Alkış bir vakitler birlikte olmanın sesiydi. Birlikte gülmenin, ağlamanın, yaşamanın ortak çoşkusuydu tahminen. Artık bir “finger snap” yetiyor—onaylamak, geçivermek, unutmak için. Parmaklar üst kayıyor, ritim değişiyor. Alkışlar yerini his geçişlerine bırakıyor. O geçişlerin tam ortasında bir sahne: Harbiye. Kimi sanatkarların adım bile atamadığı yerde Manifest beliriyor. Bir anda. Güya görünmek değil, gösterilmek üzere çağrılmış üzere. Telefonlar havada, herkes bir ortada görünse de kimse kimsenin sesini duymuyor. Birbirini toplumsal medyadan takip eden bile yoktur herhalde. Yalnızız lakin ziyadesiyle senkronize.
Sesin, estetiğin, heyecanın bile ince ince hesaplandığı bir düzlemdeyiz. Müzikler tasarlanmış, hisler öngörülmüş. Yalnızca sahnede değil içeride de her şey yerli yerinde, neye nasıl reaksiyon verileceği bile. Hakikaten bir ortada mıyız? Yoksa yalnızlığımız da bir yapıma mı dönüştürüldü? Alkış dahi alamıyorsak, öyleyse gelin birlikte Manifest’e biraz daha yakından bakalım.
Dijital estetik
Popüler kültürün dijital estetikle kurduğu yeni ilgi, sanatın ve kolektifliğin manasını çoktandır radikal biçimlerde dönüştürüyor. Artık sırf neyin “iyi müzik” sayılacağı değil kimin bu müziği seveceği, nasıl tüketeceği ve hangi hislerle paylaşacağı bile evvelce kodlanmış bir algoritmik tahayyülün eseri. 2025’te “Big5 Türkiye” isimli dijital yetenek yarışından çıkan Manifest kümesinin yükselişi, yalnızca bir müzik olayını değil çağdaş kültür sanayisinin işleyişini de açığa çıkarıyor. Fakat burada kritik olan soru şu: Yıldız sistemine karşı “kolektiflik” tezi sahiden kolektif bir şuur yaratır mı, yoksa yalnızca yeni bir markalama stratejisi midir?
Yeni jenerasyon tanınan kültür örnekleri, bilhassa dijital üretim ortamlarında kolektiflik fikrini tekrar tanımlıyor. Artık yıldız kültünün yerini alan şey, “takım ruhu” estetiğiyle ambalajlanmış, birebir anda hem çoğul hem de anonim kalabilen figürler. Manifest bu dönüşümün Türkiye’deki en parlak örneklerinden biri. Altı genç bayandan oluşan küme, her röportajda kolektif üretime, dayanışmaya, eşitliğe vurgu yapıyor. Dayanışma mı pazarlanıyor, yalnızlık mı süsleniyor?
Bu yeni kolektifliğin vitrini, beraberce gülümseyen yüzlerden, eşzamanlı danslardan, “kız kardeşlik” vurgusundan oluşuyor. Pekala bu vitrin samimi bir paydaşlık ilgisini mi, yoksa algoritmik içeriğe dönüştürülmüş yalnızlık hissini mi pekiştiriyor? TikTok’ta Manifest’in müziklerine eşlik eden binlerce kişi, her biri yalnız halde, ekranın karşısında birebir koreografiyi tekrar ediyor. Bu nitekim bir birliktelik mi, yoksa herkesin kendi yalnızlığında senkronize olduğu bir illüzyon mu?
İmaj olarak dayanışma
Modern dijital kültürde “dayanışma” hem çok satan bir pazarlama ögesi hem de içi boş bir temsile dönüşmeye yatkın. “Kız dayanışması”, “feminen güç”, “birlikte başarmak” üzere kavramlar Manifest örneğinde sıkça vurgulanıyor. Lakin bu kavramların gerçek bir toplumsal gayret yeriyle mi yoksa toplumsal medya stratejisiyle mi üretildiği belirsizleşiyor. Kolektiflik birlikte düşünülen bir hareketten çok bir imaj üzere sunuluyor. Münasebetiyle izleyici de bu kolektif manzaraya bakarken bir topluluk hissine değil kendisine pazarlanmış bir yalnızlık estetiğine maruz kalıyor olabilir.
Manifest’in müziklerini hakikaten seviyor muyuz, yoksa onlar bizim neyi seveceğimizi aslında biliyor mu? Kitle kültürü, bireyin zevkini yönlendirme konusunda artık neredeyse kusursuz çalışıyor. Manifest’in müziği de bu algoritmik dünyada biçimlenmiş üzere: Güçlü ve steril altyapılar, TikTok’a uygun tempolar ve nakaratlar, kolay ezberlenen sözler… Dinleyici şarkıyı sevmiyor, müzik aslında seveceği biçimde programlanıyor. Bu durumda “zevk” ferdî bir seçimden çok evvelden biçimlenmiş bir alışkanlık haline geliyor.
