Eskişehir yangınında hayatını kaybeden orman emekçisi Eyüp Dereli’nin toplu iş mukavelesi ve maaş beklentisine dair sendika yetkilisine attığı ileti, beş emekçi ve beş AKUT gönüllüsünün hayatını kaybettiği felaketin en çarpıcı detaylarından biri oldu. Detaydı, zira sırf felaket günlerinde ilgi cazipti. Çarpıcıydı, zira yangınlarla sarsılan koca bir ülkenin “kahramanlarına” reva gördüğü varoluşu simgeliyordu.
Felaket günlerinde daima tıpkı soruları soruyoruz: “Nerede bu devlet?” Neden en fazla yardıma muhtaçlık duyduğu anda yurttaşının yanında değil? Neden felaket anlarında en savunmasızların, personellerin, fakirlerin, garibanların canı yanıyor? Sabah akşam ne kadar “güçlü” olduğu anlatılan bir devlet nasıl olur da bu kadar küçülür, görünmezleşir?
Ne yazık ki, bu soruları sadece felaket günlerinde soruyoruz. Birden fazla vakit hakikat karşılıklar da veremiyoruz. Daha berbatı, hayatımızın sonraki günlerinde bu sorularla pek de ilgilenmiyoruz. Devletin hiç olmadığı kadar yerinde olduğunu, devleti o kudretli varlığıyla baktığımız her yerde görebildiğimizi varsayarsak, tahminen de bunlar birer retorik sorudan ibaret.
“Güçlü devlet” mi dediniz?
Nerede mi devlet? Mesela orman yangınlarının yaşandığı günlerde İstanbul’un göbeğinde IDEF25 üzere dünyanın yüzde doksan dokuzuna düşman savaş sanayisi için bir fuar organize etmekle meşgul. İsrail’e silah, motor, kamera, optik sistem tedarik eden onlarca şirketin katıldığı fuara yönelik cılız itirazların dışında çıt çıkmaması, bu meşguliyetin sonucu. Haydi siyonizme cansuyu olan şirketleri geçelim, “savunma” ismi altında savaş tüccarlığı için yapılan bu halkla münasebetler faaliyetinin eleştirilememesi, klâsik “hümanist” itirazların bile konusu olamaması da tıpkı meşguliyetle ilgili.
Aynı devlet yangın günlerinde Eyüp Dereli’nin bileşeni olduğu kamuda emekçi statüsünde çalışan 600 bin yurttaşımızla pazarlık yapıyordu. Aileleriyle birlikte iki milyondan fazla beşere sefalet artırımlarını dayatıyordu. Hatta enflasyon farkı için pazarlık yapıyor, iktidar yetkililerinin teklifine Hazine Bakanlığı “bu çok olur” diye itiraz ediyordu.
Ya da canlarını feda eden, sırf yangın günlerinde “kahraman” diye anılan orman emekçilerini, yangın üzere afet durumlarında günde 53 liralık tazminatla çalıştırırken yerinde ve zinde görünüyordu devlet. Devletin mesaisi orman yangınlarında görülmemiş olabilir, lakin birebir günlerde ormanlık alanları ve zeytinlikleri maden şirketlerinin yağmasına açan “talan yasasını” meclisten geçirirken canla başla çalışıyordu. Ya da elektrik gücünün dağıtımını özelleştirmekle, yangın söndürme uçaklarını tasfiye etmekle, rekor sıcaklıklarda bile özel bölümün ağaç bölümünü teşvik etmekle her vakit işinin başında, burnumuzun dibindeydi.
“Milliyetçilik” denen mekanik
Bunları konuşamıyoruz. Zira iki büyük palavraya inandırıldık: birincisi afet günlerinde siyaset konuşulmaz, ikincisi “devlet” ve “iktidar” birbirinden farklı şeylerdir. Halbuki ikisinin de palavra olduğu görmek için ziyadesiyle elverişli bir ülkedeyiz. Politik etkenlerden bağımsız bir afet de iktidarsız, sınıfsız, tarafsız bir devlet de mümkün değil. Lakin bu zokayı daima birlikte yuttuk. Milliyetçilik olgusunun tavan yaptığı bir coğrafyada pek de güç olmadı, hazımsızlık yapmadı.
Geçmişe ilişkin hislerin tekrar kabartılması, yani hınç temelinde organize edilen milliyetçi kuşatma tahminen siyasal kimlik olarak değil ancak duygu-düşünce dünyasının derinliklerinde kendini yine üretiyor. Milliyetçilik artık eski yol ırkçılıkla, hilkaten bir düşmanlıkla, toplumsal Darwinizmle yahut absürt biyolojik temellendirmelerle agresyonu yükseltmiyor, daha “ince” çalışıyor. Ulusal çıkarlar ve bu çıkarlar etrafında kenetlenme üzere mündemiç hisler yakıt için kâfi. Örneğin, devlet olgusundaki hizalanma da bu “ince” milliyetçiliğin eseri.
AKP seçmeni olmakla, Erdoğan’ı desteklemekle sonlu da değil bu sistem. Önder ülke, güçlü devlet, bağımsızlık, savunma endüstrisi, NATO… Bu anahtar sözlerin birçok muhalefetin kıymetli bir kısmında de çalışıyor, iktidarın telaffuz ve davranış haritasından çıkamamak da bu mekaniğe dahil. Örneğin, savunma endüstrisi etrafındaki doludizgin propagandaya tek söz karşı-argüman geliştirmeyen, NATO’dan çıkmayı tartışma konusu bile yapmayan, İsrail’e gözünün üstünde kaşı var diyemeyen güçlü devlet eleştirisini hanesine katmayan muhalefet aklı da bu mekaniğin kesimi.
