Zamanın ruhu değiştikçe çocukluk da değişiyor. Evvelden oyuncaksızlıktan kendimiz oyun uydururduk. Sokakta oyun oynardık, topraktaki solucanları izlerdik, ağaca çıkardık, ağaçtan düşerdik. Ağaçtan düşen kozalağı taşla kırıp fıstığını yerdik. Taşları üst üste getirip dokuz taş oynardık. Komşu teyzenin meskende hastası yoksa, huysuzluğu da üstünde değilse, ses çıkarma telaşı olmadan istop yahut yakartop oynardık.
Su içmek yahut ekseriyetle yaralı dizlere tentürdiyot desteği için konuta uğrardık. Evdeysek salondaki yastıklardan mesken yapardık. Televizyonda çizgi sinema saatini beklerdik. Bir eşyayı elde edebilmek için gazeteden kupon biriktirirdik. Bunları arabesk çeşitten bir nostalji hissini tetiklemek için anlatmıyorum. Anlatmaya çalıştığım şey, evvelce bir şeylerin çabucak, derhal, her istediğimizde olmaması.
Bir şeyleri elde etmek için birtakım şeyler yapmamız yahut beklememiz lazımdı. Kimi şeylere erişmek için tabiatın, vaktin yahut teknolojinin mahzurlarını aşmamız gerekiyordu. “Boş zamanımız” vardı. Evet, bu boşluk canımızı sıkıyordu bazen. Canımız sıkılıyordu lakin kendimizi eğleyecek şeyleri içinde olduğumuz şartlara karşın buluyorduk. “Koşullara rağmen” dedim lakin temel soru şuydu galiba: Şartlara karşın mi, yoksa şartlar sayesinde mi eğleniyorduk?
Kapitalizmin nimetlerinin hayatımızı sözümona “kolaylaştırması” çocukların çocukluğunu ve yetişkinlerin de çocuksu merakını zora sokuyor. Tüketim toplumunun ve dijitalleşmenin gelişmesiyle her şeyin bir kolayı, pratik tahlili, erişilebilirliği var artık. Ebeveynler de vaktin değişen ruhu sayesinde çocuklarıyla “dolu dolu” vakit geçirip onların hayatını kolaylaştırmaya çalışıyorlar bazen, aktiviteden aktiviteye sürüklenen çocukları düşünün. Sokaklar artık tehlikeli. Artık hobiler, aktiviteler ve müdafaacı ebeveynler var.
Aşırı denetim ve korumacılık, yani çocuğun hayatında fazladan var olmak, çocukları eksiklikle karşılaşabileceği ve yaratıcılığa taban hazırlayan fırsatlardan yoksun bırakıyor. Bu sebeple Çocukluk Çağı Travmaları Ölçeği’ni güncellerken “aşırı denetim ve korumacılık” kategorisini de eklemiştik.[i] Çok korumacılık çocukta travmatik bir tesir yaratabiliyor. Yiğit Özgür’ün bir karikatüründeki Kuzey Cankat kaliteli vakit geçirmekten içinin çürüdüğünü, balkon demirini yalamak istediğini neden söylüyor sizce? Kendi haline bırakılan çocuklara daha az rastlar olduk. Çocuğun yahut yetişkinin kendi kendine sıkılması, bu sorundan hareketle kendine bir meşgale bulması güya “arkaik” periyotlara ilişkin bir durum üzere artık.
Psikanalist Jacques Lacan, vaktiyle sıkılmanın değerli ve gerekli bir fonksiyonu olduğunu vurgulamıştı. “Sıkılmak, temelde arzulamayı arzulamaktır. Dilek, sıkılmaya yönelik bir savunmadır” demişti.[ii] Çocuk yahut yetişkin pek de fark etmiyor artık, sıkılmaya dahi fırsat bulmak zorlaşıyor. Sıkılma fırsatı bulacak boşlukla karşılaşabilmek için bağımlılık yapan ekranlara, yemeklere yahut öbür araçlara muhakkak bir arada durabilmek gerekir. Daimi tüketici pozisyondan biraz olsun üretken pozisyona geçmek lakin bu biçimde gerçekleşebilir.
Sıkılmak yaratıcı potansiyelimizin açığa çıkmasının birinci adımlarından biridir. Sıkılmaktan, sessizlikten, boşluktan kaçınıyoruz zira kendi isteğimize yaklaşmak korku uyandırıcı olabiliyor. Arzulamak yahut merak etmek bir şeylerden yoksun kalabilmekle mümkün olur. Bu belgisiz ve tasa uyandırabilen mahrumiyet alanı, dileğin ve yaratıcılıkla edinilebilen sevincin yeşerdiği yerdir.
Çocuğunuzun merakının yahut sizin çocuksu merakınızın yeşerebileceği kadar sıkılabilmeniz dileğiyle. 23 Nisan kutlu olsun.
[i] Şar, V., Necef, I., Mutluer, T., Fatih, P. & Türk-Kurtça, T. (2021). “A revised and expanded version of the Turkish Childhood Trauma Questionnaire (CTQ-33): Overprotection-overcontrol as additional factor”, Journal of Trauma & Dissociation, 22(1), 35-51.
[ii] Lacan, J. (2011). The seminar of Jacques Lacan: Book XX, Encore: 1972-1973.
Size muhtaçlığımız var. Buraya kadar geldiyseniz, hatırlatmak boynumuzun borcu. Türkiye üzere söz özgürlüğünün daima tehdit altında olduğu bir ülkede, elimizden geldiğince nitelikli yayıncılık yapmanın imkanlarını araştırıyoruz. Güvenilirliğini gittikçe yitiren medya alanında hâlâ düzgün işler çıkarılabileceğini kanıtlamak ve eleştirel düşünme alışkanlığını müşterek bir pahaya dönüştürmek istiyoruz.
Bağımsız yayıncılığı desteklemeniz bizim için çok kıymetli. vessaire’nin dağıtımının sürekliliğinin sağlanmasında ve daha geniş kesitlere ulaşmasında okurlarımızın üstlendiği sorumluluk özel bir mana taşıyor. İmkanınız varsa, vessaire’yi desteklemek için vessaire ana sayfamızı ziyaret edebilirsiniz.
