Saraçhane’den Maltepe’ye sorumluluklar

İstanbul Büyükşehir Belediye (İBB) Başkanı Ekrem İmamoğlu’nun cumhurbaşkanlığı adaylığını engellemek emeliyle lisans diplomasının iptal edilmesiyle başlayan ve gözaltına alınıp tutuklanmasıyla devam eden süreçte, Türkiye’nin birçok kentinde binlerce insanın katıldığı kitlesel aksiyonlar devam ediyor. 25 Mart’ta son Saraçhane konuşmasını gerçekleştiren CHP lideri Özgür Özel, bu hareketlilik sayesinde İBB’ye kayyum atanma tehdidini bertaraf ettiklerini belirterek İBB Meclisi tarafından başkanvekili seçilmesiyle süreci yeni bir düzleme taşıyacaklarını ve 29 Mart’ta Maltepe’de kitlesel bir “miting” gerçekleştireceklerini duyurdu.

Eylemciler, Saraçhane aksiyonları boyunca öfkelerini pasifize eden konserler, sanatçı konuşmaları üzere teşebbüslere karşı sık sık “Mitinge değil, harekete geldik!” sloganlarıyla karşılık vermişti. Lakin günden güne dozu artan polis müdahaleleri, sayısı hala bilinmeyen tutuklamalar ve kısmen başarılı bir boykot sürecini ören Özgür Özel’e verilen kredi sayesinde “miting” söylemi kitle tarafından –şimdilik- satın alınmışa benziyor. Son bulan Saraçhane hareketliliğine ve hareketçilerin taleplerine, siyasal konumlanmalarına dair çok sayıda çalışma ve araştırma kısa müddette yayımlanacaktır. Bu yazı ise yaklaşık bir hafta boyunca yerinde gözlemlediğim Saraçhane hareketleri, öğrenci yürüyüşleri ve Newroz mitingi sonrası özgür, adil, hukuka saygılı, demokratik ve barış içinde bir ülke tahayyülü olanlar için birtakım ihtarları barındırmaktadır.

18 Mart’ta Ekrem İmamoğlu’nun lisans diplomasının İstanbul Üniversitesi Yönetim Kurulu tarafından iptal edilmesi ve sonraki sabah gözaltına alınmasından sonra en güçlü ve sonuç alıcı aksiyonu İstanbul Üniversitesi öğrencileri gerçekleştirdi. Büyük bir dirençle polis barikatını aşmayı başaran öğrenciler, kitleselleşme ve uzun erimli olma potansiyeli taşıyan yeni bir toplumsal hareket için gereksinim duyulan o birinci fitili böylelikle ateşlemiş oldu. Örgütlü kümeler öncülüğünde gerçekleşen bu hareketten sonra birçok üniversite yerleşkesinde ve kent merkezinde hareketler yapıldı. Aksiyonların çeper kentlere sıçramasında CHP örgütü öncü rolü oynasa da “kendiliğindenlik” de bu süreçte ziyadesiyle önplana çıktı.

İstanbul’da ise Saraçhane bu hareketlerin merkezi pozisyonu haline geldi. Aksiyonun birinci günlerinde, kendisini her manada köşeye sıkışmış, kısıtlanmış hisseden hareketçilerin Taksim’i zorlama talepleri, bu taraftaki ağır sloganlar ve Bozdoğan Kemeri’ndeki polis barikatını zorlama direnci, birinci günden son güne dek Özgür Özel’in, devletin dozu daima artan şiddet inhisarına karşı başvurduğu bir koz olmanın ötesine geçemedi. Bu süreçte sıkça duyulan “Özgür, bizi Taksim’e götür!” sloganı ise kitlenin, aksiyonun varacağı noktada duyulan kurumsal meşruiyet gereksinimini gözler önüne serdi. CHP hamiliğine duyulan bu muhtaçlık, o denli ki sayısı kimi akşamlarda milyonu bulduğu söylenmesine karşın, kitlenin kendi özfarkındalığındaki eksikliği de gözler önüne serdi. Bozdoğan Kemeri’nin Taksim’e çıkmak için ısrarla zorlanması ve ana muhalefet yetkililerinin bu zorlamanın “polis saldırısını meşrulaştırdığı” tarafındaki tezleri sonrasında örgütlü üniversiteliler, sonlarını kendilerinin belirleyemediği bir hareket alanı ve biçiminden -dolayısıyla öznesi olamadıkları bir eylemlilikten- bir kazanım elde edemeyecekleri savıyla Saraçhane’den çekilip hareketlerine sırasıyla Beşiktaş, Şişli ve Kadıköy’de devam ettiler.

