Siyasi polemikten iptal kültürüne

Son yıllarda, bilhassa toplumsal medyanın hayatımızın öznesi haline gelişiyle “iptal kültürü”, “kensıllamak” ve “woke” kavramları sıkça kullanılır oldu. Twitter’da gereğince vakit geçiriyorsanız malum gürültüye ve gürültünün doğurduğu bu kavramlara aşinasınız demektir. “İptal kültürü” kavramı kabaca belli bir kümenin beğenmediği, gerçek bulmadığı, katılmadığı fikirleri ve bu fikirleri üreten kişileri/kurumları/grupları dışlaması olarak tanımlanabilir. “Woke” ise belli olaylara karşı “tetikte, uyanık” olmak üzere manalar taşıyor. Toplumsal medyayla beslenen iki kavramın da ortaya çıkış hedefinden saptığını, sol kanıya karşı atak ya da onu küçümseme gayesiyle kullanıldığını görüyoruz. Bir öteki deyişle, bu kavram setlerinin bilhassa sol kültürü yıpratmak maksadıyla araçsallaştırıldığına şahit oluyoruz.

İçinde yaşadığımız çağ, toplumsal medya aracılığıyla çabucak her gün “iptal edilecek” birini yahut mevzuyu bulmaya teşne bir toplam oluşturdu. Bilhassa eleştirilecek kişi sol cenahtan geliyorsa kelam konusu atak dalga dalga büyüyebiliyor. Kapitalizm eliyle büyüyen iptal kültürü sol pahaları küçümsemenin bir aracı haline gelirken, Türkiye’de iktidarın siyasetleri, toplumsal medya aracılığıyla izlenmeyen görüntüler, okunmayan yazılar, öncesi yahut sonrası araştırılmayan fotoğraflar ve tık haberciliğiyle besleniyor. Eksik bilgi ya da kasıtlı manipülasyon bu işin harcı fonksiyonunu görüyor.

Saldırılar, sola vurmanın dayanılmaz hafifliği sayesinde iktidar ve ortakları tarafından da yasallaştırılıyor. Solun tarihi, kavramları ve figürleri vakti geldiğinde bir bir yıkılmak isteniyor. Bir bakıyorsunuz Yılmaz Güney’in üstü çiziliyor, öteki bir gün İsrail’in şiddetine karşı durduğunuz için Hamasçı oluyorsunuz. Diyalektik bakış açısından ziyadesiyle uzak, eksik bir tarihsellik, çarpık bir neden-sonuç ilgisiyle birtakım bireylerin terörist yahut darbeci olmaları, bayan düşmanı ilan edilmeleri an sorunu. Meğer tarih de, beşerler da kusurlarıyla ve doğrularıyla oradalar.

Karşı cephenin tüm bu hücumları yetmezmiş üzere, son yıllarda solun içinden büyüyen aksi seslerin de şekil değiştirdiğine şahit oluyoruz. Günden güne bir üslup sorunu haline gelen bu tavır, sol içi polemiklerin de iptal kültürünce ele geçirilmesine yer hazırlıyor. Türkiye soluna ilişkin tartışmaların, polemiklerin kaba ve mesnetsiz bir dışlama pratiğine dönüştüğünü görüyoruz.

Peki, hududu nerede çizmek gerekiyor? Diğer bir deyişle, polemiği iptal kültürüne dönüştüren şey ne? Sol içi nitelikli polemikler belirli bir amaç doğrultusunda yapıldığında teoriyi besler, siyasal adımları güçlendirir. Sol kıymetlerin yerleşmesinde polemiğin ehemmiyeti büyüktür. Marx’ın ve Lenin’in yazdıklarında safları sıklaştırmak, sınırı sertleştirmek ve sıkıntılara tahlil yolu geliştirmek üzere hiçbir polemikten kaçınılmadığını görürüz. Yani sorun hengamenin verdiği haz değildir, objektif bir yeri vardır.

Son vakitlerde sol içinde büyüyen arbedede bu nesnellik tabanının kaybolduğunu görüyoruz. Tenkitler, iptal kültürünü beslemeye başlarken bahis edilen öznenin geçmişi bir çırpıda siliniyor, sorun de vakitten ve yerden koparılıyor. Seçim periyodundaki YSP-TİP tartışmalarında, Ahmet Şık’ın Cumartesi Anneleri aksiyonunda polisle olan fotoğraf karesinde, YSP Milletvekili Sevilay Çelenk’in voleybol ulusal grubu maçı sonrası yaptığı toplumsal medya paylaşımında, TKP’ye yönelik “milliyetçi”, TİP’e yönelik “Hamasçı” suçlamaların hiçbirinde objektif bir taban olduğu söylenemez. Bu örnekler çoğaltılabilir, değişebilir lakin değişmeyen şey örneklerin tamamında içi boşaltılmış kavramlar aracılığıyla taarruzların yaşanmış ve yaşanacak olması. Yani bütün ömrünü gayrete adamış, bu sebeple türlü bedeller ödemiş öznelerin tek bir olayla, imgeyle, birkaç cümlelik bir paylaşımla “faşist” yahut “ırkçı” ilan edilmesi, üstelik bu ilanın birebir politik çevrelerden yükselmesi için birkaç tweet yetebiliyor artık.

