Bizim üzere acısı bol ülkelerde yaşanan her türlü felaket, her türlü katliamdan sonra birebir tenkit gelir egemenlerin cephesinden: “Acının siyaseti olmaz.” Güya felaketin arkasına bakmak kolaycılıktır, katliamın nedenlerini sorgulamak fırsatçılıktır üzere anlatılır. Acıyı, kaybı, felaketi daima derin bir tevekkülle karşılamamız, olmuyorsa çaresizliği kabullenmeye, nihilizme savrulmamız beklenir. Sarsıntıda on binlerce canımızı kaybederiz “siyaset yapmayın” derler, çocuklar ölür “sırası değil” derler, bayanlar katledilir “şimdi vakti değil” denir.
Önce Şanlıurfa, sonra Kahramanmaraş… Okullardaki silahlı taarruzlar art geriye geldi. Öğretmenler ve öğrenciler tehlikede, bu memlekette artık okullar bile çocuklar için inançlı olmaktan uzak. Kahramanmaraş’ta arkadaşlarını ve öğretmenini öldürdükten sonra intihar eden çocuğun fotoğrafları toplumsal medyada süratle yayıldı. Bakıyorum, gözlerinin ta içine. Bir hatalı görmek istiyorum. Zira hatalıyı bilmek herkese yeterli gelir, cürmü üstüne yıkacağımız, bütün sorumluluğu omuzlarına yükleyeceğimiz bir özne felaketi kabullenişe götüren en değerli adımdır. Kabusla ortamıza aralık koyar, olan biten her şeyi birbirinden bağımsız, münferit, anomali üzere kabullenmemizi sağlar. Görüyorum da hatalıyı, fakat bir çocuğun gözlerinde değil.
Memleketteki çocuk yoksulluğu tarihimizin en yüksek düzeylerinde. Beslenme çantasını dolduramadığı için okula gitmek istemeyen, okula gitse açlıktan başını sıradan kaldıramayan çocuklar var bu ülkede. Aileler işsiz, çocuklar geleceksiz. Türkiye’de çocukların yüzde 36,8’i, yani yaklaşık 8 milyon çocuk, yoksulluk yahut toplumsal dışlanma riskiyle ömrünü sürdürüyor. Her üç çocuktan biri, kâfi beslenmeye, yeni giysiye, ders çalışabilecek bir alana ve inançlı bir çocukluğa erişemiyor. Birebir tabloda nüfusun yüzde 35,1’i iki günde bir protein içeren yemeği karşılayamıyor, yüzde 19,6’sı ısınma gereksinimini gideremiyor ve yüzde 56,4’ü borçlu. Çocuklar beslenemediği için bodur kalıyor. Yani işsizlik, güvencesizlik ve yoksulluk çemberindeki aileler birebir döngüyü paylaştıkları, tıpkı mirası taşıyan çocukları büyütüyor.
Bu yoksulluğa yüzde 25’lere dayanan çocuk personelliği eşlik ediyor. 1 milyona yakın çocuk karnını doyurabilmek, geçinebilmek ve eğitimine devam edebilmek için çalışmak zorunda kalırken, 1 buçuk milyon çocuk eğitim dışında bugün Türkiye’de. İSİG datalarına nazaran 2025’te 94 çocuk “çalışırken” hayatını kaybetti. Eylül 2023’ten bu yana MESEM çarkında çalışırken ölen çocuk sayısı 18 oldu, bu çark çocukların kanıyla ve canıyla beslenmeye devam ediyor. Yüz binlerce çocuk, haftanın dört ya da beş günü işyerinde, 10–12 saat vahim şartlarda çalıştırılıyor ve işverenlerin cebinden üç kuruş bile çıkmıyor; çocukların aldıkları fiyatlar İşsizlik Sigortası Fonu’ndan karşılanıyor. Ulusal Eğitim Bakanlığı’nın datalarına nazaran, yaklaşık 2 milyon çocuk “mesleki eğitim” ismi altında işçileştirme sürecinin içinde. Bu sistemin çocukları öğüttüğü çarklar bu türlü dönüyor: Fakirleştir, aç bırak, işçileştir…
Bu çarkın değerli ayaklarından birini de elbette hata, adalet, kent ve güvenlik siyasetleri oluşturuyor. Fakir mahallelerin şahsen devlet eliyle sistematik formda devrimcilerden arındırılması, bu mahallelerde “yeni nesil” çetelerin yükselmesini sağladı. Bu mahallelerin kamusal, kolektif ve politik örgütlenme imkanlarından arındırılmasıyla açılan boşluk süratle öteki yapılar tarafından dolduruldu. Bugün o mahallelerde karşılaştığımız çeteler, sırf kriminal yapılar değil tıpkı vakitte birer ikame sistem, alternatif otorite biçimi olarak da işliyor. Memleket adım adım kabahat cennetine dönüştürülürken kabahati var eden siyasal, ekonomik ve hukuksal taban elbette görünmezleştiriliyor. Mahallelerde göz yumulan çeteler, adaletin her geçen gün biraz daha içinin boşaltıldığı bir hukuk tertibi, hatta adalet tesis sistemi olarak mafya başkanlarının pazarlanması, sırtını siyasetin inançlı kollarına teslim edenler için cezasızlık siyasetleri içinde çocukların suça teslimiyeti tesadüf olamayacak kadar sistematik ve planlı.
