Tatmin hissini en çok yaşadığımız, ferdî problemlerimizin aynası Instagram görüntüleri kendimizden bir kesim bulduğumuzu düşünüp birileriyle paylaşmaya değecek kadar gerçek mi? Yoksa anlık uyaranlarla geçmişten anımsadığımız mutsuzlukları kendini gerçekleştiren kehanet üzere gerçek kaygılara mi dönüştürüyoruz?
İçinde yaşadığımız çağın lanetlerinden biri, “iyileşme” kavramının yüzeysel biçimde dijital ekranlara sıkışıp kalması olabilir. Yeterli olduğunu belirtmeyenlerin makûs olduğunu varsaydığımız uçsuz bucaksız şov cihanında görülme gereksinimi, artık kestirim edilemez bir istikamete evriliyor. O denli ki, berbat hissettiğimiz çocukluk anılarımızı bile tanıdık acılara çevirip her şeyi tıpkı potada eritirken buluyoruz kendimizi.
Son yıllarda Instagram’ın “keşfet” algoritması peşimizi bırakmıyor. Daima karşımıza çıkan görüntüler bize şu an yaşadıklarımız ile geçmiş ortasında bir köprü olduğunu söylüyor. O denli ki, bu algoritma tanıdıklarımızla oturduğumuz bir masada bize karşı olan en ufak güç değişimini fark etmemizi, yani devamlı tetikte olma halimizi geçmişte yaşadığımız bir travmaya bağlamaya da epeyce kararlı. Ya da hayatımızda her şey yolunda giderken bir anda mutsuz hissetmemizi, yaşanması gerektiği anda yaşayamadığımız bastırılmış hislerle ilişkilendirmek konusunda ısrarcı. İkili münasebetlerde öne çıkan onaylanma muhtaçlığının ise vaktinde göz arkası edilen çocuk-ebeveyn ilgisi tesirinde geliştiğinden de emin. Pekala, bu her vakit gerçek mi? Yani travma sandığımız kederlerimiz.
Her şeyin abartılı bir biçimde psikolojikleştirildiği ve “kendini tanı” vurgusunun çokça yapıldığı bir devirde yaşıyoruz. Bir periyot “kaygılı” bağlandığımız, bir devir “kaçıngan” bağlandığımız ve bu kendimizi tanıma süreçlerinin algoritmalarla kıymet bulduğu yıllarda travmaların eskisi kadar gerçek olmadığına inanmaya başlıyorum.
Gerçekten iyileşmemiz mi gerekiyor, yoksa kimi şeylerin güzelleştirmekten çok sırf yaşanması mı gerekiyor? Karşımıza çıkan beş saniyelik görüntüler travmalarımızı mı tetikliyor, yoksa yalnızca ortak mutsuzluklarımızı buruk bir gülümsemeyle zihnimize mi kazıyor? Yaşadığımız her şeyin bir manası, her mananın da ortak bir geçmişi olduğunda kendimizi bu sürece daha rahat teslim ediyoruz. “Kendimizin en düzgün hali” olma peşinde koşarken konforlu alanlarımızın, yani geçmişte yaşadığımız lakin artık üzerine gülebildiğimiz tüm aksiliklerin bir manası olmalı zira. Bizi bir yerden bir yere taşımalı. Her gün birbirimizin aklına kazıdığımız, çoğunlukla normlara uymayan ve bu nedenle hastalıklı görülen davranışları düzeltmek aklımızın ucundan geçmezken bu davranışlara yüklediğimiz manalarla bir de müşterek kalıplar yarattığımız aşikar. Nasıl ki 90’lar dendiğinde belirli başlı semboller aklımızda canlanıyorsa yaşadığımız meseleler da birebir çizgide kalabalıklaşıyor. Birebir sorunu hissetmiş olmanın dayanılmaz bir hafifliği de yok değil. Bunu birden fazla vakit lise yıllarında Dostoyevski okuduğumda içinde olduğumu düşündüğüm “ortak payda” hissine benzetiyorum. Geçmişte yaşadığımız “yalnızca ben bu türlü hissetmiyorum” konforu, yerini “yalnızca ben bu türlü hissetmemişim” konforuna bıraktı diyebiliriz.
Adam Phillips, Kaçırdıklarımız kitabında “Esasında kendini tanıma araçlarından mahrum insanlarız. Psikanalistler kavramak istemediğimiz için kavramadığımızı söylerken bunu kastederler. Var olan tek fobi kendini bilme fobisidir,” diyor. Artık kendimizi toplumsal medya üzerinden her gün tekrar tekrar tanıdığımız, tanıma halimizi yakınlarımızla kısa bir kesitle paylaştığımız zamanlardayız. Kendimizi tanımak, yıllar boyunca göz gerisi edilen karmaşık “travmalarla” yüzleşmeyi gerektirirken, kapitalizmin yeni pazarı olan toplumsal medya kültürünü hiç de hafife almamak gerekiyor.
Bu yazıyı yazarken telefonumda bir yeni Instagram bildirimi görüp gelen görüntüyü izliyorum. İzlediğim “travmalara” yeniden gülüyorum: “Ahahaha ben.”
Size muhtaçlığımız var. Buraya kadar geldiyseniz, hatırlatmak boynumuzun borcu. Türkiye üzere geleceği ziyadesiyle bilinmeyen bir ülkede, elimizden geldiğince nitelikli yayıncılık yapmanın imkanlarını araştırıyoruz. Güvenilirliğini global ölçekte yitirmiş medya alanında hâlâ güzel işler çıkarılabileceğini göstermek istiyoruz.
Bağımsız yayıncılığı desteklemeniz bizim için çok bedelli. vessaire’nin dağıtımının sürekliliğinin sağlanmasında ve daha geniş kesitlere ulaşmasında okurlarımızın üstlendiği sorumluluk özel bir mana taşıyor. vessaire’yi tek seferliğine yahut tertipli desteklemek için vessaire ana sayfamızı ziyaret edebilirsiniz.
