Aki Kaurismäki, 76. Cannes Sinema Festivali’nde Heyet Ödülü’nü kazanan Sararmış Yapraklar filmiyle bir sefer daha dayanışma ve his dolu bir emekçi sınıfı masalı anlatıyor. Tıpkı Cennetteki Gölgeler (1986), Ariel (1988) ve Kibritçi Kız (1990) üzere. Bu manada, sinema Kaurismäki’nin Proletarya Üçlemesi’nin bir devamı olarak görülebilir.
Sararmış Yapraklar, yavaş temposu, ironik mizah anlayışı ve insanlığın durumuna dair keskin müşahedesiyle klasik bir Kaurismäki sineması. Emekçi sınıfının günlük ömrü ve ümitsizliğe gömülmüş beşerler üzerine derin yansımalar sunan bu sinemanın Kaurismäki’nin ustalık yapıtlarından biri olduğu rahatlıkla söylenebilir.
Aki Kaurismäki büyüleyici bir direktör. Birçok direktör tarafından kıssanın ilerlemesine müsaade vermediği ve öyküye hiçbir katkıda bulunmadığı varsayımıyla bir kenara atılan anlar, “sinemanın meyyit anları”, onun gözünden asla kaçmıyor. Tam da bu yüzden, Kaurismäki küçük ve süreksiz de olsa bir memnunluk ânı arayan sıradan insanların hayatlarını tasvir etmek konusunda eşsiz bir yeteneğe sahip.
İki şeyin bu tasvirde rolü büyük, müzik ve mizah. Müziği öyküye duygusal bir boyut katmak, mizahı da insanın varoluşunun saçmalığını vurgulamak için kullanıyor. Bununla birlikte sinemalarına sosyopolitik bir boyut da kazandıran Kaurismäki, bize son derece kararlı ve zalimce kolay bir biçimde kararlar veren karakterler sunuyor. Bu sayede karakterleri uzun diyaloglara asla muhtaçlık duymuyor. Söyleyeceklerini söyleyip susuyorlar. Bu suskunlukları da konuştuklarından çok daha manalı oluyor. Annesinin söylediğine nazaran, Kaurismäki beş yaşına gelene kadar konuşmamış. Tahminen de bu nedenle onun sineması sözlerden çok aksiyonlarla ilgilidir.
Ona nazaran sinemada içimizdeki canlı olan şeyleri tabir ederiz, sonra da bunların ölmesini izleriz. Sinemayla kurduğu bu bağ, onu bir yanıyla karamsar bir direktör kılabilir. Lakin gerçekte durum bunun tam karşıtıdır. “Umut yoksa, karamsar olmak için de bir sebep kalmamış demektir,” der Kaurismäki. Ümitsizlik içinde debelenen karakterleri de her sinemasında adeta iğneyle kuyu kazarak bir umut ışığı ararlar ve o ışığı kesinlikle bulurlar. Bu sinemada de buluyorlar.
Kendine has sinema anlayışıyla üzerimizde kalıcı izler bırakmaya devam eden Kaurismäki’nin komik ile trajik olanı, melankolik ile umutlu olanı karıştırma yeteneği sayesinde, kendimizi ıssızlık ve hoşluğun bir ortada olduğu bir dünyaya kaptırıyoruz ve insanlığın mevcut durumunun karmaşıklığını onun eşsiz merceğinden gözlemliyoruz.
Bir Aki Kaurismäki sinemasını düşündüğümüzde aklımıza birinci olarak neler gelir? Bir bar. O barda çalan bir küme. Melankolik bakışları ve yürüyüşleriyle yalnız karakterler. Hepsi bu sinemada de var. Sistemler, biçimler, tonlar da her zamanki üzere birebir görünüyor. Lakin tıpkı vakitte yeni, taze ve karşı konulamaz hissettiriyorlar. Bu da Kaurismäki’nin bir öbür yeteneği.
Sararmış Yapraklar, kendilerine bir talih vermek isteyen alkolik bir fabrika çalışanı adamla (Holappa), süpermarket çalışanı bir bayan (Ansa) ortasındaki alışılmadık, hassas ve hüzünlü bir aşk kıssasını bahis alıyor. Çabucak her Kaurismäki sineması üzere, sinema tarihine dayanan ve tekrar kolay şeylerin karmaşıklığına güvenen bir sinema bu.
Holappa, Ansa ile karşılaştığında ortalarında bir kıvılcım mümkünlüğü ortaya çıkıyor. Tahminen başta küçük ve yetersiz bir kıvılcım. Ancak sonra onları birbirine yakınlaştıracak. Kolay ve hatta sıradan bir öyküymüş üzere görünüyor, değil mi? Lakin bu Kaurismäki için olağanüstü yapıtlarından birini daha inşa etmesi için kâfi bir sebep.
