“Sen ne güzelmişsin be abi”

Sürekli bok attığınız şu adam hakkında kısa bir bilgi: kendisi İtalyan Lisesi ve Yeditepe Hukuk mezunu, stajını Cooper Law Firm’de yapmış. İngilizce, İtalyanca ve Almanca biliyor ve düzgün biri. Bilin istedim. 😒

Yukarıdaki kelamların sahibi, bir savunma argümanı olarak attığı tweet’in kısa müddet içinde meme’e dönüşeceğini, yıllar sonra hala alay konusu olacağını elbette varsayım etmiyordu. Şurası aşikar ki, birbirinin gerisi sıra dizili birkaç yüceltici kelamın ciddiyet vasfını kaybedip mizah materyali haline gelmesinin sebebi zincirin son halkasıydı: “…ve yeterli biri.”

Bu ekleme olmasa yalnızca “seçkin zümreye ilişkin birine bok atamazsınız” üzere kupkuru bir yere hantalca yığılıverecek –ama tekrar de kendi içinde dengeli ve sarsıntısız kalacak– olan argümantasyon son cilayla cıvıklaşıyor, ani bir hareketle yalnızca aklı değil kalbi de vurmaya çalışırken ayağının kaymasıyla mizahın alanına düşüyordu. Yıllardır hafızalarımızda bir saçmalama referansı olarak yerini alan komik öge, aslında “seçkinlik” ve “iyilik” ortasında bir nedensellik bağı kuramayışın tedirginliğini faş eden o “fazla sözdü” işte: “…ve yeterli biri.”

Oysa seçkinin, düzgün yetişmişin, burjuvanın Türkiye’de kendini makara konusu edecek o “fazla söze” uzun vakittir muhtaçlığı yok. En azından Cem Uzan’a “Yahu adam esasen varlıklı, niçin hırsızlık yapsın” üzere bir mantıkla yüzde 7,4 oranında takviye verildiği (aydınlanma güneşinin dağlarında sırmalar saçtığı İzmir’de bu oran yüzde 17’ydi) ve ülkenin anahtarının AKP’ye teslim edildiği 2002’den beri.

*****

Var olmayan bir uzuvda hissedilen “fantom ağrı” misali, ülkemizde de kimi noksan akılların devir dönem “Neden bizde gerçek manasıyla burjuvazi yok?” inlemeleriyle kendini gösteren bir hastalıktan mustarip olduğunu gözlemleriz, malumunuz. Bu sendroma nazaran eğitimli, rafine zevkleri olan, kültürel tüketim pratikleriyle topluma “rol model” teşkil eden zenginlerimiz olsa (daha doğrusu, gereğince çok olsa) Türkiye hak ettiği yerlere gelebilecek, bilimde, sanatta ve elbette iktisatta lakin birebir vakitte uygar hayatta da çağ atlayacaktır. Yayalara yol verilen, işe bisikletle gidilen, sıfır karbon üreten bir ülke olma imkanı bu “öncü zengin” profilinde tecessüm ettiğinden, (yeterince) burjuvası olmayan toplumda tek tük yeşerebilen örneklere “kardelen” hassasiyetiyle yaklaşılması gerekir. Kokteylin içinde ne olduğunu onu dağıtan garsondan daha güzel bilen, gerekirse bu topluma Atatürk’ün “öğretemedim” dediği hizmetkarlığı da başına “epistemik şiddetle” vura vura öğretecek bir “modern liderdir” o. Yeri geldiğinde kendisine iman etmeyenleri helak eden bir seküler peygamber. Hatırlamak sıkıntı olmayacaktır, 2018’de Fenerbahçe başkanlığına Ali Koç’un seçilmesinde Türkiye’de beklenen (ileri yönlü) siyasi değişimin alametlerini görenlerin sayısı da hiç az değildi.

AKP bürokrasisinin yahut AKP’nin gölgesinde büyüyen burjuvazinin “yemeyi bilmemesi” nedeniyle gücü/parayı laik burjuvazi kadar hak etmediğine dönük sitemlerin kimi vakit –hatta birden fazla zaman– ülkenin yoksul(laşan) çağdaş kesitinde yer alan bireylerden yükselmesini bunun bir göstergesi olarak alabiliriz. Dün lider seçildiğinde değişimin sembolü olarak alkışlanan “modern lider” Ali Koç’un Fenerbahçe’ye bekleneni verememesi sonucunda Ömer Koç’la kıyaslanarak burjuvalık tahtından hakaretler eşliğinde indirilmesi de neredeyse dinî mertebedeki bu inancı boşa düşürmesinin bir cezası olarak görebiliriz.

