Resmi bilgilere nazaran 50 binden fazla insanın hayatını kaybettiği, 100 bini aşkın insanın da yaralandığı sarsıntının üzerinden şimdi dört ay geçmişken, Türkiye halkın gerçek gündeminden büyük ölçüde kopuk sorularla dolu kritik bir seçim sürecinden geçti. Altılı masa dağıldı mı, dağılacak mı? Meral Akşener “ölümü gösterip sıtmaya razı etmeye çalışan” Kılıçdaroğlu CHP’siyle ittifakını sürdürmeyi mi seçecek, yoksa masayı mı devirmeyi tercih edecek? Mansur Yavaş ile Ekrem İmamoğlu nerede duracak? Belediye başkanlığına mı devam edecekler, yoksa müstakbel cumhurbaşkanının yardımcılığına mı terfi edecekler? Ülkenin hiçbir yakıcı sorununa dokunmayıp, yalnızca devletçi refleksler ve Kürt (hareketi) zıtlığı üzerinden toplumsallaşmayı alışkanlık haline getiren, toplumsal linçten beslenen siyasi aktörler karşısında HDP’nin tutumu ne olacak? Pekala, ya Cumhurbaşkanlığı seçiminde partisi tarafından ihanete uğradığını sav eden Muharrem İnce’nin Cumhurbaşkanlığı adaylığı? 100.000 imza toplayabilir mi?
İtalyan tarihçi Enzo Traverso Solun Melankolisi (İletişim Yayınları, 2018) isimli kitabında 21. yüzyılı “ütopyanın çöktüğü” yüzyıl olarak tanımlar. Traverso, 1917 ile başlayan süreci dünya halklarına özgürlük ve eşitlik vaat eden tarihi eşiğin başlangıcı olarak görür. 1989’da Berlin Duvarı’nın yıkılması ve 1991’de Sovyetler Birliği’nin resmen çözülmesi de bu tarihî eşiğin kapanışını temsil eder. Bu kapanışın akabinde sınıfsız bir dünyayı ve dünyanın farklı yerlerinde sömürgecilik zıddı çabayı imkanlı kılan bir dünya hayali yitip gitmiş, dünya halkları da öksüz ve ütopyasız kalmıştır.
Liberal demokrasi ise toplumsal belleğimizde hepimizin yakından tanıdığı kapitalist nobranlıkla 20. yüzyılda özgürlüğün yolunun kolektif çabadan geçtiğine inanan örgütlü emekçi sınıfı imgesini yıktı. Bu imgeyi kurtuluşu kişisellikte, terfide ve tüketimde gören “iyi eğimli” ve “prezentabl” iş insanlarının uğraşıyla değiştirdi. Özgürleştirici, toplumları hayal kurmaya ve bu hayaller için uğraş etmeye teşvik eden “büyük anlatıların” yerini “ilham verici” ferdî muvaffakiyet kıssaları aldı. Daha da berbatı, insanın yapıp yapabileceğinin bununla hudutlu olduğunun ve insanlığın “tarihin sonunda” bulunduğunun ima edilmesiydi. Frederic Jameson’un da söylediği üzere, 21. yüzyıl beşerinin elinde kalan dünya, dünyanın sonunun kapitalizmin sonundan daha imkanlı görüldüğü bir dünyadır.
Liberal demokrasinin ışıltılı (ve gerçekleştiremediği) vaatler havuzunun en derinlerinde ise hayal kırıklığı ve öfke vardır. 21. yüzyılın ütopyasız dünyasında zafer yoktur, olsa olsa mağlubiyetten kaçınmak vardır. Hayaller değil gerçekler, yapabileceklerimiz değil bizi lakin müşkül durumdan kurtarabilecek aksiyonlar. Görkemli ve büyük saraylardan gelen kararlar, terfi, terfi yoksa kadercilik ve mahkumiyet. 21. yüzyılın birinci çeyreğinin insanlığa şimdiye kadar vadettikleri bunlardan ibarettir. Dünyayı olduğu haliyle yaşamaya mahkum olmaktan bahsetmişken: Ya Meral Akşener masayı devirseydi, ne yapardık?