Devletin fonksiyonsuzlaştığı ya da çekildiği alanların bu yapılar tarafından doldurulmasıyla muhakkak bir toplumsal yerde büyüyen, göz nazaran göre genişleyen ve kimi yerlerde neredeyse teşvik edilen bir nizamın içinde artan bir cürüm sistemine şahit oluyoruz. Bu yüzden problem sadece kabahatin varlığı değil, kabahatin nasıl bir toplumsal fonksiyon kazandığı. Gerçekten ne görüyor bu çocuklar? Hukukun yerini bağ ağlarının ve güç istikrarlarının aldığı, güçlü olanın kazandığı, kuralsızlığın cezalandırılmadığı, hatta birçok vakit ödüllendirildiği, polis şiddetinin “güvenlik”, tarikat yurtlarının “koruyucu” ilan edildiği bir memleket. Adaletin içinin boşaltıldığı, cezasızlığın sıradanlaştığı bir yerde hata, risk olmaktan çıkar, imkan haline gelir. Hele ki bu imkan, yoksullukla, dışlanmışlıkla ve görünmezlikle birleştiğinde, çocuklar için neredeyse tek çıkış yolu üzere görünmeye başlar. Zira öteki hiçbir yerde kendilerine alan açamayan çocuklar, bu yapılarda bir yer, bir kimlik, bir güç hissi bulur. Memleket gerçeğinin garanti, gelecek yahut umut sunamadığı bu çocuklara, çetelerin sunduğu para, güç ve görünürlük maalesef bugünün Türkiye’sinde gerçekliğe yaslanan bir gelecek sunuyor.
Marx ve Engels’in Alman İdeolojisi’nde isabetle tespit ettiği üzere, cürüm da hak üzere salt keyfiyetin ya da kişisel sapkınlığın eseri değil, egemenlik münasebetleriyle birebir şartların zarurî bir çıktısıdır. Buna rağmen bugün “suça sürüklenen çocuk” denen her bir çocuk, hatalı olarak değil cürmün şahsen şahidi olarak ele alınmak zorundadır. Çünkü bu çocuklar toplumsal devletin çözüldüğü, eğitim hakkının piyasaya devredildiği, mahallelerin uyuşturucu ve çete ağlarıyla kuşatıldığı bir nizamda büyümektedir. Gerçek tehlike bu çocuklar değil, onları o şartlara mahkum eden düzdenin kendisidir. Kabahatin nedenlerini besleyen bir sistemde sadece cezaları artırmak ya da güvenlik tedbirlerini sıkılaştırmak, sorunu çözmekten öte onu derinleştirmekten öbür bir işe yaramaz.
Başladığımız yere geri dönelim: Acının siyaseti olur mu? Evet, en çok acının siyaseti olur. Siyasetten arındırılmış acı bizi sırf kaderciliğe, çaresizliğe, nihilizme götürür. Halbuki bugün bize lazım olan en son şey kabullenmek ve kaderciliktir. Zira acıyı siyasetsizleştirmek, onu tekrar üretmenin en garanti yoludur. Son birkaç günde okullarda yaşanan silahlı akınları anlamak istiyorsak, “suçlu” diye yaftalayıp kenara çekildiğimiz o çocukların ne yaptığına baktığımız kadar bu ülkenin de çocuklara ne yaptığına bakmak zorundayız.
Desteğiniz bizim için değerli. Buraya kadar geldiyseniz, hatırlatmak boynumuzun borcu. Türkiye üzere söz özgürlüğünün daima tehdit altında olduğu bir ülkede, elimizden geldiğince nitelikli yayıncılık yapmanın imkanlarını araştırıyoruz. Güvenilirliğini global ölçekte yitiren medya alanında hâlâ güzel işler çıkarılabileceğine inanıyor, eleştirel kanıyı müşterek bir toplumsal kıymete dönüştürmeyi hedefliyoruz.
Bağımsız yayıncılığı desteklemeniz bizim için ziyadesiyle pahalı. vessaire’nin dağıtımının sürekliliğinin sağlanmasında ve daha geniş bölümlere ulaşmasında okurlarımızın üstlendiği sorumluluk özel bir mana taşıyor. İmkanınız varsa, vessaire’yi desteklemek için vessaire ana sayfamızı ziyaret edebilirsiniz. Dayanağınız için şimdiden teşekkür ederiz, uygun ki varsınız.