Dolayısıyla, devrin Kayseri belediye liderinin oğlu, küçükken yaz tatillerini dayısının Fenerbahçe’deki köşkünde geçiren, Tarsus Amerikan Koleji mezunu, İngiltere’de, Roma’da, ABD’de yaşamış, on iki yaşından itibaren konutuna piyano hocası gelen, Türkiye’nin önde gelen perküsyon sanatkarlarından, Latin All Stars kurucusu, gezgin, gurme vs. olması hasebiyle Ayhan Sicimoğlu da “…ve uygun biridir”. Ülkenin gönül rahatlığıyla emanet edilebileceği, gençlerin örnek alabileceği bir rol model. Peygamber değilse bile, ululardan bir ulu.

Şu durumda, tahminen Ali Koç hadisesi kadar şiddetli olmayacaksa da, Ayhan Sicimoğlu’nun birkaç gün evvel hakkını isteyen çalışanına attığı tokatla gündeme gelmesinin “peygamber-burjuva” idealleştirmesinde yeni bir sarsıntıya vesile olmasının gerektiği aşikar.

Gelgelelim bu ihtimalin düşük olduğunu hepimiz biliyoruz. Çünkü kıvamı en az Turgut Özal periyodundan beri ağırlaşarak süren, günümüzde de Celal Şengör üzere postal ve dışkıyla kontamine olmuş kaynaklardan beslenmeye devam eden kapitalist niyet deryası, burjuvazinin peygamberane öncülüğüne olan inanca seküler görünümlü de olsa dinî bir hale de vermiş durumda. Ve temelleri kanıtlarla çürütüldüğünde dahi iman edenleri tutunacak yeni kollar bulabiliyor, her batıl inanç üzere.

Kapitalist hegemonya da dahil olmak üzere tüm batıl inançların kendi kendilerini sürdürmelerini sağlayan içsel sistemleri bulunuyor olabilir, ancak bütün cürmü oraya atmak da kendi faillik kapasitemizi yok saymak olacaktır. Meğer batıl inanca nasıl müdahale ettiğimizi sorgulamak, ortaklaştığımız paradigmaları sorunsallaştırmak da gerekir. Bu bağlamda ortaya atılabilecek sorulardan biri şu: Tabiatıyla “…ve düzgün biri” sayılanların karşısına “iyi biri” olarak çıkmak ne kadar hakikat?

*****

Yazıya mevzu olan görüntüde, Ayhan Sicimoğlu ile işçi genç Samet İşitmezoğlu ortasındaki diyalog akın anına dek şöyle gelişiyor:

Samet İşitmezoğlu: “Çalışanın… Çalışanın hakkını vermiyor… Çalışanın hakkını vermiyor….”
Ayhan Sicimoğlu: “Palavracı!”
Samet İşitmezoğlu: “Hah… ‘Palavracı’…”
Ayhan Sicimoğlu: “[anlaşılmıyor] … ne ki hakkını vereyim”
Samet İşitmezoğlu: “Ettiğiniz hakaretler, ettiğiniz küfürler…”
Ayhan Sicimoğlu: “Çalışanı… Çalışanın hakkı alınır [sic], çalışmayanın verilmez…”

Bu “hak” sıkıntısına dönmeden evvel Samet İşitmezoğlu’nun toplumsal medya hesabında paylaştığı açıklamada olayı yorumlarken söylediği şu sözleri de dikkate alalım: “… boynumun köküne sertçe yumruk attı, ben yere düştüm. 79 yaşındaki adama ben el kaldıramazdım, en ufak hamlemde ben hatalı olurdum. Kendisine el kaldırmam için elinden geleni yaptı…”

*****

Şimdi birkaç yıl geriye, “hak”, “şiddet” ve “suç” ögelerinin birbirine girdiği diğer bir olaya dönelim. 2021’de Şırnak’ta kömür ocağında çalışan bir kepçe operatörü alacağını tahsil edemeyince kepçeyle iş yerindeki beş kamyonu tarumar etmişti.