Cumhuriyet’in 100. yılında mevcut iktidarın saltanatına son vermek tarihî bir mecburilik olarak toplumsal muhalefetin önünde dururken, yüksek siyasetin önerdiği hayal “Erdoğan’dan kurtulma” hayalinin bir adım ötesine geçemedi. Siyasi seçkinlerin halkın gündeminden büyük ölçüde kopuk çekişmeleri, milletvekili hesabı üzerinden şekillenen prensipsiz seçim ittifakları, hudut ötesine yapılan askeri müdahalelerde noter rolü oynayan muhalifleri, onlarca pak sivil insanın vefatından sonra dahi oy hesabı yapan politikleri, bir dakika bile kaybetmeden çabucak geride bırakmamız gerekiyor. Siyasal alanın böylesine daraldığı, çıkan her alışılmamış sesin kriminalize edilip, “terörist” olmakla suçlandığı bu atmosfer masanın beşli, altılı yahut yedili olmasından öte bir tartışmayı hak ediyor.
Ülke yönetmeyi rant dağıtıp muhalif tutuklamakla bir tutan, halkı tehdit edecek kadar ileriye giden fütursuz bir zihniyetten kurtulmak hâlâ bir mecburilik. Lakin toplumsal muhalefetin sorumluluğu bunun çok daha ötesinde. Seçimi geride bıraktığımıza nazaran, vekil ve koltuk sayılarını da artık bir yana bırakıp, Gramsci’nin anladığı biçimiyle bu toplumun tüm hücrelerine nüfuz etmemizi sağlayacak yeni bir karşı hegemonya, siyasi ve ahlaki bir önderlik inşa etmemiz gerekiyor. Otoriter bir iktidarın ırkçılığı daha da beslediği, toplumun tüm kısımlarını kucaklamak mazeretiyle sağ siyasete sıkı sıkıya sarılan bir siyasi durumla aşılamadığı artık netleşmiş durumda. Bu durum, Sinan Oğan’ın Millet İttifak’ına dayanak verdiği durumda bile değişmeyecekti.
Bu yeni siyaset lisanının, hegemonik telaffuzun işçiden, Kürtlerden, göçmenlerden yana değil tam da bu toplumsal kısımlarla birlikte inşa edilmesi gerektiği gerçeği önümüzde duruyor. Sandık siyaseti ve meclis aritmetiği odaklı siyasetin (veya siyasetsizliğin) Türkiye solunu organik kitlesinden koparma tehlikesini de beraberinde getirebildiğini, muhalif aktörlerin Kemal Kılıçdaroğlu ile Ümit Özdağ ortasında yapılan muahedeyi utanç verici bir sessizlikle karşıladığında gördük. Seçim sonrasında Türkiye tarihinin “en sağcı, gerici, anti-demokratik” meclisiyle karşı karşıya kalmamız kolay bir tesadüf değil. İtiraf edelim: Meclis’teki bu profil Türkiye siyasetine hakim dinamiklerin alenen yansımasından fazlası değil. Muhalefetin AKP’yle çaba etme biçimi ise gerçekte AKP’nin iktidarı nasıl elinde tuttuğunu ve bu tertibin toplumsal seviyede nasıl istek ürettiğini göstermekten öbür bir işe yaramıyor.
Durum böyleyken Türkiye’nin solun kozmik pahaların ve unsurlarından beslenen, azınlığın çıkarlarına ve düşün dünyasına boyun eğen değil, ezilenlerin ve çoğunluğun taleplerini her ne değerine olsun taşıyabilen bir cepheye gereksinimi var. Solun tarihi bize hiçbir şey öğretmediyse şunu öğretmiştir: Siyaset yapma hakkını Meclis’teki siyasetçilere delege edip, kenara çekilmeyen, örgütlü hareket edebilen binlerce insan, siyasi iştiraki sandıkla sınırlanmış milyonlarla sınırlanmış bir küme beşerden daha güçlüdür. Eğitim ve sıhhatin parasız hale getirilmesi, şirketleri ve işverenleri değil halkı önceleyen bir kamu ve maliye idaresi, sömürü sistemlerine karşı özsavunma hakkını kullanabilen, harekete geçebilen örgütlü bir topluma giden yol kişi sayısından değil fabrikalarda, fakir mahallelerde, personel havzalarında, meslek örgütlerinde ve hatta stadyumlarda ne kadar örgütlü hareket edebildiğimizden geçiyor.
Hayır, dünyayı olduğu üzere yaşamak zorunda değiliz. Tekrar sınıfsız bir toplum dileğini hegemonik bir fikir ve talep haline getirmek, hayal kurabilmenin önünü açmak, yetinmeyen ve “varolan her şeyin acımasız eleştirisini yapabilen” bir toplumu inşa etmek… 21. yüzyılın birinci çeyreğinin insanlığı sürüklediği krizler silsilesi, bu perspektifle siyaset yapmayı mecburî kılıyor.
