Sergilediğimiz hayatların kalp yağmuruna tutulmasını beklediğimiz toplumsal medyada uzun müddettir fırtınanın ortasındayız. Her birimiz kolektif bir anksiyeteyi filtreleyerek yaşamaya çalışıyoruz. Zira burası Türkiye, burada hepimizin ortak takipçisi, toplumsal travmalar.
Kültür eleştirmeni Byung-Chul Han, neoliberal toplumda bireyin her an vücudunu, kimliğini ve memnunluğunu sergilemek zorunda olduğunu söyler. Zevk, keyif, hatta hayat gücü de materyalist kazanımlar kadar şahsî rekabete açıktır. Bu kişisellik, “gerçek” kişiyi olduğu kadar, artık onun bir uzantısı haline gelen sanal kimliği de kapsar. Toplumsal medya profili de sahibinden bağımsız olarak istediği üzere gösterişte, görünmekte ve görmezden gelmekte özgürdür.
Beraberinde getirdiği “yeni jenerasyon ruhsal problemleri” bir yana bırakacak olursak, bu umursamazlık hem sistemin muvaffakiyetinin hem de dijital hayattaki mutluluğun sırrıdır. Sanal kimlik sadece görünmez, nasıl hatırlanmak yahut neleri unutmak istediğini de inşa eder. Bir korku krizinin ortasında çekilmiş kahve fotoğrafı, dingin bir sabahın taklididir. Gerçek his tasarlanmış biçimiyle sergilenir, buna mutsuzluk da dahil.
Öznenin sıkıntısı, toplumsal medya personası tarafından bir içerik olarak paylaşıldığında anonimleşerek kitleselleşir. Yaşadığımız bir problemle ilgili latifeleri, motivasyon görüntülerini yahut “başkalarının saçmalıklarını” görmek, problemle yaşamayı kolaylaştırır ve “normal” hissetmeye odaklanırız. Toplumsal medya akışının yanılsaması içinde “herkes tıpkı sıkıntıdan muzdarip” algısı, sıkıntımızı çözüp düzeltmese bile yalnız olmadığımızı fark ettirerek süreksiz bir huzur sağlar. Topluluğun bir modülü olduğumuz kadar kendisi de oluruz. Bu temsiliyet dijital platformların kolektif hareketin merkezi olduğu bizimki üzere ülkelerde öbür bir mana taşıyor.
Türkiye üzere apolitikliğin erişilemez, nostaljik bir lüks sayılabileceği ülkelerde kişisellik eforu da yeni sorunları tetikleyebilir. Bizi bir ortada tutan maksat, kolektif varoluşumuzu güçlendirirken öznelliğimizi aşındırır. Kitlesel kaos bizi yutuverir, başkalaşmış bir organizma olarak kendi ismine konuşmaya başlar. Bu noktada toplumsal medyanın tek kişilik şık sahnesi, toplumsal travmanın ilkel arenasına dönüşür. Edilgen bir izleyici olarak sesimizin ilişkin olduğu tarafı belirler ve üzerimize düşen misyonu kabul ederiz.
Depresif bir konfor alanı haline gelen algoritmik akışlarda reaksiyonlarımızın onanması, bize belirsizlik karşısında itimat ve güç verir. Araştırmacı Bernard Rimé, “Yaşadığımız duyguyu toplumsal ortamda paylaşmak, bilhassa ağır tecrübelerde hem bize hem de etrafımıza ruhsal rahatlama sağlar” der. Öteki yandan, Stanford Üniversitesi’nin bir araştırması, yaklaşık 30 milyon gönderinin tahliline dayanarak, duygusal ve negatif içeriklerin daha süratli viral olduğunu ve “olumsuz haber sarmalını” canlı tutarak panik ve anksiyeteyi artırdığını gösterdi. Bizim gündemimiz esasen sözün tam manasıyla yangın yeri… Rüzgarın istikameti değişiyor, biz daima yanıyoruz.
