“Senaryon için yap”

Bu ortalar bilhassa 20’li yaşlarının başındakilerin Twitter ve TikTok’ta sıkça kullandıkları bir sözle karşılaşıyorum: “do it for the plot” ya da uygun Türkçe karşılığıyla “senaryon için yap”. Kişiyi “ana karakter”, hayatı da bir “ekran anlatısı” olarak gören bu anlayış, bize durumları ve olayları birer sinema sahnesi üzere algılamamızı ve hayatımızı güya bir izleyiciye beğendirmeyi hedefliyormuşçasına ilgi alımlı, beklenmedik, heyecan verici taraflara çekme motivasyonuyla karşılamamızı öğütlüyor: “Hayatınızın yazarı, yapımcısı, yönetmeni ve yıldızı sizsiniz. Özür dilemeden yaşamaya başlayın, kimsenin kestirim edemeyeceği bir öykü yaratın.”

İlk bakışta utanç verici sarhoşluk anlarını, vahim Tinder randevularını ya da gecenin köründe gönderilen “uyanık mısın?” bildirilerini aklamak için hayli makul olabilecek bu yaklaşımın tehlikeleri de var. Elbette herkesin kendi hayatının ana karakteri olabileceği fikri başlı başına yanlış değil. Pekala, sanki bu fikir hayatımızda kameraların, senaristlerin, reytinglerin olmadığı gerçeğiyle buluştuğu vakit ne olur?

Modern hayat (ve yakından ilişkili olduğu kapitalist ekonomi) benliğimizi her şeyin merkezine koyadursun, toplumsal hayatın hudutlarının bizi ana karakter olarak kabul etmediği pek de barışmak istemediğimiz bir gerçek. Evet, konuttan çıktığımızda fonda hayatımızın soundtrack’inin çaldığını düşleyerek havalı havalı sokaklarda yürümek ve istediğimiz kurguyla anlamsız sahneleri atlayabilmek niyeti nitekim de eğlenceli. Lakin kabul etmeliyiz ki kimse bir dizide günde sekiz saat plazada çalışan bir bayanın taşıdığı kurumsal yükü ya da ailenizle ettiğiniz uzunca hengamelerin yarattığı ruhsal hasarı izlemek istemez. Üstelik elimizde hiçbir vakit bu sahneleri atlayabileceğimiz bir kumanda da olmayacak.

Diğer yandan, ana karakter olma fikri hem “ilgi çekici” biri olma hem de dış etkenlerin nihayetinde bizim lehimize işleyeceği inancını desteklediği için hakikaten de kusursuz bir başa çıkma prosedürü olabilir. Düzgün fakat öyleyse herkesin ana karakter olduğu bir toplumda, yan karakterlerin hislerine nasıl yaklaşacağız? Düştüğümüz bu ana karakter yanılgısından sarsıcı bir biçimde uzaklaşmamızı gerektiren pürüzlerle nasıl baş edeceğiz? En kıymetlisi, içinde kaldığımız vahim durumlardan bizi kurtaracak bir mucize (bir kamera hareketi ya da “kestik” diyen bir yönetmen) olmadığında ne yapacağız?

Sevdiğiniz dizileri düşünün. Gossip Girl’deki Penelope’den Kuzey Güney’deki Ali’ye kadar, yan karakterleri izlerken onların da tıpkı kıssanın ana karakterleri oldukları birer versiyonunaa sahip olduklarını hiç düşündük mü? Muhtemelen hayır. Bu yüzden sıkıntı da olsa, kendimize hayatın bir ekran anlatısı, bizim de ana karakter olmadığımızı hatırlatmamız kural. Çünkü tüm aksiyonların birer sonucu ve etrafımızdaki tüm insanların da (ne kadar ilgi alımlı olup olmadığından bağımsız) kendi gayretleri var. Bize daima kendi benliğimize dönmemizi öğütleyen dünyanın ortasında, her insanın en az bizim kadar karmaşık ve özgül olabileceğini kabul etmekle yükümlüyüz. Bunu kendimizin de ötesinde, içinde yaşadığımız topluma borçluyuz. Zira hayatın büsbütün kolektif bir yapım olduğunu kabullenmek birtakım şeyleri değiştirebileceğimiz motivasyonunu da yanında getirecek. Tahminen de bu motivasyon, ömürde hakikaten kayda paha, dönüştürücü adımlar atabileceğimizin inancını sağlayan yanımız olacak.

