Unutmak ne mümkün. Gözümüzü kapattığımızda onlarca bayanın kıssası geçiyor zihnimizden. Katledilen, ötekileştirilen, dünü, bugünü ve yarını çalınan kadınlar… Pekala, ya biz? Müellif Seray Şahiner’in Ülker Abla romanında dediği üzere: Diriyiz, şimdilik.
AKP ve ortakları, bayanlara yönelik hücumlarla başladıkları iktidar seyahatlerini bu hücumlara sistematik bir nitelik kazandırarak sürdürdü. Bayanların hayatının her alanına yönelen akınlar, üretim alanından başlayarak bütün hayatımıza sirayet ediyor, özünde bir sac ayağı üzerinde yükseliyor: Ucuz emek-makbul kadın-kutsal annelik.
Bildiğiniz üzere, iktidar sahipleri kabahati sona erdirmekten fazla onun aracılığıyla toplumu yönlendirmeyi seçiyor. Her iktidar üzere hukuku kendi çıkarlarına hizmet eden bir baskı sistemine dönüştürerek, adaleti bir manada yoksulluğa itilen gençlerin oluşturduğu çetelerin insafına bırakıyorlar. Siyasi çıkarlarla beslenen bu cezasızlık tertibi, mahkeme salonlarında ayrıcalıklılar için bir kalkan olurken, toplumun geri kalanı için keyfi bir kontrol aracına dönüşüyor. Yargı düzeneğinin gerçek işletmediği her süreç, bir sonraki adaletsizliğe yer hazırlıyor. Bayanları koruyan tek tük yasal destekler birer birer ortadan kaldırılıyor, kaldırılamayan tartışmaya açılıyor, tartışmaya açılamayan ise pratikte uygulanmıyor.
Herkesin malumu, bayanlar içinde yaşadığımız toplumsal sistemde ekonomik ve kültürel açıdan makul kalıplara sıkıştırılıyor. “Makbul kadın” algısı, bayanların hem piyasada ucuz işgücü olarak sömürülmesine hem de” kutsal annelik” telaffuzuyla meskenlere hapsedilmesine hizmet ediyor. Türkiye’de bayan istihdamı hayli düşük düzeylerde kalırken, çalışabilen bayanlar da birçok vakit kayıtdışı ve teminatsız işlerde çalışmaya zorlanıyor. Bunun ötesine geçebilen ayrıcalıklı kısımdakiler ise bu defa işyerinde mobbing ve taciz üzere pürüzlerle karşılaşıyor.
Kadınların tüm bunlar karşısında varlık gösterebilmeleri için onlara bırakılan yegane alan da “aile” oluyor. 2025’in “Aile Yılı” teması işte bu türlü bir baskı ve kısıtlama tabanında yükseliyor. “Annelik” üzerinden geliştirilen telaffuzlar, bayanların hayatına her noktada müdahaleyi yasallaştırıyor, nasıl giyinip nasıl davranmaları gerektiğinden toplumsal hayattaki varlıklarına kadar her şey kontrol altında tutuluyor. Bununla birlikte, bakım sorumluluğu büsbütün bayanların üzerine yıkılıyor. Ekonomik krizlerin en ağır yükünü taşıyan bayanlar, ya sadaka üzere verilen toplumsal yardımlar eliyle ya da çalışma hayatıyla konut içi sorumlulukları birebir anda yürütme mecburiyetiyle adeta rehin alınıyor.
Kadınların toplumsal hayattaki yerine dair iktidarın belirlediği sonlar, bir de muhafazakar dayatmalarla pekiştiriliyor. Çocuk yaştaki evlilikler, din aracılığıyla oluşturulan toplumsal istek düzeneği, laikliğin hem anayasal hem de pratik yansımalarına karşı yönelik saldırgan tavır üzere çeşitli uygulamalar, bayanları daha da savunmasız hale getiriyor. İstanbul Sözleşmesi’nin feshedilmesi üzere adımlarla bayanları biraz olsun koruyan düzenekler ortadan kaldırılırken, muhafazakar siyasetlerle topluma dayatılan ahlak anlayışı bayanların ömür hakkını bile tartışmaya açıyor. “O saatte dışarıda ne işi vardı?”, “O kıyafeti giymeseydi”, “O sokaktan geçmeseydi”, “O adamla sevgili olmasaydı” üzere telaffuzlar, bayanlara yönelik taarruzların ve bayan cinayetlerinin normalleştirilmesine hizmet ediyor. Bilhassa mevcut iktidarın periyodunda büyüyen genç bayanlar ortasında muhafazakarlık ve evlilik bir tıp kendini muhafaza tekniği olarak görülüyor.
Kadına yönelik hücumların farklı veçhelerini görebilmek ve toplumsal cinsiyet eşitliğinin nasıl hiçe sayıldığını biraz olsun somutlaştırabilmek ismine farklı yaşlardan ve mesleklerden birkaç bayana tıpkı soruyu sorduk: Çalışma ve toplumsal hayatınızda (üretim alanı ve dışında) bir erkeğe kıyasla yaşadığınız temel zorluklar neler? Aşağıdaki karşılıkları aldık.