İlk günden son güne dek Saraçhane’de olan örgütlü sol yapılar ise kırlangıç bayraklarıyla görünür olmak istemenin ötesinde alana ve harekete form vermeye, ırkçı ve cinsiyetçi pankartlara müdahale etmeye girişmediler. Örgütsel bir sorumlulukla şuur taşıma tezini bir kenara bırakarak salt amblem görünürlüğüyle geçiştirilen bir haftalık Saraçhane macerasında, alanı ve kitleyi yönlendirme teşebbüslerinden uzak duruldu. Bu, bir bakıma anlaşılabilir çünkü hareketin düzenleyicisi pozisyonundaki CHP’den de buna dair bir kurumsal tutumla şimdi karşılaşmış değiliz. CHP örgütleri, alan disiplinini sağlamada üst kademede devlet yetkilileriyle müzakere yapmak ve Bozdoğan Kemeri’ni zorlayan kümeye bunu yapmamalarını tembihlemek dışında alanı ve aksiyoncuları kendi hallerinde bırakmayı tercih ettiler. Tüm bunlar alanda örgütsüz, küçük ve birbirinden bağımsız farklı yığınların ırkçı ve cinsiyetçi kimi telaffuzlarını alana yaymasına ve bozkurt işareti üzere sağ simgeselliğin toplumsal medya paylaşımları aracılığıyla ön plana çıkmasına sebep oldu.

Üstelik bu sembol benimsenirken, -tıpkı Avrupa Futbol Şampiyonası’nda bozkurt işareti yapan ulusal futbolcu Merih Demiral’ın UEFA tarafından ceza alması sonrasında olduğu gibi- bu işaretin, salt bir Türklük sembolü olduğu anlatısının yaygınlaştırılmaya çalışılmasıyla ideolojiler üstü olduğu sıklıkla savunulur oldu. Hatırlayalım; bu anlatıya en büyük katkılardan birini sağlayan kişi de milliyetçi çıkışlarıyla bilinen CHP’li Bolu Belediye Başkanı Tanju Özcan’ın ta kendisiydi. Özcan, Bolu’da bir meydana bozkurt işareti yapan Merih Demiral’ın heykeli dikmekle kalmamış, açılışında yaptığı konuşmada kelam konusu heykelden “tatlı su solcularının rahatsız olduğunu” belirtmişti.

Eylemler sırasında bozkurt işaretinin pek natürel aslına zuhur ettiği vakitler da oldu: Kocaeli’nde eylemcilere saldıran MHP’li küme da, boykot kararı alınan kahvecinin önünden geçen eylemcilere laf atan bayan da bozkurt işaretini ağır bir hisle sahipleniyordu. Saraçhane’de ise çok milliyetçi bir kümenin Özgür Özel’e, DEM Parti’ye gösterdiği yakın tavır teziyle cinsiyetçi bir küfürle hakaret ettikleri bir pankartı taşırken öteki elleriyle yaptıkları yeniden bu bozkurt işaretiydi. Toplumsal ve siyasal olaylarda neden-sonuç bağı kurmakta pek yetenekli olmayan kelam konusu kitle için bu ideolojik tutarsızlık pek olağan yeni bir olgu değil. Çünkü savcılık iddianamelerinde ve tutukluluk münasebetlerinde “Batı’da Kürtleri seçtirmek”, “Kürtlerle kent uzlaşısı yapmak” üzere “suçlamalar” pek açık bir biçimde dillendirilirken, kelam konusu milliyetçi kitlenin hareketlere takviye olmak için Saraçhane’ye gelip CHP’yi ve Özgür Özel’i savcılık makamının Ekrem İmamoğlu’nu tutuklamaya sevk ettiği yerden eleştiriyor olması bir oldukça trajik.

