Siyonizmin çöküşü

Hamas’ın 7 Ekim’deki saldırısı eski bir binayı vuran zelzeleye benzetilebilir. Çatlaklar zati kendini göstermeye başlamıştı ancak artık temellerinde de görülebilir hale geldi.

Kuruluşundan bu yana 120 yıldan fazla bir müddet geçen Filistin’deki siyonist proje (bir Arap, Müslüman ve Ortadoğu ülkesine bir Yahudi devleti empoze etme fikri) çökme ihtimaliyle karşı karşıya olabilir mi? Tarihi olarak, bir devletin alabora olmasına neden olabilecek çok sayıda etken var. Komşu ülkelerin daima akınlarından ya da kronik iç savaşlardan kaynaklanabilir. Vatandaşlara hizmet sunamaz hale gelen kamu kurumlarının çöküşünü takip edebilir. Bu ekseriyetle yavaş bir çözülme süreci olarak başlar, ivme kazanır ve kısa bir mühlet içinde bir vakitler sağlam ve sarsılmaz görünen yapıları yıkar.

Burada zorluk, erken göstergeleri tespit etmektedir. Lakin İsrail örneğinde, bu göstergelerin her zamankinden daha net olduğunu sav edeceğim. Siyonizmin çöküşüyle sonuçlanması mümkün bir tarihi sürece (ya da daha yanlışsız bir sözle, bu sürecin başlangıcına) tanıklık ediyoruz. Teşhisim doğruysa, o halde bilhassa tehlikeli bir konjonktüre de giriyoruz demektir. Çünkü İsrail krizin büyüklüğünün farkına vardığında, tıpkı Güney Afrika apartheid rejiminin son günlerinde yaptığı üzere, krizi denetim altına almak için yırtıcı ve hudut tanımayan bir güç ortaya koyacaktır.

I.

İlk gösterge İsrail Yahudi toplumunun parçalanmasıdır. Şu anda bu toplum, ortak bir yer bulamayan iki rakip kamptan oluşuyor. Çatlak, Yahudiliği milliyetçilik olarak tanımlamanın anomalilerinden kaynaklanıyor. İsrail’de Yahudi kimliği bazen dindar ve seküler kümeler ortasında teorik bir tartışma konusu olmaktan öteye gitmezken, artık kamusal alanın ve devletin karakteri üzerine bir uğraş alanı haline geldi. Bu uğraş yalnızca medyada değil sokaklarda da sürüyor.

Bir kamp “İsrail devleti” olarak isimlendirilebilir. Bu kamp daha seküler, liberal ve çoğunlukla orta sınıf Avrupalı Musevilerden ve onların soyundan gelenlerden oluşuyor. 1948’de devletin kurulmasında tesirli olan bu kesim geçen yüzyılın sonuna kadar devlet içinde hegemonik bir pozisyonda kaldı. Hiç kuşkunuz olmasın, “liberal demokratik değerleri” savunmaları, Ürdün Irmağı ile Akdeniz ortasında yaşayan tüm Filistinlilere çeşitli hallerde dayatılan apartheid sistemine olan bağlılıklarını etkilememektedir. Temel istekleri Yahudi vatandaşların Arapların dışlandığı demokratik ve çoğulcu bir toplumda yaşamalarıdır.

Diğer kamp ise işgal altındaki Batı Şeria’daki yerleşimciler ortasında gelişen “Yahudi devleti”dir. Ülke içinde giderek artan bir takviyeye sahip ve Kasım 2022 seçimlerinde Netanyahu’nun zaferini garantileyen seçmen tabanını oluşturuyor. İsrail ordusu ve güvenlik servislerinin üst kademelerindeki tesiri katlanarak artıyor. Yahudi devleti, İsrail’in tarihi Filistin topraklarının tamamına yayılan bir teokrasi olmasını istiyor. Bunu başarmak için Filistinlilerin sayısını en aza indirmeye kararlı ve El Aksa’nın yerine bir üçüncü tapınak inşa etmeyi düşünüyor. Üyeleri bu sayede İncil’deki krallıkların altın çağını yine yaşayabileceklerine inanıyor. Onlara nazaran, bu uğraşa katılmayı reddeden laik Museviler de Filistinliler kadar sapkındır.

