını— hedefleyen bir anlatı kılıyor.
Dolayısıyla bu dizi, faşizmi ruhunun derinliklerinde kavramak için kusursuz bir rehber. Faşizm için sadece en alttakilere, dışlanmışlara seslendiğini düşünmek gerçek dışıdır. Gerçek şu ki faşizm herkese seslenir, alt sınıftan küçük burjuvaya, obur sanayiciden hırçın askere kadar herkese tümden bir “rövanş” vaadi ve dürtülerin sınırsız salıverilmesi teklifini götürür.
Faşizm dün buydu, bugün de budur: Meçhul lakin güçlü bir duygusallığın doruk noktası, aklın ve empatinin reddi; herkese, elbette onu —Benito Mussolini’yi— yetkilendirmek koşuluyla, bir dilim “her şeye kadirlik” vadetmek.
Dizi, revizyonistlerin ve her çağın gülünç nostalji düşkünlerinin bütün yeterli niyetine karşın Mussolini’nin hem özel hayatta hem siyasette obur, yalancı ve şiddet yanlısı biri olduğunu hatırlatıyor. Kostümlerden dekorlara, her bir oyunculuğun dinamizm ve kudretinden, hem tanınan hem de yüksek olabilme kabiliyetinden dolayı Mussolini: Yüzyılın Oğlu, son yılların en ilgi cazip, dengeli ve alışılmışın dışındaki dizi çalışmalarından biri; bu yıl izlediğimiz yapıtlar içindeyse açık orta dorukta.
*Bu yazının birinci versiyonu BirGün’de yayımlanmıştır.
Size gereksinimimiz var. Buraya kadar geldiyseniz, hatırlatmak boynumuzun borcu. Türkiye üzere tabir özgürlüğünün daima tehdit altında olduğu bir ülkede, elimizden geldiğince nitelikli yayıncılık yapmanın imkanlarını araştırıyoruz. Güvenilirliğini global ölçekte yitiren medya alanında hâlâ uygun işler çıkarılabileceğine inanıyor, eleştirel kanıyı müşterek bir toplumsal pahaya dönüştürmeyi hedefliyoruz.
Bağımsız yayıncılığı desteklemeniz bizim için ziyadesiyle kıymetli. vessaire’nin dağıtımının sürekliliğinin sağlanmasında ve daha geniş kesitlere ulaşmasında okurlarımızın üstlendiği sorumluluk özel bir mana taşıyor. İmkanınız varsa, vessaire’yi desteklemek için vessaire ana sayfamızı ziyaret edebilirsiniz. Dayanağınız için şimdiden teşekkür ederiz, düzgün ki varsınız.
