Bundan 20 yıl evvel gösterime giren Sil Baştan (Eternal Sunshine of the Spotless Mind, 2004) hafıza ve kayıp temaları etrafında dolaşan, akıllara sakinlik veren, gerçeküstü bir aşk öyküsüydü. Michel Gondry’nin yönettiği ve Charlie Kaufman’ın senaryosunu yazdığı sinema, gişede büyük muvaffakiyet elde etti ve 77. Akademi Ödülleri’nde “En Uygun Özgün Senaryo” mükafatını kazandı. Dahası, 20 yıl sonra bile hâlâ hatırlanıyor ve 2000’lerin en âlâ sinemaları ortasında sayılıyor.
Öyleyse biraz geriye saralım, hafızamızı tazeleyip öyküyü hatırlayalım: Joel (Jim Carrey), eski kız arkadaşı Clementine’ın (Kate Winslet) çalkantılı ilgilerinin zihninden silindiğini öğrenince şaşkına döner. Çaresizlik içinde, birebir süreci yaptırmak için prosedürün mucidi Dr. Howard Mierzwiak (Tom Wilkinson) ile temasa geçer, teknik açıdan bir tıp “beyin hasarı” veren prosedürün kendisine de uygulanmasını ister. Lakin Clementine ile ilgili anıları solmaya başladığında, Joel birdenbire onu hâlâ ne kadar çok sevdiğini fark eder.
Film, Charlie Kaufman’ın bütünüyle kapatmamayı tercih ettiği yapısal bir döngü yaratarak kıssanın sonundan başlar. Joel, soğuk bir kış sabahında işe giderken Montauk’a giden banliyö trenine binmeye karar verir, peronda tanıştığı hayat dolu Clementine ile yakınlaşır. Birkaç dejavu tereddüdü haricinde ikisinin de hatırlamadığı şey, yalnızca daha evvel tanışmış olmaları değil tıpkı vakitte acı veren bir ayrılıkla sonuçlanan uzun bir ilgi yaşamış olmalarıdır.
Ayrılık acısının yegane devasının vakit olduğu söylenir, aşkın panzehiri olarak “beyin hasarı” ise, kabul edelim, ziyadesiyle savlı ve cazibeli bir önerme. Sil Baştan’ın 21. yüzyılın en âlâ aşk öyküleri ortasında yer almasının nedenlerinden biri de ayrılığın romantik tecrübenin bedelli bir kesimi olabileceğine dair eşsiz bir argüman sunmasıydı. Ayrılık acısının bir anda yok olmasını dilemek ziyadesiyle insani bir şey olmasına karşın sinema bunu gerçekleştirmenin tahminen kısa vadeli bir rahatlama sağlayacağını lakin uzun vadede beklenmedik sonuçlar doğuracağını öne sürüyordu.
Sosyal medyadan, hatta birinci iPhone’un ortaya çıkışından bile daha evvel yazıldığı hatırlanırsa, Sil Baştan toplumsal medya çağında romantizm ve teknolojiyle bağlantımızı ürkütücü bir biçimde öngörüyordu. Joel, Clementine’a dair anılarını sildirirken anıları tekrar yaşıyor ancak detayları hatırlamaya çalıştıkça hepsi sözün tam manasıyla kayboluyordu. Acısını ve öfkesini engelledikçe, nihayetinde kendi ruhunun klostrofobik labirentine hapsoluyordu.
Bu durum, yaşadığımız dijital çağda anıları sürece biçimimizden pek de farklı değil: Özel anları hatırlayabilmek için telefonlarınızdaki fotoğraflara bakıyorsunuz, eski sevgililerinizin toplumsal medya hesaplarını inceliyorsunuz, ayrılıktan kimin sorumlu olduğunu anlayabilmek için eski bildirileri tekrar okuyorsunuz. Teknoloji, anılarımıza (daha doğrusu anılara ait çarpık algılarımıza) neredeyse sınırsız erişim imkanı tanıyor. Böylelikle nostalji duygusu da karşı konulmaz bir isteğe dönüşüyor, kendinizi gerçekte hiç var olmamış alakaları özlerken buluyorsunuz.
Sil Baştan, aşk ve teknolojinin bir ortada var olabileceği fikrine kuşkuyla yaklaşıyor ve hafızanın ehemmiyetini tutkuyla savunuyor. Tekrar de karakterlerin bütün hayal kırıklığının altında beklenmedik bir optimistlik yatıyor. Joel ve Clementine birbirlerini tekrar buluyorlar, hafıza sildirme süreci sırasında birbirleri hakkında söyledikleri fecî şeyleri keşfediyorlar. Nihayetinde tekrar başarısız olmaktan korkmalarına karşın yine denemeyi tercih ediyorlar. Tahminen de büyümenin yolu acıyı bütünüyle silmekten değil, onu baştan uca işlemekten geçiyordur.
Size muhtaçlığımız var. Buraya kadar geldiyseniz, hatırlatmak boynumuzun borcu. Türkiye üzere geleceği ziyadesiyle meçhul bir ülkede, elimizden geldiğince nitelikli yayıncılık yapmanın imkanlarını araştırıyoruz. Güvenilirliğini global ölçekte yitirmiş medya alanında hâlâ uygun işler çıkarılabileceğini göstermek istiyoruz.
Bağımsız yayıncılığı desteklemeniz bizim için çok pahalı. vessaire’nin dağıtımının sürekliliğinin sağlanmasında ve daha geniş kesitlere ulaşmasında okurlarımızın üstlendiği sorumluluk özel bir mana taşıyor. vessaire’yi desteklemek için vessaire ana sayfamızı ziyaret edebilirsiniz.