Kriz döngülerinde yaşayan topluluklarda, birey kendi hisleri ve kamusal sorumluluk ortasında bocalamaya başlar. Toplumsal medya, hem ferdî ruh halini hem de politik aidiyeti birebir anda teşhir etmesini beklerken, özne sonunda kendi sesine en uygun yankıyı paylaşır. Bu noktada toplumsal travma, artık paylaşım kanalları üzerinden temel his durumumuzu belirleyen bir kontrol aracı haline gelmiştir. Keyif almak, kimliği belgisiz bir gücün müsaadesine tabiymiş üzere hissettirerek tekil meseleleri maskeler ve tüm asık yüzleri kendine benzetir.
Şahsi gereksinimlerimizden suçluluk duyarız. Zira her örgütlü hareket üzere politik öfke de kendi temsilcilerini üretir ve birebir safta yer aldığımız profillerin karşısında “kayıtsız görünmek” kayıtsızlaşmanın kendisinden bazen daha korkutucu olabilir. Bizi kendimize ve kümemize yabancılaştırır. Hem iç dünyamıza hem de savunduğumuz anlatıya yetemedikçe, eylemsizlik sessiz lakin ağır bir anksiyete olarak takibe başlar.
Doomscrolling’in (sosyal medyada olumsuz haberleri durmadan tüketme alışkanlığı) kesin sonu ruhsal tükenme ve atalettir. Psikolog Martin Seligman’ın tanımıyla birey, tekraren denediği halde tesirli sonuç alamadığında “boşverme” yansısını içselleştirir. Boşvermek, birden fazla vakit umursamazlık değil ümitsizlikten doğan bir savunma biçimidir.
“Gündemi tut” paylaşımları, güzel niyetli bir dikkat çekme çabası olarak bu refleksle başlamıştı. Ferdî sıkıntılarımızın anılarını, bir müddetliğine toplumsal travmanın takvimiyle değiştirdik. Bu canlı organizma da doğal sürece ahenk sağlayıp dönüştü ve ferdi olağanlaşma devri başladı. “Nasılsın?” sorusuna coşkuyla “iyiyim” demek sıkıntı olsa da, sörf yapmayı öğrendiğimiz dijital dalgalarda düşe kalka lakin tekrar de düzgün ilerliyoruz. Kendi gereksinimlerimizi unutmadığımızda empati kurmamız da kolaylaşıyor. Yapay teneffüs yapabilmek için evvel nefes alabilmek gerek. Paylaşım sözünün “gerçek” manasını hatırlasak kâfi.
Gündem, aslında ya yakamızdan tutmuş gözümüzün içine bakıyor ya da her son dakika bildiriminde parmağımızın ucundaki bir kıymık üzere daima orada. Alışmanın manasını onun için seçtiğimiz bağlam belirler. Psikoterapist Nathaniel Branden’ın da dediği üzere alışmak adaptasyonun birinci adımıdır. Gündemi akışına bırakıp moralleri yüksek tutmalı. Şafak operasyonlarının günbatımı görüntülerine karışmaya başlaması bu yüzden çok da berbat bir haber olmayabilir. Biraz kıyı, biraz Silivri, bazen dikkat kesilerek, bazen ahraz, kediler, sen, ben, biz; ancak sonunda ya daima bir arada, ya hiçbirimiz…
Size muhtaçlığımız var. Buraya kadar geldiyseniz, hatırlatmak boynumuzun borcu. Ülkemizde herkesin malumu olan şiddetli şartlarda, elimizden geldiğince nitelikli yayıncılık yapmanın imkanlarını araştırıyoruz. Güvenilirliğini gittikçe yitiren medya alanında hâlâ âlâ işler çıkarılabileceğini kanıtlamak ve eleştirel düşünme alışkanlığını müşterek bir kıymete dönüştürmek istiyoruz.
Bağımsız yayıncılığı desteklemeniz bizim için çok pahalı. vessaire’nin dağıtımının sürekliliğinin sağlanmasında ve daha geniş bölümlere ulaşmasında okurlarımızın üstlendiği sorumluluk özel bir mana taşıyor. İmkanınız varsa, vessaire’yi desteklemek için vessaire ana sayfamızı ziyaret edebilirsiniz.
