2018 sonbaharında TikTok’u indirdiğimde, algoritmanın bende Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu (DEHB) olduğunu anlaması sadece birkaç gün sürdü. Açıkçası, TikTok ve internetin geri kalanının tek içeriğe beş saniyeden fazla odaklanmayı olabildiğince zorlaştırmak üzere tasarlandığını (çünkü bakılması gereken çok fazla şey var) göz önünde bulundurursak, pek de etkileyici bir durum değil. İnternette gereğince vakit geçiren herkesin, psikologların hastaları teşhis edebilmesini sağlayan semptomlardan kimilerini deneyimleyebileceğini argüman edersek abartmış olmayız.
“Sizin için” sayfamda “DEHB’niz olduğunun bilinmeyen işaretleri” ve “DEHB’li beyinler işte bu türlü hissediyor” üzere açıklamalarla dolu görüntülerin çıkıp durduğunu fark ettiğim an anladım. Bu içeriklerin neredeyse tamamı çağdaş zihnin odaklanma, misyon değiştirme, sıkıcı ve sıkıntı misyonları tamamlamada zorlanma üzere ortak özelliklerine atıfta bulunarak mevzuyu hep “Bu belirtileri gözlemliyorsanız, tebrikler! Muhtemelen sizde dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu var,” diyerek bitiriyorlardı.
DEHB’nin meçhul tarifi ve tıp topluluğundaki komplo teorilerinin teşhis ve tedavi konusundaki baskısı, daha ben doğmadan evvel bu bozukluğun varlığını ağır bir kültürel tartışma konusu haline getirmişti bile. Sanki nörotipik (nörogelişimsel bozukluğu olmayan) beyin işlevlerine abartılı bir teşhis mı koyuyoruz? Yalnızca çocuk üzere davranan çocuklara gereksiz yere ilaç mı veriyoruz? Tüm bunlar sıhhat dalının hatası mu? Bu sorgu silsilesi, teşhisleri sayesinde mana, kimlik ve tıbbi yardım bulan pek çok insan için hassas bir bahis. Tıpkı vakitte DEHB ve misal semptomlara sahip yaygın anksiyete bozukluğu, depresyon, otizm spektrum bozukluğu üzere ruhsal durumlar etrafındaki âlâ niyetli tartışmaları da yerinde sayıp duran, sonsuz bir safsata saldırısına dönüştürerek bağlamından koparıyor.
Ancak son on yılda, toplumsal medya milyarlarca insanı öteki türlü asla karşılaşmayacağı beşerlerle sanal etkileşime girmeye zorlarken, birçoğumuz da bu sebeple insanları tanımlanabilir başlıklarda kategorize etme gereksinimi duyduk. Bunu yapmanın bir yolu “gashlighting”, duygusal yatırım, travma, parasosyal etkileşimler üzere yaygın insan davranışlarını isimlendirmek, sonra da artık manasını yitirmeye başlayana kadar kullanmak oldu. Nihayet akıl sıhhatine, yalnızca bu söz dağarcığına hakim olanların kullanabileceği, hatta silah haline getirebileceği bir altkültür muamelesi yapmaya başladık.
Durum toplumsal medyada şöyle görünüyor: 26 Ağustos’ta bir bayan, çocuklarda “aşırı okuma” davranışının “dissosiyatif bir davranış” (ayrıştırıcı) olduğunu öne süren bir TikTok görüntüsü paylaşıyor. Görüntüde kameraya dönüyor, güya hayatının gidişatını manalandıran ani bir farkındalık yaşıyormuş üzere başını sallıyor, yorumlar da onunla tıpkı aydınlanmayı yaşayan beşerlerle dolup taşıyor. Mesela biri yorumlarda “Henüz 5. sınıfta 12.sınıf düzeyinde okumak üzere mi? Kahretsin… #travma” yazmış. Öteki biri de “Öyleyse benim sahip olduğum bütün kişilik özellikleri aslında atipik zihinsel işlevlermiş…” yazmış (Ki bu telaffuzun benzerleriyle birinci defa burada karşılaşmıyoruz.)