Birkaç hafta evvel metroda yaşanan bir intihar olayı sebebiyle toplumsal medyada işe geç kalmaktan şikayet eden bir kullanıcının gönderisi oldukça reaksiyon almıştı. Bir hayatın sonlanması kadar trajik, hatta politik bir kararın karşısında bile “kendi düzenini” önceleyen bu fikir en hafif tabirle “endişe verici”. Hayatı bir üretimin ana karakteri üzere yaşadığı için bütün dünyanın zevklerine nazaran düzenlenmesi gerektiğini sanan (daha berbatı bu mevzuda hayli de ısrarcı olan) beşerler, aslında ömrü herkes için ne kadar çekilmez kıldıklarının pek de farkında değiller. Üstelik (bunu duymaktan muhtemelen hiç hazzetmeyecekler ama) bir ana karakterin muvaffakiyetinin izleyiciyle nasıl bir özdeşlik kurabildiğiyle kontaklı olduğunu göz önünde bulundurursak, bu kadar empatiden mahrum kimselerin ana karakter olabilmeleri de eşyanın tabiatına ters.

Günün sonunda hep enteresan, heyecan verici ve etkileyici olanı kovalamak zorunda değiliz. Bazen ömrün zaten akıveren lakin bizim ekranda pek de görmediğimiz “sıkıcı” tarafları bizi daha sağlıklı, sakin, huzur dolu yanımızla buluşturur. Üstelik o yanımıza da en az ilgi cazibeli yanımız kadar gereksinimimiz var. Zira bizi kurtaracak ilahi bir senarist olmadığında, hayatımızı daha inançlı, sağlıklı ve anlayışlı bir yere taşıması gereken yeniden biziz. Bunu yapmadığımızda karşımızda bizi alkışlayacak bir izleyicimiz, kavuşacağımız bir şöhret ya da reyting rekorları kırarak kazanacağımız bir para yok. Tersine, içinden çıkılamaz tehlikeli durumlar, toparlanması sıkıntı yanlış kararlar ve yaşanacak tatsız iç hesaplaşmalar var.

Her şeyden evvel, bilhassa erken yaşlarda pek de konuşmak istemediğimiz gerçeklerle yüzleşelim. Hayat her vakit eğlenceli, tutkulu, etkileyici değil, hiçbir vakit da olmayacak. Hatta muhtemelen hayatı asıl keyifli ve manalı kılan bu beklentiden vazgeçerek onu (elbette zehirli bir olumlamaya düşmeden) tüm olasılıklarıyla ele alabilmek olacak. Bunun için bir yandan da “kendi kendine güzel gelme” sloganının arkasında yatan toplumsal narsisizmle ortamıza bir aralık koyabilmemiz gerek. Kendi kıymetimizi keşfetmek bir oburunun daha az bedelli olduğu kanısına dayanmamalı. Özsevgimiz bizi dünyanın kendi etrafımızda döndüğü yanılgısına sürüklememeli. Kişiselliğimiz bencilliğe dönüşmemeli. Hayatımızdaki öteki insanları yan karakter olarak algılamakta ısrarcıysak bizim de onların kıssasında bu pozisyonda olduğumuzu fark etmekte yarar var.

Elbette hayatı romantize etmek, heyecan verici hisler yaşamak ve ilgi cazibeli anılar toplamak istemenin yanlış bir tarafı yok. Kurgu ve gerçek ortasındaki hududu hakikat çizdiğimizde bazen o hudutta gidip gelmek, mesela muazzam görüntülerde birine aşık olmak ya da anlatacak çok komik bir kıssayla tüm masayı gülmekten kırıp geçirmek hakikaten çok keyifli olabilir. Fakat olay örgüsündeki bir sonraki sahnenin daha çok reyting alması muhtaçlığını kovalamaya dönüştüğünde bencilliğimizle baş başa, can sıkıcı bir durumun tam ortasında kalabilme ihtimalimiz oldukça yüksek.

Akşam meskende tek başınıza bir paket pizza eşliğinde en sevdiğiniz dizinin yeni dönemini izlemek size yarın arkadaşlarınıza anlatacak farklı bir anekdot vermeyebilir lakin bazen en çok gereksiniminiz olan şeydir. Zati en muazzam kıssalar de daima beklenmedik vakitlerde gelişir.