İki kamp 7 Ekim’den evvel şiddetli bir biçimde çatışmaya başlamıştı. Akından sonraki birinci birkaç hafta boyunca, ortak bir düşman karşısında farklılıklarını rafa kaldırmış üzere göründüler. Lakin bu bir yanılsamaydı. Sokak çatışmaları tekrar alevlendi, uzlaşmayı neyin sağlayabileceğini görmek de sıkıntı. Daha olası olan sonuç ise esasen gözlerimizin önünde cereyan ediyor. Ekim ayından bu yana İsrail devletini temsil eden yarım milyondan fazla İsraillinin ülkeyi terk etmesi, ülkenin Yahudi devleti tarafından yutulmakta olduğunun bir göstergesi. Bu, Arap dünyasının hatta tahminen de bütün dünyanın uzun vadede tahammül edemeyeceği bir siyasi projedir.

II.

İkinci gösterge İsrail’in ekonomik krizidir. Siyasi sınıfın, Amerikan mali yardımına giderek daha fazla bağımlı hale gelmenin ötesinde, daima silahlı çatışmaların ortasında kamu maliyesini dengelemek için rastgele bir planı yok üzere görünüyor. Geçen yılın son çeyreğinde iktisat yaklaşık yüzde 20 oranında geriledi, o vakitten beri toparlanma kırılgan bir seyir izliyor. Washington’un 14 milyar dolarlık taahhüdünün bunu aksine çevirmesi pek muhtemel değil. Tersine, ortalarında Türkiye ve Kolombiya’nın da bulunduğu birtakım ülkelerin ekonomik yaptırımlar uygulamaya başladığı bir periyotta İsrail’in Batı Şeria’daki askeri faaliyetlerini arttırırken Hizbullah ile savaşma niyetini sürdürmesi halinde ekonomik yük daha da ağırlaşacaktır.

Maliye Bakanı Bezalel Smotrich’in sürekli olarak Batı Şeria’daki Yahudi yerleşimlerine para aktaran lakin bakanlığını yönetmekten aciz görünen beceriksizliği, krizi daha da ağırlaştırıyor. İsrail devleti ile Yahudi devleti ortasındaki çatışma ve 7 Ekim olayları, bu ortada birtakım ekonomik ve mali seçkinlerin sermayelerini devlet dışına taşımalarına neden oluyor. Yatırımlarını diğer bir yere taşımayı düşünenler, İsraillilerin yüzde 20’si üzere değerli bir kısmını oluşturuyor ki bu kesim vergilerin de yüzde 80’ini ödüyor.

III.

Üçüncü gösterge ise İsrail’in giderek parya bir devlet haline gelmesiyle artan milletlerarası izolasyon. Bu süreç 7 Ekim’den evvel başladı lakin soykırımın başlamasından bu yana ağırlaştı. Milletlerarası Adalet Divanı (UAD) ve Memleketler arası Ceza Mahkemesi (UCM) tarafından benimsenen gibisi görülmemiş tavırlar bunu yansıtıyor. Global Filistin dayanışma hareketi, daha evvel de insanları boykot teşebbüslerine katılmaları için harekete geçirebilmiş fakat memleketler arası yaptırım muhtemelliğine kadar ilerleyememişti. Birçok ülkede, siyasi ve ekonomik kurumlar ortasında İsrail’e takviye sarsılmaz bir halde devam etti.

