Narin Güran’ın öldürülmesi, Cem Garipoğlu’nun mezarının açılması, Ayşenur Halil ve İkbal Uzuner’in vahşice katledilmeleri, Beyoğlu’nda bir bayanın yol ortasında uğradığı cinsel akın, Van’da 21 yaşındaki üniversite öğrencisi Rojin Kabaiş’ten günlerdir haber alınamaması… Hepsi birkaç hafta içinde yaşananlardan sırf duyabildiklerimiz.
Karşımızda aklımızla, şuurumuzla, vicdanımızla dalga geçen bir siyasi nizam var. Bu nizamın sistematik biçimde saldırdığı kısımların başında da bayanlar ve çocuklar geliyor. Bugün şahit olduğumuz bayan cinayetleri, tacizler, çocuk istismarlarının hepsi mevcut sistemin birkaç temel desteği üzerinde yükseliyor: Denetimli hata, yönetilebilir yoksulluk ve gericiliğe teslimiyet.
Kontrollü kabahat
Türkiye, hepimizin bildiği üzere, son yıllarda bir kabahat cennetine dönüştü. Yolsuzluğun ve kaçakçılığın artması, yeni jenerasyon çetelerin ve milletlerarası mafya baronlarının ülkede kol gezmesi, artan cinayetler, tacizler ve istismarlar derken, çabucak her gün yeni bir felakete uyanır hale geldik. Bu cürümlerin artışının nedenleri, sadece kolay bir toplumsal çürüme yahut ahlaki yozlaşmayla açıklanamayacak kadar karmaşık. Bu cürümlerin yükseldiği siyasal, ekonomik ve türel bir yer var.
Türkiye’de adaletin ve yargının çöküşü, derin yoksulluk, siyasi ilişkilerle oluşan cezasızlık hali mahalleleri çetelere ve suça teslim etti. Bilhassa gençliğin hapsedildiği derin yoksulluk, geleceksizlik ve güvencesizlik hali mafya gibisi yapılar nedeniyle kolay para kazanma trafiğini hızlandırırken, cürüm oranlarını da artırdı.
“Aman mahallelerde solcular olmasın da ne olursa olsun” anlayışı mahallelerden sol örgütleri dışlarken yerine çeteleri aldı. Bu yapılar sistemin otoriter yapısına istek üretti, cezaevleri siyasi tutsaklarla dolduruldu, ismi cürümlere karışanlar kısa müddette salıverildi. Hata, ceza rejiminin keyfiliği sayesinde, tertibin dileği doğrultusunda denetim altına alınarak toplumsal kontrolün bir kesimi haline getirildi.
Yönetilebilir yoksulluk
Neoliberal, muhafazakar, milliyetçi ve popülist siyaset eliyle, topluma da “makbul kadın” anlayışı dayatılıyor. Bu anlayış piyasada ucuz emeğe, piyasa dışında da kutsal anneliğe dayanıyor.
Bugün Türkiye’de her 10 bayandan yalnızca 3’ü çalışırken, kamuda istihdamın yalnızca yüzde 34’ü bayanlardan oluşuyor. Bayan işsizliği, AB ve OECD üye ülkelerinin iki katından fazla. Geniş tarifli bayan işsiz sayısı 4,5 milyon civarındayken, 12 milyona yakın bayan ailevi ve şahsî nedenler ve konut işleri münasebetiyle çalışma hayatına katılamıyor. Ayrıyeten istihdamdaki bayanların yüzde 30,8’i garantisiz bir biçimde, kayıtdışı çalıştırılıyor.
Üretim alanının dışına çıkıldığında bayanlar “aile” balonuna hapsediliyor. Bayan hep aile vurgusu eşliğinde ele alınırken, bir bayanın ailesiz var olamayacağı fikri toplumsal bağlara yerleştiriliyor. Neoliberal piyasada yalnız ve garantisiz olan bayan, piyasa dışında lakin aile içinde varlık kazanıyor. Bu noktada “annelik” büyük kıymet kazanıyor. Zira bayanın hayatı anne olmasıyla müdahaleye açılıyor, güç sahiplerinin talan edebileceği bir forma giriyor. Kıyafetinden gülüşüne, işyerindeki yaşantısından toplumsal medya paylaşımlarına kadar bayanlar “sen bir annesin” telaffuzuyla hizaya çekiliyor.
