Oliver Stone’un Katil Doğanlar (Natural Born Killers) sineması, ABD’nin kurak güneybatısından birbirinden kopuk, bazen kırmızıya çalan, grenli, siyah beyaz imgelerle başlar. Kartallar, çıngıraklı yılanlar ve Amerika’nın çöküşünün en klişe sembollerinden paslı bir lokanta tabelası bir görünür, bir kaybolur. Süratle değiştirilen televizyon kanalları Richard Nixon ile Leave It to Beaver dizisini yan yana getirir, eğik kamera açıları ve sıcak beyaz zirve ışıklarıyla tanınan görüntü yönetmeni Robert Richardson’ın bir tahterevalliyle çalıştığını düşündürür. Bütün bu saçmalığın üstüne Leonard Cohen’in “Waiting for the Miracle” müziği yerleştirilmiştir: Hayatınızın en uzun iki saatine beğenilen geldiniz.
Katil Doğanlar, 30 yıl evvel gösterime girdiğinde, kesip biçerek kesimlerine ayırmayı vaat ettiği kültürel fırtınayı kendisine çekebilmek için üstünkörü kalibre edilmiş bir tartışma mıknatısıydı. Sineması şiddet içeren, medya güdümlü fiyaskoların süratli geçişlerle sunulduğu montajlardan birine yerleştirmenin yolunu bulsaydı, Oliver Stone hiç düşünmeden bunu yapardı. ABD’nin en inceliksiz direktörünün eline tabiatı gereği böylesine yanıcı bir materyal vermek, kundakçının tekine TNT zulası ikram etmekten farksızdır. Oliver Stone kamuoyundan istediği yansıları aldı, sinema hakkında çokça tenkit de yazıldı, sinemadan esinlenen silahlı ataklar olmadı. Şiddet, medya ve şöhret problemlerinde daima tıpkı maksada hizmet eden görsel efektler yağmuru, sineması neredeyse izlenemez hale getirdi.
Özgün senaryonun müellifi genç Quentin Tarantino, sineması şahsen yönetebileceği mütevazı bütçeyi elde etmiş olsaydı Katil Doğanlar’ın neye benzeyeceğini varsayım etmek kolay değil. O sinemanın de tartışmalara yol açacağına kuşku yok lakin Tarantino’nun uzun planları tercih etmesi ve açık siyasi bildirilerden kaçınması nedeniyle çok daha farklı bir tarafa evrilebilirdi. Oliver Stone, David Veloz ve Richard Rutowski kendi senaryo taslaklarını hazırladıklarında Tarantino’nun sesi o kadar kısılmıştı ki jenerikte sadece öykünün muharriri olarak görünüyordu. Tarantino da sineması beğenmediğini tabir etmekten yıllarca hiç çekinmedi. Açılış sahnesinde lokantada ne sipariş edeceğini düşünen ana karakterin birkaç kelamı haricinde (“Şu limonlu turtayı bir deneyelim bakalım”) Tarantino’nun diyaloglarına has nüktedanlık ve canlılık senaryodan bütünüyle temizlenmişti.
Bu açılış sekansı, daha sonra göreceğimiz birçok emsal sahnenin yerini hazırlar: Mickey (Woody Harrelson) ve karısı Mallory (Juliette Lewis), New Mexico çölünün ortasındaki bir lokantada, magazin medyasının bayılacağı cinsten bir cinayet gösterisinin ortasındadır. Dans pistinde Mallory’yi taciz eden ve çiftin azılı kanun kaçakları olduğunu anlamayan zavallıları canice öldürürler. Oliver Stone, siyah-beyaz ve çok doygun renkler ortasında geçişler yaparak katil çiftin sevinçli sadizmini vurgularken (Mallory kurbanını seçmek için “ya şundadır ya bunda” tekerlemesini söyler) onları yol sineması romantikleri üzere gösterir, ark aplanda “La Vie en Rose” müziğini çalar. Mickey ve Mallory, kendi yazdıkları mitolojinin şuurunda, öykülerini anlatması için bir kişiyi sağ bırakırlar. Birer efsane olarak ölmeyi hayal ederler.