Yazar Jeanna Kadlec’in bahsi geçen TikTok görüntüsüyle nasıl bir alaka kurduğuna dair bir tweet atmasından sonra Twitter’a taşınan tartışma TikTok’taki kadar nazik yapılmıyordu. Alıntı tweet’lerdeki yansılar gerginlikten (“Görüyorum ki herkes hâlâ dissosiyatif sözünün her türlü manasını kirletiyor”), alaycı yergilere (Ah, demek okuyorsun? O vakit üzgünüm lakin akıl sıhhatin yerinde değil ve istismara uğramışsın) ya da önemli tenkitlere (TikTok’un her davranış ve kişilik özelliğini patolojik hale getirmesi ruhsal sıkıntıları tanımlamaktan çok anlamsızlaştırdı) kadar uzanıyordu.
Ruh sıhhatine dair internet içeriklerini fazlaca tükettiğinizde kimin ne dediğini anlamak zorlaşıyor. İsviçre’deki Lozan Üniversitesi’nde klinik psikoloji ve psikopatoloji profesörü olan Joël Billieux, “Neyin patolojik olduğu ya da olmadığı ortasında kesin bir çizgi yoktur,” diyor. “İnsanların bunları yaşama biçimleri ve bunlara yükledikleri mana, ruhsal acı yahut zorluklarla sonuçlanabilir.”
Durumu fazla patolojikleştirme riskini göze alırsak, temelde iki tıp insan varmış üzere görünüyor. Birincisi, bu çeşit internet teşhislerini takdir etme ve onunla özdeşleşme eğiliminde olanlar. Onlar için “X davranışı aslında bir travma tepkisidir!” cümlesi yasal bir formda mantıklı ve görünüşe bakılırsa daha memnun bir hayat sürmelerine de yardımcı oluyor. Başka küme ise bunu yalnızca rahatsız edici değil tıpkı vakitte potansiyel olarak ziyanlı, yaftalayıcı ve bilimdışı bulanlar. İnternetin hiçbir yerinde (en azından benim rastladığım hiçbir yerinde) bu iki insan tipi ortak bir taban bulamadı, hasebiyle bu tıp tartışmalar son derece tatsız ve verimsiz hale geldi. Pekala, bu sonsuza kadar tekrarlamaya mahkum olduğumuz vahim döngünün bize bir yararı var mı?
“Berbat” şu anda internetin hakim reaksiyonu, açıkçası yanlış da değil. Bunun nedenlerine ait birçok iddia var. Hukukçu ve “ağ tarafsızlığı” tabirinin yaratıcısı Tim Wu’ya nazaran ana sorun medya konsolidasyonu ve “chumbox” ismi verilen internet reklamları. Müellif Roxane Gay’e nazaran, asıl sebep diğerlerine dair en kötüsünü varsayma eğilimimiz. Teknoloji gazetecisi Charlie Warzel, bunun platform dayanaklı bağlam çöküşünden kaynaklandığını söylerken, Atlantic köşe muharriri Caitlin Flanagan ise direkt Twitter’ı suçluyor. Bireyleri nefret ve aşırılık yığınının altında bırakan algoritmik içeriğin bitmek tükenmek bilmeyen çamuru, “Beğen” tuşu ya da tahminen de şahsen Meclis’in hatası…
Bunların hepsi bir ölçüde hakikat, fakat benim son vakitlerde aklıma takılan müellif P.E. Moskowitz’in “Akıl sıhhatinin BuzzFeed’leştirilmesi” olarak isimlendirdiği ve şahsen “Kimliğin BuzzFeed’leştirilmesi” olarak da genişletilebileceğini düşündüğüm teori.[i]
Moskowitz bana gönderdiği e-postada şunları söylüyor: “İnternet temelde bir kategorizasyon makinesi, bu yüzden bir modülüm bunun internetin tabiatında olduğunu ya da en azından kurumsal toplumsal medyanın tabiatında olduğunu düşünüyor, hepimiz alanın genişliği ve etkileşimde bulunduğumuz insan sayısı karşısında kendimizi o kadar bunalmış hissediyoruz ki kendimizi kategorilere ayırmak zorunda kalıyoruz. DEHB, bipolar ya da rastgele bir şey içinde itimat ve mana bulabileceğimiz mikro topluluklar haline geliyor.”
Seçicilik beşerler için doğaldır, hatta belli bir ortamı yaratabilmek ismine içerik akışına müdahalemizin elzem hale geldiği internet dünyasında hayli faydalı da olabilir. Ruhsal rahatsızlıklara ya da tıpkı travma geçmişine sahip bireyler üzere, toplumun ekseriyetle ötekileştirdiği kümelerin yararlı olabilmek ismine bir ayrıcalık ögesi uygulaması gerekir. Moskowitz’e nazaran sorun, bu kimlik belirleyicilerinin retorik bir araç olarak kullanıldığı noktada başlıyor.
