Kadın Voleybol Takımı’nın Avrupa şampiyonluğunu kazanmasının akabinde şampiyonluğu kutlamakla kutlamamak, ekibi savunmakla savunmamak üzere çeşitli terslikler üzerinden türlü görüşler öne sürüldü. “Tartışmalar yürütüldü” yerine “görüşler öne sürüldü” diyorum zira aslında öne sürülen şeyler “tartışma” niteliği taşımıyor. Görüş öne sürmekten linç etmeye varana kadar, probleme el uzatan neredeyse herkes açısından yıpratıcı bir durum var ortada.
Kadın Voleybol Kadrosu bağlamındaki gelişmeler turnuva sürecinde ve şampiyonluk sonrasında yaşananlarla ilgili bir kıymetlendirme tabanın ötesine uzanıyor. O denli bir an gelir ki, birbirine epey uzak görülen olaylar ve kavramlar kimi sıkıntılar özelinde düğümlenir. Bayan voleybol grubunun şampiyonluğuyla o an gelmiş, o düğüm oluşmuş görünüyor. Ortadaki düğüm çok boyutlu ve sanılanın tersine epey politik, tıpkı vakitte düğümün art planında değerlendirmelere ve tartışmalara imkan sağlayacak derin bir teorik bağlam var. Bu noktada, derli toplu bir tartışma sürecine muhtaçlığımız olduğunu aşikâr.
Dilara İlbuğa Yıldırım’ın yazdığı “Her şey politiktir, voleybol maçları dahil” başlıklı yazı tartışmayı başlatmak ismine uygun bir yer oluşturuyor. Yıldırım’ın yazısında birkaç nokta dikkat çekiyor: (a) “Kolektif Mutluluk” olarak kavramsallaştırılabilecek “birlikte olma” ve “toplumsallık” haline yapılan vurgu, (b) Bayan, LGBTİ+ ve sekülerlik üzere kimlik kategorileri bağlamı ve (c) Birleştirici olduğu varsayılan “yurtseverlik” kavramına yapılan vurgu.
“Kolektif mutluluğumuz” nitekim kolektif mutluluğumuz mudur? Milletlerarası spor karşılaşmalarının yahut müzik yarışlarının kolektif olarak bizi birleştirebileceğinden ve belli bir ortak emel doğrultusunda “onarıcı etki” yaratabileceğinden kelam edebilir miyiz? Sorular “hayır” diye yanıtlanabilir. Elbette hayır tarafında olmak bu türlü bir tesirin ol(a)mayacağını söylemekle muadil değil, bu noktanın altını çizmek gerekir. Ulusal seviyede gerçekleşen bu biçim karşılaşmalar çoğunlukla hükümran sınıfın muhtaçlık duyduğu ve epey kullanışlı bir atmosferi yaratmak için ülkü durumlar oluştururlar: düzmece ve süreksiz ulusal birliktelikler. Olimpik oyunlar ve çeşitli alanlardaki karşılaşmalar bu bağlamda bir tarihselliğe sahip. Tarihselliğe bahis olan bu geçersizliğin bir yüzünde karşılaşmaların gerisindeki ekonomik hacimden beslenen şirketler, yatırımcılar ve uydurma birlik havasını avantaja çevirip rakip kaleye hamle etmek için elini sıvazlayan siyasal iktidar yer alırken, öteki yüzünde ulusal birliktelik içinde olduğunu düşünen, ortalarındaki birlikteliği tek bir politik haberin bozabileceği ağır örgütsüz kitleler bulunur. Bu, birlikteliğin geçersizliğini kanıtlayabilecek değerli bir datadır. Kaldı ki, iktidar sahipleri bu geçersiz birliktelik halini konsolidasyon aracı olarak kullanmakla birlikte zıtlıkları tekrar körüklemek gayesiyle kullanabilirler ve çoklukla kullanırlar.
Türkiye’de yaşananları baz aldığımızda bu tespiti bir ölçü açarak ve kimliklerle olan münasebetini kurarak ilerlemek gerekiyor. Çünkü madalyonun birinci yüzünde bulunan siyasal iktidar, grubun zaferine içten içe öfke duyuyor. Zira orada bayanların, LGBTİ+’ların elde ettiği bir muvaffakiyet var. Siyasal iktidar, elde edilen başarıyı kutlamamak için elinden geleni yapsa da kimi bürokratik aygıtlar iktidarı bu kutlamaya zorluyor. İçlerindeki öfke harlansa da kutlamaktan gocunmayacaklar, üstüne bu kutlamayı siyasal rant aracına çevirmenin yolunu arayacaklar. Daha evvel yapmadıkları şey değil, tekraren yaptılar. Dahası, sıkıntıyı avantaja çevirme konusunda hayli deneyimliler ve bu deneyimin de farkındalar.
