Türkiye’de herkes her şeyi anında unutmaya meyilli olsa da geçmiş bir türlü geçmeyen bir hastalık üzeredir, semptomlarını durmadan tekrarlar. Davalar zamanaşımına uğrasa da, beşerler zorla kaybedilse ve faili meçhul cinayetlere kurban gitse de genelde konuşulmayan karanlık siyasi geçmişimiz çatıdan damlayan su yahut duvarda beliren çatlak üzere hayatımıza sızar. Böylelikle geçmiş hiç geçmez, gelecek de gelmez.
Yönetmenliğini Onur Saylak’ın üstlendiği, senaryosunu Hakan Günday’ın yazdığı Şahsiyet de bu probleme odaklanan bir diziydi. 2018’de PuhuTV’de yayın hayatına başlayan, başrolünde Agah Beyoğlu karakteriyle Haluk Bilginer’in yer aldığı dizinin birinci dönemi gündemde uzunca müddet yer tutmuştu. Dizinin ikinci faslı da GAİN’de yayınlandı, 7 Ocak’taki final kısmıyla sona erdi. IMDb sıralamasında tüm vakitlerin en güzel yerli dizisi oldu.
İlk döneminde bir istismar olayını merkezine alan dizi, ikinci dönemde faili meçhul cinayetlere, beyaz toroslara, zorla kaybetmelere odaklanıyordu. Alzheimer olduğunu öğrenen Agah Beyoğlu, şahsiyetini unutmadan önce yıllar evvel üstü kapatılan bir istismar hadisesinin peşine düşmüş, eski hesabını görmek üzere “kamu yararına” faaliyet yürütmüş, hasıraltı edilen bir belgenin faillerini teker teker öldürmeye başlamıştı. Pekala, “mükerrer katil” Agah Beyoğlu karakteri nasıl derin devletin piyonlarının, çaresizce yakınlarını arayan insanların ortasına düşmüştü?
Hakan Günday, birinci dönemde Agah Beyoğlu’nun işlediği üç cinayeti ikinci dönemin merkezine taşıyor. Agah, gençliğinde dava katipliği yaptığı Kambura’da istismara uğrayıp daha sonra kendini öldürmüş Reyhan isimli bir kızın faillerini öldürmeye başlamıştı. Cinayet işlediği gecelerin birinde Beyoğlu’nda öfkelendiği üç adamı hiç düşünmeden vurmuştu. Halbuki öldürdüğü adamların Reyhan’la da, kendisiyle de bir ilgisi yoktu. Mafya bozuntusu olduğunu düşündüğü bu adamların hadlerini bildirmek istemiş, adamların alınlarına da cinayetlerin seri cinayetlerle bir bağı olmadığını gösteren, üzerinde “şahsi” yazan birer plastik şerit yapıştırmıştı. Lakin öldürdüğü üç adamdan birinin ağabeyinin yıllarca devlet buyruğuyla insanları zorla kaybetmiş, faili meçhul cinayetlerin baş şüphelisi Baht olduğunu bilmiyordu. Hepimizin birer Alzheimer hastası adayı olduğunu hatırlatarak geçmişi “birlikte” hatırlamamızı sağlayacak, hatırlamanın ıstırabı ile unutmanın laneti ortasında salınacaktı.
Dünya mı küçük, yoksa kabahat mu büyük?
İkinci dönemin başında bölük pörçük hatırladıklarıyla ne yapacağını bilemeyen Agah Beyoğlu bir gün gidip emniyete işlediği cinayetleri itiraf etmek istiyor. Anlattıklarıyla kimseyi seri katil olduğuna ikna edemiyor ama yıllardır uyuyan devi uyandırıyor. Kardeşini kimin öldürdüğünü yıllardır bilmeyen Yazgı (Erdal Özyağcılar) bu itiraftan haberdar olunca, Agah’ın sevdiklerini tek tek öldürmeye yemin edip Türkiye’ye dönüyor. Natürel intikamı planı için vaktinde ona çalışmış, birlikte faili meçhul cinayetlere karıştığı takımını de etrafına topluyor. Üstü kapatılan bir istismar davasından faili meçhullere uzanan Şahsiyet’in serüveni de böylelikle istikamet değiştiriyor. Unutmadan, hafızasını kaybetmeden vaktinde göz yumduğu şeyleri telafi etmeye çalışan Agah, artık yalnız kendini değil ailesini de tehlikeye sokan diğer bir davanın içinde buluyor. “Ama işte ne vakit ki insan hiç tanımadığı birilerini düşünmeye başlıyor, katili de hiç tanımadığı biri oluyor.”