Sosyal yardımlar da yeniden aile olgusu etrafında tasarlanıyor. Toplumsal siyasetler sadakaya dönüşmüşken, “kadınları güçlendirmek” diye lanse edilen yardımların neredeyse yüzde 70’i bayanlara aile ekseninde veriliyor. Bu oran bize bayan yoksulluğunu bitirmeye yönelik atılımlar yapıldığını göstermiyor, tersine toplumsal yardımın nakdi olarak direkt bayana bağlanması konutta bakım sorumluluğunun sadece bayana bırakıldığını gösteriyor. Bayan aile içi sorumluluklarına hapsediliyor, kamusal alanda görünürlüğü yok oluyor. Toplumsal yardımlar da sonraki seçimde oy olarak geri isteniyor.
Ucuz emek, makbul bayan, kutsal annelik ortasına sıkıştırılan bayan, güç sahiplerine de bayanlara parmak sallama, had bildirme, bayanları kendilerinden daha aşağıda görme üzere bir özgürlük bahşediyor. Bu özgürlük toplumun tüm kısımlarına yayıldıkça da sistemli hücumlara, tacizlere, istismarlara ve cinayetlere yer hazırlanıyor.
Gericiliğe teslimiyet
Laikliği tanımayan, bir gecede bir kararnameyle İstanbul Sözleşmesi’nden çıkanlar bayan düşmanı siyasetlerini sürdürüyor. “Biz ve ötekiler” ikiliğiyle toplumsal birliğe tehdit oluşturuyor. “Kürtaj cinayettir”, “Feminist bayan aile yapısını tehdit eder”, “Annelik kutsaldır” üzere sözlerle bir kesite gülerken, başka bölüme yönelik nefret telaffuzlarıyla çatışmayı körüklüyor. Bunun son örneğini Sıhhat Bakanlığı’nın “doğal olan olağan doğum” dediği kamu spotuyla gördük. Memlekette neredeyse her gün bir bayan öldürülürken, bakanlık bayanların doğum biçimi üzerinden yargı dağıtmaya, kendilerine uygun olmayan bayanı “eksik” diye damgalamaya devam ediyor.
Bu popülist telaffuzların en büyük tehlikelerinden biri de bayan cinayetlerine, istismar ve taciz olaylarında toplumsal isteğin üretilmesine yer hazırlanması. “O sokaktan geçmeseymiş”, “Gece dışarı çıkmasaymış”, “O kıyafeti giymeseymiş” üzere kalıplar gericiliğe hizmet ederken cinayetler ve katliamlar normalleştiriliyor.
Kış uykusu sökülürken
Bu ülkede yaşanan tüm felaketlerde bu köhnemiş tertibin parmak izleri var. Bayan cinayetlerinin ziyadesiyle politik olduğu ayan beyan ortada, tahlili de lakin bu yalınkat gerçeği görmekle sağlanacak. Denetimli cürüm, yönetilebilir yoksulluk ve gericiliğe teslimiyetle ördükleri bu tertip, bize ömür hakkımızın ihlali, tehlikeli sokaklar, fecî cinayetler olarak dönüyor. Faillerden çok azmettirene güçlü bir cevap vermeliyiz. Bu cevap için bölünmeden, ayrışmadan yan yana olmamız gerekiyor işyerlerinde, sokaklarda, okullarda…
“İnsan hiçbir şeylere aldırmamaya bir başladı mı, ne kendi durumunu, ne de bütün durumları, üstünde durulmaya paha bulmadı mı; bu bir kış uykusudur ki hiçbir yaz sökemez…” diyor Sevgi Soysal. Omuz omuza, olağanlaştırmaya çalıştıkları her şeyi tepetaklak ederek kış uykusundan uyanıyoruzdur tahminen. Okullarda, sokaklarda “Kadınlara değil, katillere barikat” diye yükselen çığlık bu derin uykuyu yırtacak şüphesiz.
Size gereksinimimiz var. Buraya kadar geldiyseniz, hatırlatmak boynumuzun borcu. Türkiye üzere geleceği ziyadesiyle bilinmeyen bir ülkede, elimizden geldiğince nitelikli yayıncılık yapmanın imkanlarını araştırıyoruz. Güvenilirliğini global ölçekte yitirmiş medya alanında hâlâ yeterli işler çıkarılabileceğini göstermek istiyoruz.
Bağımsız yayıncılığı desteklemeniz bizim için çok bedelli. vessaire’nin dağıtımının sürekliliğinin sağlanmasında ve daha geniş kesitlere ulaşmasında okurlarımızın üstlendiği sorumluluk özel bir mana taşıyor. vessaire’yi desteklemek için vessaire ana sayfamızı ziyaret edebilirsiniz.