Ancak bu durum faşizmin doğasıyla da çelişmez. Çünkü Suavi Aydın’ın belirttiği üzere “memnuniyetsiz kütlelerin, memnuniyetsizliklerine neden olan gerçek sorun alanları yerine, hırs ve düşmanlıklarını, hınçlarını yönlendirebilecekleri ‘milli düşmanları’ ve ‘milli tehditleri’ yaratma ve onları sahicileştirme yeteneği, faşizmin muvaffakiyetinin da önkoşuludur.” Bugün de Zafer Partisi öncülüğündeki bu çok milliyetçi kitlenin, iktidarın sebep olduğu gerçek meseleleri bir kenara bırakarak bütün telaffuzlarını ve muhalifliklerini Kürt hareketi üzerine inşa ettiklerini görüyoruz. Üstelik bunu cinsiyetçi küfürler, katletme isteklerini barındıran sloganlar, pankartlar ve idam mizansenleri eşliğinde yapıyorlar.

Tam da bu yüzden CHP açısından artık kimi kararların verilmesi gerekiyor. Çünkü Mansur Yavaş’ın kırıp döktüklerini onarma eforu Newroz alanında görüldüğü üzere yalnızca Özgür Özel’in telaffuzlarını boşa çıkarmakla kalmıyor birebir vakitte Kürt hareketinin bu toplumsal harekete arayla yaklaşmasına sebep oluyor. Türkiye’deki mevcut siyasal düzlemde yüzde 50+1’e duyulan gereksinim sebebiyle belgisiz ve mahcup bir ideolojik çizgi üzerinden “kim olursan ol gel” şekli bir kapsayıcılığa rastgele bir hudut getirilmiyor. Fakat sonuna kadar açılan bu kapılar, en çok bağıran ve en çok görünür olanın kitleye hakim olduğu algısını da beraberinde getiriyor. Bunun da gerek kısa vadede bu aksiyonlar gerekse uzun vadede CHP’nin “iktidara giden” yolu için “kaybet-kaybet”e yol açacağı aşikar.

Bunun somut bir biçimde en görünür olduğu yer ise 23 Mart’ta Yenikapı’daki Newroz alanı oldu. Bir gün evvel Saraçhane kürsüsüne çıkan Başkanı Mansur Yavaş’ın “pamuk şekeri” çıkışı, sonraki gün Özgür Özel’in Newroz’a yolladığı bildirinin yuhalanmasına sebep oldu. Ayrıyeten Yenikapı’daki miting alanında açılan “Mansur al sana pamuk şeker” pankartına gösterilen ilgi de Kürt hareketinin mevcut gidişat karşısında pozisyonunu ve telaşını açık bir şekilde gösteriyordu.

DEM Parti Eşbaşkanı Tuncer Bakırhan’ın İmamoğlu’na dayanak iletilerinin ve Özgür Özel’in Saraçhane kürsüsünden kırılan kalpler için helallik istemesinin, kelam konusu gerginliği azalttığını söyleyebiliriz. Bununla birlikte Kürt hareketi içinde de tek bir çizginin, kelam konusu kitle içinde de tek bir telaffuzun olduğunu söylemek mümkün değil. O denli ki, Newroz alanında bulunan LGBTİ+’lar geçmiş yıllarda olduğu üzere tekrar birebir küme tarafından bir sefer daha atağa uğradı, bayraklarının ve sembollerinin indirilmesi istendikten sonra alanı terk etmek zorunda kaldılar. Saraçhane ve Newroz alanlarına sıçrayan bu nefret lisanı ve ataklar şunu gösteriyor: Meydanlara, hareketlere, toplumsal hareketlere rengini ve biçimini veren orada açılabilen semboller, dövizler, pankartlar, atılabilen sloganlar olduğu kadar açılmasına ve atılmasına müsaade verilmeyenlerdir. Bu noktada Saraçhane’de sessiz kalınan ırkçı-cinsiyetçi telaffuzlar ile Newroz alanında reaksiyon gören LGBTİ+ sembollerin sol siyaset için derin bir telaş ve özeleştiriyi de beraberinde getirmesi gerekiyor.

Saraçhane’de üzerine düşülmeyen fakat bundan sonrası için kesinlikle tesis edilmesi gereken tek şey, bu tarihi denebilecek fırsatı her türlü provokasyonu yapmaya açık ırkçı kümelere teslim etmemektir. Burada elbette mitingleri organize eden CHP’nin kurumsal bir sorumluluğu vardır; lakin asıl tarihi sorumluluk nefret lisanından beslenen ırkçı telaffuzların ve sembollerin yaygınlaşmasına müsaade etmeyip yerleşkelerde ve meydanlarda anti-faşist cepheyi güçlendirmesi gereken sol muhalefettedir.

Kaygılarımız çok fazla. Sorumluluğumuz da o denli.