Sekiz saatlik iş gününü kazanmanın bir proleter bayramı olarak kutlanması fikri Avustralya’da doğdu. Avustralyalı emekçiler 1856’da sekiz saatlik işgünü lehine bir şovla, mitingler ve kutlamalar eşliğinde, bir günlüğüne daima birlikte iş bırakma aksiyonu düzenlemeyi kararlaştırdılar. Bu kutlamanın tarihi 21 Nisan olacaktı. Başta, Avustralyalı emekçiler bunu sadece 1856 yılı için düşünmüşlerdi. Fakat bu kutlama Avustralyalı proleter kitlelerin canlanmasına ve yeni bir heyecana kapılmasına yol açarak o denli güçlü bir tesir bıraktı ki kutlamanın her yıl tekrarlanmasına karar verildi.
Sahiden, emekçilere kendi başlarına verdikleri kitlesel iş bırakma aksiyonundan daha fazla cüret ve özgüven hissini öteki ne verebilirdi? Fabrikaların ve atölyelerin ebedi kölelerine kendi öz birliklerini toplamaktan daha fazla ne cüret verebilirdi? Bir proleter bayramı fikri böylelikle süratle benimsendi, Avustralya’dan başlayarak nihayet bütün proletarya dünyasını fethedene kadar başka ülkelere yayıldı.
Avustralyalı personelleri birinci örnek alanlar Amerikalılar oldu. 1886’da, 1 Mayıs’ın üniversal iş bırakma günü olmasına karar verdiler. O gün 200 bin personel işlerini bırakarak sekiz saatlik işgünü talebinde bulundu. Sonrasında, polis zorbalığı ve yasak baskılar emekçilerin bu ölçekte bir gösteriyi tekrarlamasını birkaç yıllığına engelledi. Ne var ki, personeller 1888’de kararlarını yenilediler ve bir sonraki kutlamanın 1 Mayıs 1890’da yapılmasını kararlaştırdılar.
Bu esnada, Avrupa’daki personel hareketi güçlenmişti ve canlanmıştı. Bu hareketin en tesirli sözü de 1889’da Milletlerarası Personel Kongresi’nde açığa çıktı. 400 delegenin katıldığı kongrede, sekiz saatlik işgününün birinci hak talebi olması kararlaştırıldı. Bunun üzerine Fransız sendikalarının temsilcileri ile Bourdeaux’lu emekçi Lavigne bu hak talebinin tüm ülkelerde genel bir iş bırakma aksiyonuyla lisana getirilmesini teklif etti. Amerikan emekçilerin temsilcisi, yoldaşlarının 1 Mayıs 1890’da greve gideceğine dikkat çekti. Kongre de bu tarihi milletlerarası proletarya bayramı olarak belirledi.
Bu defa de, 30 yıl evvel Avustralya’da olduğu üzere, personeller nitekim sırf bir günlük bir şov düşünmüşlerdi. Kongre, tüm ülkelerin çalışanlarının 1 Mayıs 1890’da sekiz saatlik işgünü için birlikte şovlar yapmasını kararlaştırdı. Kimse bu kutlamanın sonraki yıllarda tekrarlanacağından kelam etmedi. Kuşkusuz, kimse bu fikrin yıldırım süratiyle muvaffakiyet kazanacağını ve personel sınıfı tarafından bu kadar çabuk benimseneceğini kestirim edemezdi. Ne var ki, 1 Mayıs’ın her yıl tekrarlanan ve süreğen bir kurumsallığa sahip olması gerektiğinin herkes tarafından anlaşılması ve hissedilmesi için 1 Mayıs’ı yalnızca bir sefer kutlamak kâfi oldu.
1 Mayıs’ta sekiz saatlik işgününün uygulanması talep edildi. Lakin bu gayeye erişildikten sonra bile 1 Mayıs’tan vazgeçilmedi. Çalışanların burjuvaziye ve hükümran sınıfa karşı uğraşı sürdükçe ve tüm talepleri karşılanmadığı surece, 1 Mayıs her yıl bu taleplerin söz edildiği gün olacak. Daha hoş günler geldiğinde, dünya emekçi sınıfı kurtuluşunu kazandığında insanlık muhtemelen amansız uğraşlarının ve geçmişin acılarının anısına 1 Mayıs’ı tekrar kutlayacak.
* Rosa Luxemburg tarafından 1894’te kaleme alınan bu yazı, birinci kere Lehçe yayın yapan haftalık mecmua Sprawa Robotnicza‘da yayımlanmıştır. Türkçeye Cüneyt Bender tarafından Dick Howard’ın İngilizce çevirisinden çevrilmiştir.