Ev emekçisi (38): Birçok vakit bu bir iş olarak kabul edilmese de ben de çalışıyorum hem de ağır bir işte. Lakin kendi konutumun ve üç çocuğumun bütün yükü yeniden bende. Evvel insanların konutunu temizliyorum, sonra meskene gidip kendi meskenimi temizleyip yemek yapıyorum. Kocam işten gelince hiçbir şey yapmıyor. Üstelik şiddet de var, uzun yıllar her türlü şiddete maruz kaldım.
Mühendis (27): Bir toplantıda ya da alanda ciddiye alınmak, stajyer muamelesi görmemek için hep aralı, soğuk ve sert olmak zorundayım. Yüzüğü olmayan bayanlarda rastgele bir dışa dönüklük “aranma” hali olarak görüldüğü için ister istemez iş hayatında toplumsallıktan uzak duruyorum.
Emekli (56): Evvelce hem çalışıp hem meskeni çekip çevirmem gerekiyordu. Erkek meslektaşlarım yalnızca işlerini yapardı ancak ben işten sonra meskene gelip yemek yapar, çocuklarla ilgilenirdim. Yıllar geçti, güya emekli oldum ancak hâlâ ailenin bakım sorumlulukları külliyen benim üstümde. Bayan için emeklilik diye bir şey yok galiba.
Psikolog (34): Ev-ofis sisteminde esnek çalışma saatlerinde çalışıyorum. Mesken ve hayatla ilgili işleri çoklukla eşimle iş kısmı halinde sürdürebilsek bile çocuğumuzun sorumluluğu çoğunlukla bende. Kolay bir durumda hazırlanıp meskenden çıkabilmek için bile çocuğumuzu düşünmek, ihtimalleri öngörmek ve hazırlık yapmak üzere zihinsel ve fizikî eforları göze almak zorundayım.
Doktora öğrencisi (26): Bilimsel tartışmalar yürütüp sorgulayacağımızı düşünerek adım attığımız akademide, erkeklerin “bu böyledir” naraları ortasında, (eğer şanslıysak) kelamımız kesilmeden yanlış bilmediğimizi anlatmaya çalışmak okumanın ve araştırmanın gerektirdiği özveriden katbekat daha yorucu.
Artık hayatın her alanına yayılmış olan bayanlara yönelik şiddetin gerisinde ahlaki bir çöküş ya da münferit cürümler yok. İçine hapsolduğumuz karanlığın açık seçik politik, ekonomik ve ideolojik sebepleri var. Karanlığı yırtmak için bir ortaya gelerek bu sebepler konuşmalıyız ki neyle gayret ettiğimizi bilelim.
Bu yazı ve kelamlarına (şimdilik kısıtlı süreyle) kulak verdiğimiz bayanlar vesilesiyle, yan yana olmamız, büyümemiz ve konuşmamız gerektiğini, buna derinden muhtaçlık duyduğumuzu bir kere daha fark ettik. Söyleyecek çok kelamımız var ancak konuşacak kimsemiz yok. Bu vesileyle en azından “Ben seni dinliyorum ve anlıyorum” diyebilmek, birbirimizin omzuna yaslanabilmek için “Kadın Buluşmaları” ismi altında toplanmak, sohbet etmek, üretmek ve bize düşen kelamı kendimiz söylemek için bir ortaya gelmeye karar verdik. Yakında detaylarını paylaşacağımız bu buluşmalar, şimdide mahsur bırakılmış, dününü ve yarınını unutmuş, şiddetin her türlüsüne şahit olmuş, ailesinden gayrı bir varlığı olamamış, işsiz, çalışan, fabrikada, meskende ya da plazada sömürülen, tacize uğramış, yolu kapatılmış, sesi kısılmış, bütün yanlışları düzeltir üzere uğraşını her gün yine ören tüm bayanlara açık davetimizdir.
Size muhtaçlığımız var. Buraya kadar geldiyseniz, hatırlatmak boynumuzun borcu. Ülkemizde herkesin malumu olan kuvvetli şartlarda, elimizden geldiğince nitelikli yayıncılık yapmanın imkanlarını araştırıyoruz. Güvenilirliğini gittikçe yitiren medya alanında hâlâ âlâ işler çıkarılabileceğini kanıtlamak ve eleştirel düşünme alışkanlığını müşterek bir kıymete dönüştürmek istiyoruz.
Bağımsız yayıncılığı desteklemeniz bizim için çok bedelli. vessaire’nin dağıtımının sürekliliğinin sağlanmasında ve daha geniş kısımlara ulaşmasında okurlarımızın üstlendiği sorumluluk özel bir mana taşıyor. İmkanınız varsa, vessaire’yi desteklemek için vessaire ana sayfamızı ziyaret edebilirsiniz.