Belki hatırlayanlarınız olacaktır. Moskowitz, daha evvel otomobilini ucu ucuna paralel park ettiği bir fotoğrafı paylaştığında bu çeşit bir tenkide maruz kalmıştı. Fotoğraf Twitter’da viral oldu, düzinelerce kişi Moskowitz’in şu anda yerlerinden çıkmakta zorlanabilecek otomobilleri dikkate almayarak park ettiği için engellilere karşı ayrımcılık yapan biri olduğunu öne sürdü. Moskowitz’e gelen vefat tehditlerine varan yorumların ortasından biri de “kötücül narsisist” yorumuydu (pek de psikologların kullanacağı tipten bir terim değil güya, değil mi?). Yorumu yapan kişi şöyle diyordu: “Kötücül bir narsisisti gördüğümde tanırım, zira onlardan biri tarafından yetiştirildim!”
Moskowitz, “İnsanların bunu tartışmayı kazanmak istediklerinde yaptığını daha sık görüyorum, otorite sağlamak için kendilerini patolojikleştiriyorlar” diyor. “Bende XYZ bozukluğu var, bu yüzden beni dinlemelisin” yahut “XYZ -ırkçı, sınıfçı, narsist, her neyse- bir şey yapıyorsun bu yüzden yanılıyorsun” üzere argümanlarla tartışmaya çalışılıyor. “Ancak kategorizasyon, nüansların gözden kaçırılmasına sebep oluyor. Size direkt cinsiyetçi, sosyopat ya da her neyse damgası yapıştıran biriyle de argümanlarının tamamını şahsî tecrübelerine dayandıran biriyle de sağlıklı bir halde tartışamazsınız.”
Bu içgüdünün geçtiğimiz yıllarda daha da ağırlaştığını söylemek mümkün. İnternet trendleri uzmanı Amanda Brennan, pandemi izolasyonu sırasında kendileriyle baş başa kalma ve düşünme fırsatı bulan birçok insanın cinsiyetleri, cinsellikleri, akıl sıhhatleri ve kimlikleri hakkında muazzam farkındalıklara ulaştığını gözlemlediğini söylüyor. “Şöyle diyebilmek âlâ hissettiriyor: İşte önümde bir şapka üzere deneyebileceğim hazır bir dizi kavram var. Bakalım, şayet uyarsa uyar. Tıpkı Clueless sinemasındaki dolap sahnesi üzere: Deniyorsunuz ve nasıl hissettirdiğini görüyorsunuz.” (Bunun şahsî olarak en sevdiğim örneği de “Zoom’da yalnızca iki hafta kalman gerekirken bir bakmışsın biseksüel olmuşsun” yazan TikTok görüntüsü.)
Brennan’ın bunun epey faydasız biçimlere büründüğünü gördüğü yerlerden biri oburu de hayranlık telaffuzları. Örneğin, Vice muhabiri Gita Jackson, Harry Potter karakteri Hermione Granger’ın “sinir bozucu” ve “çok bilmiş” biri olduğuna dair ölçüsüz bir tweet atmış ve akabinde kimileri Hermione’nin “otistik olarak tanımlanabileceğini” düşündükleri için onu da engellilere karşı ayrımcılık yapmakla suçlamıştı. Çizgi roman haber sitesi CBR’ın altını çizdiği üzere, “Jackson şahsen nöro-çeşitlilik spektrumunda biri ve Twitter’da onu ayrımcılıkla suçlayan beşerler, kelamda nöro-çeşitliliğe sahip bir kurgusal karakteri savunmayı, konuştukları gerçek nöro-çeşitliliğe sahip şahsa hürmet duymaktan daha fazla önemsiyor gibiler.”
Öte yandan elbette kendi dünya görüşlerimizi savunmak son derece insani bir reaksiyon olabilir. Brennan bu durumu, “İnsanlar bir şeylere sahiden hayranlık duyduklarında, hayatlarındaki ağır ve tatsız şeyleri sevdikleri şeylerde de görmek bağlarını güçlendiriyor” diye açıklıyor. Fakat bazen bu neredeyse, “Sevdiğim bu şey tarafından kabul görmek istiyorum, bu yüzden onu bu halde okuyacağım ve benim bu bahisteki fikrim tartışmaya kapalı, kimse tarafından eleştirilemez” boyutuna varabiliyor.