Hakikatin üstü örtülürken

Peki, polemik kültürü nasıl bu kadar dejenere oldu? Bu teorik görünümlü iptal etme isteğinin altında belirli başlı nedenler var elbette. 12 Eylül 1980 darbesinin akabinde kapitalizmin temel maksadı liberalizasyon ataklarının bir bir hayata geçirilmesiydi, elbette sol da bundan nasibini aldı. Sola yönelik sistematik akınlar ve sol kıymetlerin erozyona uğratılması sol içi polemik kültürüne de ziyan verdi. İçi boşaltılmış kavramlarla değersizleştirilen tartışmalar geçer akçe oldu. 1960’ların Türkiyesi’nde hangi sosyalist tertibin bizi daha ileriye taşıyacağını tartışırken, artık devrimcilik için antiemperyalizmin nasıl ve neden önkoşul olduğunu anlatırken buluyoruz kendimizi. Solun temel bedellerinin tartışmaya açılması ve kavramların içinin boşaltılması, birini “faşist” diye suçlarken bir fotoğraftan ya da üç cümlelik bir paylaşımdan bunu çıkaramayacağımız nesnelliğini de yok ediyor maalesef.

Bu iptal dalgasının bir nedeni de şahsî hırslarını devrimciliklerinin önüne koyanlar oldu. Devrimci dayanışmanın yerini birbirinin devrimciliğini beğenmeme hali aldı, hamaset tuzağına düşen bu taarruzlar polemik kültüründen ve ilericilikten uzaktaydı. Tartışmayı zenginleştirmeyen, yalnızca tartışmış olmanın verdiği hazza takılanlar dayanışma kültürüne de ziyan veriyor. Polemik yapıyoruz derken kişisel hırsları sebebiyle belirli kitleleri ardına almak için akbabaların önüne et atar üzere yoldaşını ortaya atan, kendi dar siyasetsizliğiyle koca bir sınıf siyasetinin üstünü kapamaya çalışan bir kitleyle karşı karşıyayız artık. Üstelik bu hücumlar malum şahısların kendini yargıç konumuna getirip, oburlarının solculuğunu yargıladığı bir hale kadar varabiliyor. Bu “yargıçlar” doğal ki dilek ettiklerini, inandıklarını hakikatin önüne koyuyorlar; canları nereden isterse insanların solculuğunu oradan sınıyorlar.

Solda iptal kültürünün büyümesine neden olan bir öteki öge da tık avcılığına soyunan medya. Toplumsal medya paylaşımlarının arka arda sıralanmasıyla oluşturulmuş, muhatabı aranmaya zahmet dahi edilmemiş ve nefret lisanından beslenen başlıklarla oluşturulan yeni kuşak habercilik anlayışı bu iptal değirmenine çokça su taşıyor. Bu anlayış hakikatin üstünü örtmekle kalmıyor, belirli bir niyet doğrultusunda manipülasyonu da besliyor. Bu manipülasyon hiç de örtük olmayan bir halde solun bedellerinin aşınması üzere kirli bir gayeye hizmet ediyor. Kelam konusu habercilik, solun ne dediğini, aksiyonlarını yurttaşa ulaştırmaktan çok mesnetsiz taarruzun öznesi olmayı tercih ediyor. Büyüyen bir personel hareketi haberine yer vermektense, sol içi arbedeyi görünür kılmaya istekli bu anlayış solun kitleselleşmesinin önünde bir pürüz olarak duruyor.

Teori geriye düşerken

Polemiğin içinin boşaltıldığı, ne işe yaradığı pek belirli olmayan “iptal etme” eğiliminin olağanlaştırıldığı bu tertipte, nefret ve dışlama/yerinden etme dalgasının çok ağır sonuçları var elbette. Örneğin, teoriyi ilerletmek ve zenginleştirmek yerine geriye götürüyor, devrimci dayanışma kültürünü de aşındırıyor. Halbuki sınıf siyasetinin devamlılığı için tartışmaları gerçek pozisyonlandırmak ve objektif bir yerde yürütmek temel kural. Her şeyin süratle tüketildiği, kullanım ömrünün dolduğu bu periyotta ömrünü bu memlekete ve gayrete adamış kimi isimleri daima kürsüye çıkarıp yargılamak, her seferinde tekrar tekrar devrimciliklerini sorgulamak ve savunma beklemek, savunduğumuz bedellerden uzaklaşırken üslup olarak da arbede ettiğimiz tarafa yaklaşmak üzere bir tehlikeyi doğuruyor.

Barışı anlatırken kendi cephemizde barışmayı bilmek, savaşa karşı çıkarken kendi içimizdeki savaşa karşı çıkmak, emeği savunurken yanımızdakinin gayrete verdiği emeğe değer vermek, ötekileştirmeyle uğraş ederken evvel kendi lisanımızı yontmak ve düzeltmek, eleştiriyi yaparken hamasetten arınmak savunduğumuz bedellerin içeriden dışarıya hakikat yansımasını sağlayacaktır.

“Aynanın sırrı nedir ki/Kırıldığında/Beni bile göstermediği zaman” diyor Can Yücel. Teorinin sakinlik içinde büyümeyeceği kesin. Bir öteki kesin olan şey de teoriyi büyüteceğiz derken aynayı kırmak ve kendimizi görememek. Birbirinin devrimciliğini yargılama kibrinin her şeyin önüne geçmesine müsaade vermeden, aynayı kırılmadan taşımaya ve çabayı devrimci dayanışmayla ilerletmeye devam etmeli ki savunulan tüm bedellerin sahiden bir manası olsun.