“2050’ye kadar net sıfır” fikri dünya genelinde de facto iklim amacı olarak kabul edildi. Lakin bu 23 karakterden oluşan gayede iki ölümcül yanılgı kapalı. Birincisi “2050’ye kadar”, oburu ise “net sıfır”. Bu iki yanılgı, hem büyük petrol şirketlerine hem de statükoyu korumak isteyen siyasetçilere görünmezlik sağlıyor. Ayrıyeten eylemsizlik için ölümcül bir reçete sunuyor, geri dönüşü olmayan müthiş iklim şartlarına ve ekolojik yıkıma davetiye çıkarıyor.
Önce “2050’ye kadar” kısmını düşünün. Bu tarih insanı rahat hissettirecek kadar uzak gelecekte, bu yüzden savsaklamayı teşvik ediyor. Kim 2050 yılı için üzerinde baskı hisseder ki? Bu, genelde üç yahut beş yıllık misyon sınırlamaları olan siyasi başkanlar için hayli konforlu bir tarih. Lakin, yaşanabilir bir gezegene gereksinim duyanlara birebir konforu sunmuyor.
2050’ye kadar net sıfıra ulaşma yolları (yani 2050’de tüm karbon emisyonlarının ormanlar üzere doğal imkânlarla yahut varsayıma dayalı karbon hapsetme teknolojisi aracılığıyla dengelenmesi) global ısınmayı 1,5 derecenin altında tutmaya kabaca eşit imkânlar sunacak halde tasarlandı. Lakin mevcut 1,1 derecelik global ısınmanın bile “güvenli” bir düzey olmadığı açık. İklim felaketleri, iklimbilimcileri şaşkına çeviren bir sıklık ve vahşetle geliyor. İklim modellerinin yaz aylarındaki sıcak hava dalgalarının ve sel felaketlerinin şiddetini varsayım edememiş olması, şiddetli tesirlerin düşünülenden çok daha erken görüleceğini gösteriyor. Madagaskar iklim değişikliği kaynaklı kıtlığın eşiğine ulaştı, 1,5 dereceye ulaşmadan evvel bile birçok bölgede mahsul kayıpları ve iklim savaşı üzere gelişmeler olması artık göz arkası edilmemeli.
Net sıfır, toplumumuzun teknoloji fetişine dayanan gerçekdışı düşünme biçimini temsil eden bir tabir. Kâfi seviyede karbon yakalayabildiğinizi ve depolayabildiğinizi farzedin, rastgele bir iklim maksadına ulaşan planlar yapabilirsiniz. Hatta fosil yakıt sanayisinin büyümeye devam etmesine bile müsaade verebilirsiniz. Ağaçlandırma ve hami tarım üzere faydalı negatif emisyon stratejileri olsa da bunların karbon yakalama potansiyelleri kümülatif fosil yakıt kaynaklı karbon emisyonları ile karşılaştırıldığında küçüktür ve tesirleri kalıcı olmayabilir. Siyasetçiler, birilerinin karbondioksiti büyük ölçekte azaltacak sihirli bir teknoloji bulacağına inanıp Dünya’daki ömrün geleceğiyle kumar oynuyorlar.
Dünyanın en büyük direkt hava yakalama (DAC) tesisi bu ay İzlanda’da açıldı, işe yararsa insanlığın mevcut emisyonlarının on milyonda birini yakalayacak. Fakat masrafları nedeniyle şimdi daha fazla kapasiteyle işlemesi mümkün değil. Bu sebeple, ileri düzeylere ulaşmanın pratikte mümkün olmadığının ortaya çıkabileceği bu kritik vazifesi bugünün gençlerine yüklemek (üstelik bunu finans, sigorta, altyapı, su, besin, sıhhat ve siyaset sistemlerini yerle bir edecek sıcak hava dalgaları, yangınlar, fırtınalar ve sel felaketlerinin ortasında çözmelerini beklemek) en büyük ahlaki yıkımdır.
“2050’ye kadar net sıfır” gayesinin fosil yakıt şirketlerinin yöneticileri tarafından desteklenmesi ve iklimin en büyük haini Rupert Murdoch tarafından News Corp Australia sözcüsü aracılığıyla benimsenmiş olması, bize bu amaçla ilgili bilmemiz gereken her şeyi söylemeli.
Dünyanın süratle artan tahribatını durdurmak için derhal küçülmeye başlanması ve nihayetinde fosil yakıtların sona erdirilmesi gerekiyor. Uygarlığımızın çöküşünü durdurmak için toplumun da acil durum şartlarına uyması elzem. Toplumun bu değişimi ne vakit kabullendiğini söylemek kolay olacak: Önderler, fosil yakıt sübvansiyonlarını sona erdirmek, tüm yeni petrol ve gaz altyapılarını yasaklamak üzere büyük petrol şirketlerine acı verecek uygulamaları hayata geçirdiklerinde değişim başlayacak.
İşte o vakit emisyonlar süratle azalmaya başlayabilir. Global sıfır emisyon amacının en geç 2035 olarak belirlenmesi gerektiğine inanıyorum, yüksek emisyona sahip ülkelerin daha süratli karbonsuzlaşma ve düşük emisyona sahip ülkelere dönüşüm için yardım sağlamak üzere ahlaki yükümlülükleri var. En kıymetlisi, rastgele bir sıfır maksadıyla birlikte, yıldan yıla istikrarlı düşüşlere bağlılık ve amaca ulaşmak için devletin tüm düzeylerinde bağlayıcı planlar sunulması gerekiyor. Bu çok geliyorsa iklim yıkımının daha yeni başladığını, hasarın geri döndürülemez olacağını unutmayın.
Negatif emisyon stratejileri de iklim planlamasının dışında bırakılmalı. Öteki bir deyişle, net sıfırdaki “net”i unutun. Aksi takdirde bu tabirler fosil yakıt sanayisinin istediği dikkat dağınıklığını ve gecikmeyi sürdürecek. Asla var olmayacak teknolojiler üzerinden gezegenimizle kumar oynamak aptallık bile sayılmaz.
Fosil yakıt şirketlerinin sahtekâr yöneticileri tarafından tasarlanmış onlarca yıllık eylemsizlik nedeniyle artık herkesi sersemletecek bir değişim suratına muhtaçlığımız var, ufak adımlara bağlı bir çıkış yolumuz yok. Hayatımızı etkileyecek büyük değişiklikler yapmadan bu durumun içinden çıkılabileceği fantezisini geride bırakmanın ve olgunlaşmanın vakti geldi. Bugün radikal görünen siyasetler (örneğin fosil yakıt sanayisinin kamulaştırılmasına, petrol ve gazın kotaya bağlanmasına dair öneriler) her yeni iklim felaketinde daha az radikal görünmeye başlayacak. Acil durum modu, bilhassa yüksek emisyonların sorumlusu zenginlerden şahsî fedakarlıklar gerektirecek. Aksi takdirde uygarlığın çöküşü hayal edilemeyecek ölçüde berbat olacak.
Bir iklimbilimci olarak öngördüklerimden korkuyorum. Dünya başkanlarının gerçeklikten uzak fikirlerin gerisine saklanmayı bırakmalarını ve tıpkı dehşeti hissetmelerini istiyorum. Fakat bu biçimde fosil yakıtlara son verebilirler.
*Bu yazı, Elif Dirim tarafından Peter Kalmus’un The Guardian’da yayımlanan makalesinden çevrilmiştir.