Mevzubahis olay üzerine, halkın “hak savunucusu” olarak meclise yolladığı Ömer Faruk Gergerlioğlu “Haklıyken haksız olmak bu” yorumunu yapıyor ve bu görüşünü TBMM’de gerçekleştirdiği bir basın açıklamasında da tekrarlıyordu.

Haklıyken haksız olmak. “Hak” terazisindeki bu yük değişimi savı enteresan bir önkabul içerir: Hak kavramının ölçülebilir ve diğer haklarla nicel olarak karşılaştırılabilir bir niteliğe sahip olması.

Teorik olarak muadil haklar vardır elbette, en kolay örneği “kısas”. Göze göz, dişe diş. Burada bile karşılıklı heba edilen göz ve dişlerin estetik pahası, fonksiyonelliği, sahipleri için taşıdığı kıymet üzere konuların eşdeğerliğini saptamak imkansız olsa da ceteris paribus (diğer tüm değişkenler sabitken) eşdeğerli kabul edilebilirler. Ancak kıyaslama “patron şiddetine karşı ezilen şiddeti” olduğunda bu eşdeğerlilik bozuluyor, işveren hakkının ötekine ağır bastığı ve haklı tarafın değiştiği öne sürülüyorsa, şimdi hiçbir şey yaşanmamış olan hadise öncesi durumda bile bir eşitlik görülmediği, sonuçta yine haklı çıkan işveren tarafına bir “özünde iyilik” atfedildiği anlaşılır. Şimdi 19 yaşındaki Samet İşitmezoğlu’nun içgüdüsel olarak vakıf olduğu “en ufak hamlemde ben hatalı olurdum” bilgisi işte bu “özünde iyiliğin”, başlangıç pozisyonundaki adaletsizliğin bilgisidir.

Hülasa, tıpkı enflasyonun müsebbibinin minimum fiyat olmasındaki üzere, burjuva-olmayan-özne kapitalist hegemonik batıl inanç sistemi içerisinde aslında bilgili olarak haksızdır ve hal böyleyken “iyi biri” olarak kaldığı surece denklemde etkisiz elemandır – Sicimoğlu’nun muazzam lisan sürçmesinde belirttiği üzere: “Çalışanın hakkı alınır, çalışmayanın verilmez.” Kasa her vakit kazanır.

*****

Bu yazıya vesile olan tokat görüntüsü haber akışlarına düşmeye başladığı anda, eş dost ortamlarında “gereksiz bilgi” olarak daima duyageldiğimiz “Peki Pekala Anladık” müziğinin Ayhan Sicimoğlu için yazıldığı konusu da tekrar çokça paylaşıldı. Halbuki ilhamı “bireysel” olarak Sicimoğlu’ndan almış olmasa bile, esasen aşağıdaki şarkı sözleri kendisi için yazılmış üzereydi güya:

Hayat sizin, kent sizin, para sizin, aynen
Görülmemiş memlekette sizin üzere, aynen
Abi de siz, kral da siz, paşa da siz, aynen
Bi’ gün döner devran, sizi görürüm ben aynen

Biz kötüyüz, aynen
Biz kötüyüz, aynen

Zira Komünist Manifesto‘nun dediği üzere çalışanların “zincilerinden başka” kaybedecek bir şeyi yoksa şayet, güzellik de buna dahil. Şırnak’taki kömür ocağında da, bu son tokat hadisesinde da gördüğümüz üzere, burjuvayla karşı karşıya gelinen her an haksız pozisyona düşmemenin hesabını yapmaksa “zincirlerimizden başka” bir şey değil. Öyleyse her vakit “iyi biri” olanların karşısında artık kötülüğümüzün hakkını vermeliyiz tahminen de. Ne de olsa “herkes biliyor kaptanın palavra söylediğini, herkes biliyor zarların hileli olduğunu.”

Samet İşitmezoğlu 19 yaşında genç bir denizci. Nerede okumuş, nerede staj yapmış, özgeçmişinin detaylarına vakıf değiliz. Ondan ilham alarak yazılmış bir müzik bildiğimiz kadarıyla yok. Ama Tiktok’ta paylaştığı bir görüntüde dostlarıyla görünüyor, arkada çalan şarkının sözleri şöyle: “Dersini almaz arsız o, yüzsüz o, memnun o…”