Bu bağlamda, UAD ve UCM’nin son kararları (İsrail’in soykırım yapıyor olabileceği, Refah’taki saldırısını durdurması gerektiği, başkanlarının savaş cürümlerinden tutuklanması gerektiği) yalnızca seçkin görüşünü yansıtmak yerine global sivil toplumun görüşlerine kulak verme teşebbüsü olarak görülmeli. Mahkemeler Gazze ve Batı Şeria halkına yönelik acımasız atakları hafifletmedi. Lakin İsrail devletine yönelik hem üstten hem de aşağıdan gelen ve giderek artan tenkit korosuna katkıda bulundular.

IV.

Birbiriyle irtibatlı dördüncü gösterge ise dünya genelindeki genç Museviler ortasında yaşanan değişim. Son dokuz ayda yaşanan olayların akabinde pek çok kişi artık İsrail ve siyonizm ile olan bağlarını bir kenara bırakmaya ve Filistin dayanışma hareketine faal olarak katılmaya istekli görünüyor. Bilhassa ABD’deki Yahudi cemaatleri bir vakitler İsrail’e yönelik tenkitlere karşı tesirli bir dokunulmazlık sağlıyordu. Bu dayanağın kaybedilmesi ya da en azından kısmen kaybedilmesi, ülkenin global pozisyonu açısından kıymetli sonuçlar doğuracaktır. AIPAC (ABD’deki güçlü İsrail lobisi), yardım sağlamak ve üyelerini desteklemek için hâlâ Hıristiyan siyonistlere güvenebilir lakin değerli bir Yahudi seçmen kitlesi olmadan tıpkı kuvvetli tertip olmayacaktır. Lobinin gücü erozyona uğruyor.

V.

Beşinci gösterge İsrail ordusunun (IDF) zayıflığı. IDF’nin elindeki son teknoloji silahlarla güçlü bir kuvvet olmaya devam ettiğine kuşku yok. Fakat 7 Ekim’de sınırlılıkları ortaya çıktı. Pek çok İsrailli, ordunun son derece şanslı olduğunu düşünüyor, zira Hizbullah koordineli bir taarruza katılsaydı durum çok daha makus olabilirdi. O tarihten bu yana İsrail nisan ayındaki ihtar akınında yaklaşık 170 insansız hava aracı ile balistik ve güdümlü füzeler konuşlandıran İran’a karşı kendisini savunmak için ABD’nin başını çektiği bölgesel bir koalisyona çaresizce bağımlı olduğunu gösterdi. Siyonist proje, Amerikalılardan gelen büyük ölçülerdeki gerecin süratli bir biçimde teslim edilmesine her zamankinden daha fazla bağlı ki bu olmadan güneydeki küçük bir gerilla ordusuyla bile savaşamaz.

İsrail’in hazırlıksızlığı ve kendini savunmadaki yetersizliği konusunda ülkenin Yahudi nüfusu ortasında yaygın bir algı oluşmuş durumda. Bu durum, 1948’den beri yürürlükte olan ultra Ortodoks Musevilerin askerlik muafiyetinin kaldırılması ve binlercesinin askere alınması tarafında büyük bir baskıya yol açtı. Bu durum savaş alanında pek bir fark yaratmayacak olsa da ordu hakkındaki karamsarlığın boyutunu yansıtıyor ve İsrail içindeki siyasi bölünmeleri derinleştiriyor.

VI.

Son gösterge ise genç kuşak Filistinliler ortasındaki güç yenilenmesi. Filistinli genç kuşak, Filistinli siyasi seçkinden çok daha birlik içinde, organik olarak birbirine bağlı ve beklentileri konusunda net. Gazze ve Batı Şeria’daki nüfusun dünyanın en genç nüfusu olduğu düşünüldüğünde, bu yeni jenerasyonun kurtuluş çabasının seyri üzerinde muazzam bir tesiri olacaktır. Filistinli genç kümeler ortasında yapılan tartışmalar, Filistin idaresinin bir devlet olarak tanınma kampanyasına aykırı bir özgürleşme vizyonunu takip edecek nitekim demokratik bir örgüt (ya yenilenmiş bir FKÖ ya da büsbütün yeni bir örgüt) kurmakla meşgul olduklarını gösteriyor. Gözden düşmüş iki devletli bir model yerine tek devletli bir tahlilden yana görünüyorlar.