Burada tanınan kültürün en kritik paradoksuyla karşılaşıyoruz: Tüketici özgürce seçtiğini zannederken seçme alanı evvelce belirlenmiştir. Adorno’nun kültür sanayisi eleştirisindeki üzere, her şey farklı görünür lakin hepsi tıpkı matrisin içindedir. Manifest’in modülleri kulağa “hoş” geliyor olabilir fakat bu güzellik ferdi tecrübenin değil kitlelerin bilgilerinden beslenen algoritmanın eseridir.
Üretim bandı
Bir müziğin üretim süreci ile bir arabanın üretim bandı ortasında ne kadar benzerlik olabilir? Epeyce fazla. Müzikler artık sanatkarın iç dünyasından süzülen estetik öznellikler değil pazarın ve teknolojinin belirlediği kalıplarla üretiliyor. Kesimler, tıpkı seri üretim otomobiller üzere: makul formlar, muhakkak renkler, makul emeller için var.
Manifest’in müzik üretimi de bu bağlamda ele alınmalı. Estetik tercihlerden çok pazarlama maksatlarına nazaran şekillenen bir yapı var karşımızda. Her müzik, her klip ve her dans, toplumsal medyada nasıl yankılanacağı öngörülerek tasarlanıyor. Bu bağlamda sanat duyusal bir tecrübeden çok kullanıcı davranışının bir simülasyonu haline geliyor.
Bu eleştirel yaklaşıma karşın Manifest üzere oluşumların sadece sistemin tekrar üretimi olduğuna hükmetmek elbette kolaycılık da olabilir. Zira bu sistemin bilgi okyanusundan doğan estetik, vakit zaman kendi yapıcısına karşı dönme potansiyeline de sahiptir. Manifest, “aurasız” sanatı temsil edebilir lakin bu aurasızlık Walter Benjamin’in dediği üzere özgürleşmenin de kapısını aralayabilir.
Grubun dijital çoğaltılabilirliği, izleyiciyi sadece bir tüketici değil tıpkı vakitte bir üretici haline getirebilir. Kimi vakit danslar ve kelamlar diğer manalarla yüklenebilir. Anonim ve senkron bir müzik şahsî bir isyana dönüşebilir. Bu manada Manifest bir hegemonya aracı olduğu kadar o hegemonyanın içinde çatlaklar oluşturabilecek bir kültürel çıktı olarak da okunabilir.
Kuşkuyla sevmek mümkün mü?
Manifest örneği, tanınan kültürün sırf bir hegemonya aracı olmadığını lakin başlı başına bir özgürleşme pratiği de sayılamayacağını gösteriyor. Bu çeşit oluşumlar kültürel çelişkilerin, potansiyellerin ve simülasyonların iç içe geçtiği bir orta alanda konumlanıyor. Burada hem sistemin yine üretimi hem de sistemin içinden kırılma ihtimali tıpkı anda var olabilir. Münasebetiyle yapılması gereken yüzeyde değil yapının içinde, kılcal damarlarında tenkit yürütmektir.
Belki de bu yüzden Manifest’i sevmeden evvel düşünmek ve eleştirerek izlemek gerekiyor. Kümenin sunduğu kolektiflik imgesi, nitekim birlikte üretmenin yeni biçimlerini mi haber veriyor, yoksa sadece eski yıldız sisteminin yeni bir yüzünü mü üretiyor? İzleyici artık yalnızca alkışlayan değil, tahlil eden, sorgulayan, tekrar yazan bir pozisyon alabilir mi? Sıkıntı herhalde burada düğümleniyor. Seyirci olmayı reddeden özneler… Tahminen de gerçek kolektiflik ve dayanışma onlar sayesinde başlar.
Size muhtaçlığımız var. Buraya kadar geldiyseniz, hatırlatmak boynumuzun borcu. Ülkemizde herkesin malumu olan güçlü şartlarda, elimizden geldiğince nitelikli yayıncılık yapmanın imkanlarını araştırıyoruz. Güvenilirliğini gittikçe yitiren medya alanında hâlâ düzgün işler çıkarılabileceğini kanıtlamak ve eleştirel düşünme alışkanlığını müşterek bir bedele dönüştürmek istiyoruz.
Bağımsız yayıncılığı desteklemeniz bizim için çok bedelli. vessaire’nin dağıtımının sürekliliğinin sağlanmasında ve daha geniş bölümlere ulaşmasında okurlarımızın üstlendiği sorumluluk özel bir mana taşıyor. İmkanınız varsa, vessaire’yi desteklemek için vessaire ana sayfamızı ziyaret edebilirsiniz.