Geçen seçim sürecinde iktidarın top çevirdiği ve karşılık bulduğu alanlardan biri de kimlik kutuplaşmalarıydı. Türk-Kürt, Sünni-Alevi vb. kutuplaşmaları üzerinden hem kendi kitlesini konsolide eden hem de olası sınıfsal birlikteliklerin önünü kesebilen bu kutuplaştırma biçimi aslında iktidarın ana araçlarıdnan biriydi. Şayet sol, geçersiz birlikteliklere sarılmaya devam ederse iktidar bu durumdan da kendi kutuplaşmalarını yaratmak suretiyle kendi kazanımları için çalışmaktan imtina etmeyecektir, üstelik bunu, karşısında dağılmış ve neredeyse yıkılmış bir “takım” olduğunu bilmenin verdiği rahatlıkla yapacaktır.
Uzun yıllardır Türkiye soluna hükümran olan kimlik siyasetinin yetersizliği ve sığlığı bu düğüm noktasında yine açığa çıkmıştır. Yeşil Sol Parti Milletvekili Sevilay Çelenk’in açıklamasının akabinde ilerleyen atışmalar bu biçimde okunabilir. Çelenk’in yazdığı şeyden bağımsız, barış isteme ve bu bahiste bedel ödeme konusunda çekinmeyen bir isme bu formda yürütülen linç kampanyası solda yıllardır gerileyen dayanışma hissinin ve tartışabilme yetisinin de tezahürüdür.
Peki, bu noktada soruna nasıl bakmalı ve sıkıntının hangi tarafında durmalıyız? Kadronun zaferine sevinmek, o zaferi kutlamak veya ekibe saldırmak ve(ya) görmezden gelmek üzere iki kutup ortasında sıkışmak zorunda mıyız? Ya da bu iki kutbu seküler-muhafazakâr kategorileri üzerinden kazanımlar ve kayıplar ekseninde değerlendirdiğimizde nereye varabiliriz? Sorular kuşkusuz değerli fakat öncelik verilmesi gereken çok daha öteki sorular var.
Spor ve sanat üzere alanlarda çocukların ve gençlerin fırsat eşitliği ekseninde, dayanışmayı önceleyen gelişimini bu ülkede kim engelliyor? Pek çok alanda olduğu üzere bahse konu alanlarda sermaye etraflarının ve iktidarın kazanımı ne durumda? Daha net bir örnek olarak şampiyonluğun akabinde ünlü bir restoran zincirinin “Sultanlar Ligi”ne sponsor olması bizim için ne söz ediyor? Kız çocuklarının okullaşma oranı düşerken ve çocuk evliliği oranları artış gösterirken voleybol grubunun Avrupa şampiyonluğunu “ulusal” ve(ya) “toplumsal” birlik ekseninde bir muhalefet alanı olarak görmek bize hangi bağlamda yol gösterebilir?
Sol siyasetin kendi çekirdeğini -sınıfsal merkezini- gün geçtikçe kaybetmesi ve sonu gelmez kategoriler ortasında süzülüp gitmesi aklımızı netleştirecek soru, tartışma ve hareketlerin de dağınık bir hal almasıyla sonuçlanıyor. Yelpaze biçiminde salınıp duruyoruz. Bu yelpazenin ulusalcı-milliyetçi, kimlikçi, liberal vb. uçları -ki bazen bu uçlar bileşke oluşturabiliyor- ortasında salınmak bize rastgele bir şey kazandırmıyor. Elbette kimlik kategorilerini düzleyecek sekterlikte bir sınıfsal anlayışa kapı aralamak değil niyetim, oraya gelecek tenkitlere kapıyı şimdiden kapatmak gerekir. Lakin bastığımız sağlam yeri -sınıfsal ve enternasyonalist zemini- unutmaya ve kaybetmeye devam ediyoruz.
Yurtseverlik kavramı da bu noktada -tarihsel misyonu gereği- kaybolmaya başlayan yerde pozisyon alabilmenin bir aracı olarak kullanılıyor. Kamuculuk, laiklik, ilericilik, kazanımlar ve hatta enternasyonalizmle bağı üzerinden legal bir hale büründürülmeye çalışılsa da düzmece birliğin altını doldurmaya yetmiyor. Zira sol siyasetin ulusal hudutları yoktur. Sol siyaset, düzmece ulusal birlikteliklere bel bağlamak yerine hangi şart ve durumda olursa olsun her türlü ulusal bağlamdan kopmak ve enternasyonalist bağlamı ve enternasyonalist dayanışmayı kavramak zorundadır. Aksi takdirde solun oyun alanı daralacak, sol olmadığı/olmaması gereken hallere bürünmeye başlayacak ve geçersizliğin içinde eriyip gidecektir.
Bu noktada, bayan voleybol grubunun şampiyonluğunun ötesine uzanan bu tartışmaların yeni bir düzleme evrilmesi için çabalamak zorundayız. Kimlik siyaseti, ulusal siyaset, enternasyonalizm ve sınıfsal perspektif üzere başlıklarda solun yeni bir tartışma ve polemik silsilesine muhtaçlığı var. Zira grubun zaferinin akabinde yaşanılanlar gösterdi ki sol, bu tartışmalar bağlamında önemli manada eksik durumda. Hasebiyle diyebiliriz ki grubun zaferi ve akabinde yaşananlar, ne tam manasıyla “seküler kesim” için bir zafer ne de tam manasıyla “muhafazakâr kesim” için bir kayıptır. Ancak solda büyük kayıplar yaşandığının yeni bir göstergesidir.