Siyonizmin düşüşüne karşı tesirli bir karşılık verebilecekler mi? Bu cevaplaması sıkıntı bir soru. Bir devlet projesinin çöküşünü her vakit daha parlak bir alternatif takip etmez. Ortadoğu’nun diğer yerlerinde (Suriye, Yemen ve Libya’da) sonuçların ne kadar kanlı ve uzun vadeli olabileceğini gördük. Bu durumda kelam konusu olan bir dekolonizasyon sıkıntısıdır ve geçtiğimiz yüzyıl sömürge sonrası gerçekliklerin her vakit sömürge şartlarını güzelleştirmediğini göstermiştir. Yalnızca Filistinlilerin hareketliliği bizi hakikat istikamete taşıyabilir. Er ya da geç, bu göstergelerin patlayıcı bir halde birleşmesinin Filistin’deki siyonist projenin yok olmasıyla sonuçlanacağına inanıyorum. Bu gerçekleştiğinde, boşluğu dolduracak güçlü bir kurtuluş hareketinin var olmasını ummalıyız.

56 yılı aşkın bir müddettir ‘barış süreci’ olarak isimlendirilen ve hiçbir yere varmayan süreç, aslında Filistinlilerin reaksiyon vermesinin istendiği bir dizi Amerikan-İsrail teşebbüsünden ibaretti. Bugün barışın yerini dekolonizasyon almalı ve Filistinliler bölge için vizyonlarını söz edebilmeli, İsraillilerden de buna reaksiyon vermeleri istenmeli. Bu, en azından onyıllardır birinci kere Filistin hareketinin sömürge sonrası ve siyonist olmayan bir Filistin (ya da yeni oluşumun ismi her ne olacaksa) için tekliflerini ortaya koymada öncülük edeceği manasına gelecektir. Bunu yaparken de muhtemelen Avrupa’ya (belki İsviçre kantonlarına ve Belçika modeline) ya da daha uygun bir sözle, sekülerleşmiş dini kümelerin tıpkı topraklarda yan yana yaşayan etno-kültürel kümelere dönüştüğü Doğu Akdeniz’in eski yapılarına bakacaktır.

İnsanlar bu fikri ister beğenilen karşılasın ister korksun, İsrail’in çöküşü öngörülebilir hale gelmiştir. Bu mümkünlük bölgenin geleceğine ait uzun vadeli tartışmalara istikamet vermelidir. Beşerler, İngiltere ve akabinde ABD’nin başını çektiği, bir Arap ülkesine bir Yahudi devleti dayatmaya yönelik yüzyıllık teşebbüsün yavaş yavaş sona erdiğini fark ettikçe bu mevzu gündeme gelecektir. Bu teşebbüs, birçok artık ikinci ve üçüncü nesil olan milyonlarca yerleşimciden oluşan bir toplum yaratacak kadar başarılı oldu. Fakat varlıkları, birinci geldiklerinde olduğu üzere, anavatanlarında kendi mukadderatlarını tayin etme ve özgürlük uğraşından asla vazgeçmeyen milyonlarca yerli halka kendi iradelerini şiddetle dayatma maharetlerine bağlı. Önümüzdeki onyıllarda yerleşimcilerin bu yaklaşımdan vazgeçmeleri ve özgürleştirilmiş ve sömürgesizleştirilmiş bir Filistin’de eşit vatandaşlar olarak yaşamaya istekli olduklarını göstermeleri gerekecek.

*Bu yazı, Kozmik Dış Haberler Servisi tarafından Ilan Pappé’nin Sidecar’da yayımlanan makalesinden çevrilmiştir. Birinci sefer Evrensel’de yayımlanmıştır.