Bir dönüp etrafınıza bakın, Selçuk Bayraktar’ın “işini yapan bir mühendis” olarak takdir edilmesinden, Hakan Fidan’ın “dosta itimat düşmana endişe salan” devlet adamlığından yahut ASELSAN, ROKETSAN üzere firmaların başarılarından göğsü kabaran, sınırötesi operasyonlar ve Suriye’den hisse kapmanın kendisine yazacağı yararları sıralayan, NATO üzere bir savaş örgütünün ülke güvenliği için ne kadar hayati olduğunu hatırlatan yakınlarınızda bu mekaniğin nasıl çalıştığını göreceksiniz. “Bize bir şey yaptırmazlar” psikolojisini nasıl yırtıp attığımızın, yüksek teknoloji, güçte bağımsızlık, savunmada atılım üzere motiflerle “bizimle uğraşan” dış düşmanları nasıl dize getirdiğimizin öyküsünü hiç beklemediklerinizden duyuvereceksiniz.
Ya da Eyüp Dereli’yi 53 liralık tazminatla, tişörtle yangın çalışmalarına sürükleyen şartlara itiraz eden muhalif kamuoyunun İzmir grevindeki reaksiyonlarına bakın. Yoksulluk sonu üzerinde bile olmayan fiyatları istedikleri için şımarıklık, açgözlülük, kripto AKP’lilikle suçlanan belediye çalışanlarına yönelik bu garez da tıpkı yakıttan beslenmişti. Grev kırıcılık bu toplumda nasıl bu kadar süratli kabul gördü, zira “toplumun ortak çıkarları” palavrasını bir defa yutmuştuk.
Gabar’dan çıkarılan petrolün, gökyüzünü fetheden Akıncı uçaklarından elde edilen gelirlerin, Suriye’de Colani ile şeriatvari bir devlet organizmasına girişmenin neden “yoksullara” hiç yazmadığıyla ilgilenen yok. Neden bu kadar muktedir bir devletin orman çalışanlarına çift vardiya çalışmayı ya da kollayıcı ekipmanı mümkün kılamadığını sorgulayan da…
Milliyetçilik dehlizi artık bu türlü genişliyor. Milyonlar “milli çıkarlar” koduyla asla tıpkı hayatları paylaşmadığı bir avuç imtiyazlıyla sadece tıpkı ülkede yaşadığı için ortak bir geleceğin kesimi olduğuna inandırılıyor.
“Türkiye simülasyonu”
23 yıllık AKP iktidarının toplumda açtığı en büyük yaralardan biri herhalde budur. Koca bir toplumun bir simülasyonda yaşadığına inandırıldığı, “sirkiye” ve “TR simülasyonu” üzere sözlerin toplumsal medya profillerine eklendiği bir ülke gerçekliğine karşın “milli çıkarlar” mevzubahis olduğunda hayatın bütün keşmekeşine göğüs gerebilmek… Birçok vakit terk edilmiş, çaresiz, meyus bir yalnızlığı da içeren yurttaşlığın birebir vakitte “güçlü devletin” paydaşı, “milli çıkarların” taşıyıcısı haline gelebilmesi. Zirveden aşağıya bir güç sistemi olan devlet konseptinin toplumun en güçsüzlerinin dünyasında parlaması…
Marx şimdi 1856’da bu tuhaf çelişkiyi fark etmişti. İnsanın çalışma müddetini kısaltma ve bereketlendirme fonksiyonu taşıması gereken makinelere karşılık kendisinin “yoksulluk içinde, gücünün ötesinde çalıştığından” hareketle her şeyin “kendi zıddına gebe” göründüğünü söylemişti: “Ortaya yeni çıkmış zenginlik kaynakları, garip bir gizemli büyüyle yokluk kaynaklarına dönüşüyor.” (People’s Paper‘ın yıldönümünde yaptığı konuşmadan)
Milliyetçilik, işte bu tuhaf büyünün tahminen de çağdaş toplumdaki en kıymetli ögesi olarak zihin dünyamızda yaşıyor. Bu gizemli büyüyü dağıtmak için tahminen de hakikat soruları sorarak işe başlamalıyız.
Size muhtaçlığımız var. Buraya kadar geldiyseniz, hatırlatmak boynumuzun borcu. Ülkemizde herkesin malumu olan şiddetli şartlarda, elimizden geldiğince nitelikli yayıncılık yapmanın imkanlarını araştırıyoruz. Güvenilirliğini gittikçe yitiren medya alanında hâlâ düzgün işler çıkarılabileceğini kanıtlamak ve eleştirel düşünme alışkanlığını müşterek bir pahaya dönüştürmek istiyoruz.
Bağımsız yayıncılığı desteklemeniz bizim için çok bedelli. vessaire’nin dağıtımının sürekliliğinin sağlanmasında ve daha geniş bölümlere ulaşmasında okurlarımızın üstlendiği sorumluluk özel bir mana taşıyor. İmkanınız varsa, vessaire’yi desteklemek için vessaire ana sayfamızı ziyaret edebilirsiniz.