Oliver Stone, sinemanın tahminen de en iğrenç kısımlarından birinde, ergenlik çağındaki Mallory’nin konut hayatını I Love Lucy adlı sitcom’un bir parodisi olarak sunar. Mallory’nin, Rodney Dangerfield’ın yağ lekeli atletiyle canlandırdığı hödük babasının kelamlı, fizikî ve cinsel tacizlerine maruz kaldığı sahnelerin üzerine kahkaha efektleri serpiştirir. Üstünde kanlı bir kasap önlüğüyle ve kollarında 20 kiloluk sığır eti paketiyle Mickey çıkageldiğinde, Mallory ona birinci görüşte âşık olur. O akşam Mickey ile kaçar, Mickey daha sonra annesini ve babasını öldürürken de onu coşkuyla alkışlar. Mickey, bir köprünün üzerinde düzenledikleri doğaçlama düğün merasiminden evvel sevgilisine “Cehennem bizi bekliyor,” der. Evlilikleri resmiyet kazanmamıştır, esasen evrak işlerinin gerektirdiğinden daha kısa bir mühlet hayatta kalabileceklerdir.
Oliver Stone’un bu sineması toplumun geneline yönelik bir iddianameye dönüştürme hevesi düşünülürse, Mickey ve Mallory bu medya tantanasında kendilerine yer bulan gülünç beşerler galerisindeki iki suretten ibarettir. Robert Downey Jr, Timsah Dundee sinemalarını yarı uyanık halde izlerken edindiği anlaşılan Avustralya aksanıyla Ted Bundy ve Charles Manson üzere seri katillerle ilgili kısımlar hazırlayan, Mickey ve Mallory’yi de gibisi görülmemiş bir reyting ganimeti olarak gören hata belgeseli American Maniacs‘ın sunucusunu canlandırır. Kanun ve nizam tarafında ise Tom Sizemore bayanları boğmaya meraklı âdi bir dedektifi, Tommy Lee Jones da istismar sinemalarına uygun bir Teksaslı gardiyanı canlandırır.
Oliver Stone, izleyicileri uyuşturacak ve duyarsızlaştıracak kadar fazla görsel ve işitsel enformasyona boğan maksimalist yaklaşımını hâlâ savunuyor. Mickey ve Mallory’nin maceraları kaçınılmaz biçimde Waco Katliamı, OJ Simpson ve Menéndez kardeşlerin cinayet davaları, hatta Tonya Harding davası üzere medyatik dehşet kıssalarına bağlandığında, bu çiftin dünyasına şimdi onlarla tanışmadan evvel girdiğimizi anlarız. Direktörün kurgusunun telaşlı provokasyonu Coca Cola’nın kutup ayılı reklamlarından Nazi propaganda sineması İradenin Zaferi’ne kadar bir projeksiyon aracılığıyla sinemanın üzerine yansıyan klipleri de içerir.
Katil Doğanlar merak uyandıran bir vakit kapsülü niteliği de taşır, periyodun ruhunu yakalayabilmek için o denli gayretler ki adeta Bill Clinton’ın birinci başkanlık periyodunun ortasına kusursuz bir biçimde tarihlendirilmiş üzere görünür. Oliver Stone, Amerikan kültürünü 1990’ların başından ortalarına kadar pahalandırmak isteyenler için, periyodun tansiyonlarını ve kaygılarını magazin medyasının toplumun en makus ve şiddet yanlısı figürleriyle kurduğu asalak münasebetle birlikte açığa çıkarır. Direktörün bu sinemayla vermeye çalıştığı bildirileri kaçırmanız mümkün değildir. Lakin bu bildiri verme uğraşının sinema sanatıyla ne kadar uyuştuğunu elbette sorgulayabilirsiniz.
*Bu yazı, Cüneyt Bender tarafından Scott Tobias’ın The Guardian’da yayımlanan makalesinden kısaltılarak çevrilmiştir.
Size gereksinimimiz var. Buraya kadar geldiyseniz, hatırlatmak boynumuzun borcu. Türkiye üzere geleceği ziyadesiyle belgisiz bir ülkede, elimizden geldiğince nitelikli yayıncılık yapmanın imkanlarını araştırıyoruz. Güvenilirliğini global ölçekte yitirmiş medya alanında hâlâ uygun işler çıkarılabileceğini göstermek istiyoruz.
Bağımsız yayıncılığı desteklemeniz bizim için çok bedelli. vessaire’nin dağıtımının sürekliliğinin sağlanmasında ve daha geniş kesitlere ulaşmasında okurlarımızın üstlendiği sorumluluk özel bir mana taşıyor. vessaire’yi desteklemek için vessaire ana sayfamızı ziyaret edebilirsiniz.