Ansa, süpermarketin reyonlarındaki eserleri yenileyip son kullanma tarihi geçmiş olanları raflardan çıkarırken, çoklukla atılan yiyecekler bazen hâlâ işe yaradığı için onları tüketmek üzere meskenine götürüyor. Kaurismäki’nin dünyasındaki pek çok karakterin olduğu üzere onun da yalnız ve sessiz bir konutu var. Ve bu konutun mutfağındaki radyo, ona Ukrayna’da bir savaşın sürdüğünü hatırlatıyor.
Holappa ise kentin diğer bir köşesindeki bir metalurji fabrikasında çalışıyor. Tulumunu giyiyor, kaskını takıyor, fakat öncesinde kesinlikle dikkatlice sakladığı içki şişesinden birkaç yudum alıyor. Çalışmaya da yaşamaya da devam edebilmesi o birkaç yuduma bağlı.
Peki, bu ikisi nerede tanışacaklar? Lütfen bunun bir Kaurismäki sineması olduğunu unutmayalım. Elbette bir barda. Geceleri müşterilerinin rockabilly’den lirik soloya kadar birçok farklı cinste müzikler söyledikleri bir karaoke bardır burası. “Mambo Italiano”nun Fince yorumunu, “Melodia de Arrabal”ın Carlos Gardel tarafından seslendirilen orjinal halini ve iki bayan müzikçinin oluşturduğu Finlandiyalı bir küme olan Maustetyöt’ten benzersiz bir pop müziğini dinletir bize burada Kaurismäki.
Ardından Holappa ile Ansa’nın bakışları buluşur, başlangıçta ürkek ve biraz rahatsız edicidir, fakat sonra kalpleri süratle atmaya başlar ve o andan itibaren bütün hayatları değişir. Tekrar de bu iki tuhaf sevgilinin, bir dizi aksiliğin, zorlukların ve makûs insanların üstesinden gelmesi gerekir. Zalim işverenler, güvenlik vazifelileri, gardiyanlar, dolandırıcılar her şeyi daha da sıkıntı hale getirmek için onları bekliyordur.
Kaurismäki sinemasında çalışma hayatı ekseriyetle bir yabancılaşma alanıdır. Buna tüm gücüyle direnen Ansa, 80 dakikalık sinema boyunca evvel bir süpermarket çalışanı, sonra bir garson ve son olarak bir fabrika çalışanı olarak karşımıza çıkar. Holappa ile müsabakaları ise ikisi için de öteki bir dünyanın kapılarını ortalar.
Kaurismäki, yedi yıl evvelki Umudun Öteki Yüzü filminin galasında verdiği bir röportajda şöyle diyordu: “Her vakit umut vardır, fakat global kapitalizme karşı birkaç barikatın hiçbir ziyanı olmaz, tam bilakis bir oldukça yararı olur”. Bu, Holappa ile Ansa’nın sessiz uğraşlarına da uyarlanabilecek bir özdeyiş.
İkisi de her taraftan gelen darbelerin ve hayal kırıklıklarının ötesine geçip hayatlarına devam etmenin yolunu birbirlerinde bulurlar. Başlarına ne kadar makus şeyler gelirse gelsin, vaziyetleri ne kadar umutsuz görünürse görünsün, içine düştükleri durumdan lakin birbirini severek ve birbirine sığınarak çıkan karakterler, Kaurismäki’nin günümüzde giderek az rastladığımız nahiflikteki sinemasının alametifarikalarından biridir.
Sararmış Yapraklar‘da, Şehir Işıkları‘nın (Charlie Chaplin, 1931) ruhundan bir şeyler bulabilirsiniz. Bu yüzden Ansa’nın sahiplendiği küçük köpeğe Chaplin ismini vermesi tesadüf değil. Sinemanın son sahnesi de her haliyle Chaplin’den miras. Bu yüzeysel bir övgü değil, hayır. Daha çok hümanist bir sinema anlayışının tekrar manalandırılması. Bu kadar insanlıktan çıkmanın ve acının ortasında proleter bir sevginin küçük bir zaferi. Zira Kaurismäki’nin incelikli sinemasında her vakit sevgiye, kurtuluşa ve süreksiz de olsa kaybedenlerin zaferine yer vardır.
Size muhtaçlığımız var. Buraya kadar geldiyseniz, hatırlatmak boynumuzun borcu. Türkiye üzere geleceği ziyadesiyle meçhul bir ülkede, elimizden geldiğince nitelikli yayıncılık yapmanın imkanlarını araştırıyoruz. Güvenilirliğini global ölçekte yitirmiş medya alanında hâlâ yeterli işler çıkarılabileceğini göstermek istiyoruz.
Bağımsız yayıncılığı desteklemeniz bizim için çok kıymetli. vessaire’nin dağıtımının sürekliliğinin sağlanmasında ve daha geniş bölümlere ulaşmasında okurlarımızın üstlendiği sorumluluk özel bir mana taşıyor. vessaire’yi desteklemek için vessaire ana sayfamızı ziyaret edebilirsiniz.