Agah Beyoğlu’nun dünyası da, hayatı da küçük. Birinci dönemden tanıdığımız gözü kara yinelenmiş katil değil artık. Hafızasında işlediği cinayetler ve öldürdüğü beşerler hakkında pek bir şey kalmamış. Silahını yanından ayırmıyor ancak öykü artık izleyicinin çözümlemek isteyeceği bir seri cinayetler bütünü değildir, ortada zorla kaybedilmiş beşerler vardır. Failleri de herkes tanımaktadır. Bu nedenle ikinci dönemin sıkıntısı “şahsiyet” değil yüzleşmektir. Vaktiyle kendisine ne emredilirse yerine getirmiş zabıt katibi Agah Beyoğlu yavaş yavaş hatırlamaya başladıkça sırf ailesinin hayatını değil, bir mezarı dahi olmayan kayıpları da savunacaktır. Kendini ve toplu mezarı ararken, Kader’in insafına terk edilecektir.
Dizisini yap, bak nasıl izliyorlar
Dizide devlete çalıştığını ve 90’lardaki faili meçhul cinayetlerin sorumlularından olduğunu anladığımız Baht, kod ismi “Yeşil” olan Mahmut Yıldırım’a bir gönderme. Dizinin ikinci dönemi boyunca karakterlerin elinde dolaşan Kod İsmi: Kader isimli kitaptan da anlayabiliyoruz. Bir yığın karanlık cinayetin tetikçisi ve şüphelisi olduğu düşünülen Mahmut Yıldırım hakkında da Kod İsmi: Yeşil isimli bir kitap bulunuyor.
Kader, hakkında kitap yazan gazeteciyi bulup “Bu kitap çok satıyor mu? diye soruyor lakin gazeteci olumlu bir karşılık vermiyor. Bunun üzerine insanların kitap okumadığından yakınıp “Dizisini yap bak nasıl izliyorlar”, diyor. “Ama beni kimin canlandıracağı önemli”, diye ekliyor. Kendisinin Türkiye’ye geldiğini birtakım kimselere söylediğini öğrendiği mafyaya hesap soruyor. Bu yüzleşmelerden en dikkat cazibeli olanı onu yetiştiren Albay’la müsabakası. İzzet Günay’ın canlandırdığı Albay karakteri Kader’in Türkiye’ye gelmesinden, “düzenin” bozulmasından şikayetçi. Hatta Kader’in “baba” diye hitap ettiği Albay, “Kitapta ben Baht filan tanımam, etmem dememe mi bozuldun?” diye soruyor. “Bu Yazgı gibiler vatan için iş yapıyorum der, fakat en büyük vatan haini bunlardır mı deseydim?” diyerek devam ediyor. Bu diyalog da albay ile Kader’in ortasındaki itimat münasebetinin aslında hiç olmadığının ispatına dönüşüyor, devlet aygıtının her kademesinde faili meçhullerden sorumlu birileri olduğuna, adaletsizliğin nasıl kök saldığına işaret ediyor.
Sen insan değil misin?
Kader, Türkiye’de dizi tarihinin en çarpıcı karakterlerinden olmaya aday fakat daha kıymetlisi öykü akışında kıymetli bir kırılmaya neden olması. Dizi, bir seri katil öyküsünden yola çıkarak toplumsal hesaplaşmaya, kayıplara, faili meçhullere, bilinen lakin inkar edilenlere dair çok şey söylüyor. Agah Beyoğlu’nun dizinin final kısmında Kürtçe için “Bilinmeyen lisan mi?” yazacağız sorusuna kadar görünmeyen, görülmek istenmeyen ne varsa her şey su yüzüne çıkıyor. 1990’larda fakat siyasi mahiyetinden arındırılarak gündeme gelebilen cinayetlerin sorumlularının bugün bir tanınan kültür eserinde bütün çıplaklığıyla temsil edilmesi kâfi midir? “Suç” denen olgunun toplumsallığını hatırlatması bile az şey mi? Pekala, bir kişi herkesin kurtarıcısı olabilir mi, fakat dizilerde olabilecek bir şey midir bu? Yoksa bir kişi çok mu şey değiştirir?
Vaktiyle dökülen kanı yerde bırakmayan Agah’ın “Ben kolay bir memurum, ne gelir ki elimden” yanıtına Reyhan karakterinin babaannesi şu cümleyle karşılık veriyor: “Sen insan değil misin?” Beşersin, ölmekten korktuğu halde mevte inanmayan bir insan hem de.
Size muhtaçlığımız var. Buraya kadar geldiyseniz, hatırlatmak boynumuzun borcu. Türkiye üzere geleceği ziyadesiyle bilinmeyen bir ülkede, elimizden geldiğince nitelikli yayıncılık yapmanın imkanlarını araştırıyoruz. Güvenilirliğini global ölçekte yitirmiş medya alanında hâlâ güzel işler çıkarılabileceğini göstermek istiyoruz.
Bağımsız yayıncılığı desteklemeniz bizim için çok pahalı. vessaire’nin dağıtımının sürekliliğinin sağlanmasında ve daha geniş bölümlere ulaşmasında okurlarımızın üstlendiği sorumluluk özel bir mana taşıyor. vessaire’yi desteklemek için vessaire ana sayfamızı ziyaret edebilirsiniz.