Burada bahsettiğimiz şey, aslında “kronik olarak çevrimiçi” olma sorunu. “İnternette gördüğünüz en kronik çevrimiçi olma durumu nedir?” diye başlayan son derece tanınan bir TikTok görüntüsü sesine kullanıcılar kendi cevaplarını ve örneklerini verebiliyorlar. Bunların en yaygın olanları genelde alelade davranışların patolojik hale getirildiği örnekler oluyor. Örneğin, bir bayanın 19 yaşındayken 18 yaşında bir erkekle sevgili olmasının bir nevi taciz olduğunu öne süren Reddit yorumu ya da “kendini hafif ve pofuduk hisseden insanlar” için “pasta cinsiyeti” olduğunu söyleyen bir görüntü.
Açıkçası çok sağcı bir gerici üzere görünmeden bu tıp söylemsel aşırılıklardan bahsetmek sıkıntı. Zira fazla patolojikleştirme tenkitleri genelde bunu yalnızca bir küme “kendini beğenmiş, liberal, muhallebi çocuğu entelin” yaptığını argüman eden muhafazakarlardan geliyor. Moskowitz şöyle diyor: “En büyük sorunlardan biri, çok sağın telaffuz ve kimlik polisliğinin denetimden çıktığı gerçeğini tespit etmiş olması. Bu yüzden diğerlerinin, benimsemedikleri bir ideolojinin yanında yer alıyormuş üzere görünmeden buna karşı çıkmaları imkansızlaşıyor. Artık bu kimlik patolojisi polisliğini yapmayacağız, lakin bu bizi gerici yapmaz diyebilecek güçlü, sol bir duruşa gereksinim var.”
Doktorların birtakım olağan insan davranışlarını çok patolojize edip etmedikleri tıp alanında da büyük ilgi gören bir bahis. Ruhsal bozuklukların standart sınıflandırması olan DSM-V 2013 yılında yayımlandığında, birçok psikiyatrist, muhtemelen ilaç sanayisinin tesiriyle tipik davranış kalıplarının ve ruh hallerinin tıbbileştirildiğini öne sürdü. (Mesela buradaki yaygın örneklerden biri, sevilen birinin kaybından duyulan hüznün majör depresif bozukluk olarak yanlış sınıflandırılma potansiyeli).
Kumar ve oyun bağımlılıklarını üzerine çalışan Billieux, her semptomu teşhis etme içgüdüsüne karşı ihtarda bulunuyor. “Akıl hastalığını, örneğin böcekleri kategorize eder üzere kategorize edebilme fikri ziyadesiyle karmaşıktır ve muhtemelen psikiyatrik bozukluklar ve ruhsal acılar bağlamında geçerli de değildir. Bu etiketler bir kişinin psikolojisini tanımlamak açısından indirgeyici olma ve ferdi farklılıkları görmezden gelme eğilimindeler.” Bu noktada atıfta bulunduğu araştırmalardan kimileri genel nüfusun yüzde 5 ile 30’unun hayatlarının rastgele bir noktasında öteki bir sorun olmaksızın çoklukla akıl hastalığıyla ilişkilendirilen işitsel yahut görsel halüsinasyonlar yaşayabildiğini gösteriyor.
Tüm bunlara karşın kişinin kendi ruhsal durumu üzerine düşünmesinin ve yardım istemesinin berbat bir şey olduğunu kim söyleyebilir? Hele ki Amerikan hükümeti zati vatandaşlarını akıl almaz derecede değerli, karmaşık ve erişilemez sıhhat sistemiyle bakım almaktan dolaylı olarak alıkoyarken… Lakin Billieux sorunun bir öbür tarafına dikkat çekiyor. “Tedavi konusunda önemli bir fırsat eşitsizliği kelam konusu. Yani psikologlara erişemeyen ya da tahminen erişmek istemeyen fakat acı çeken birçok insan var. Ancak bu her vakit kendine makul bir etiket seçmenin bu zorluğun üstesinden gelmeye yardımcı yahut yararlı olacağı manasına gelmeyebilir.”
Örneğin, hastanın yahut hekimin temel bir insani hissin “aşırı” ölçüde olduğuna karar vermesine bağlı olan yaygın anksiyete bozukluğunu ele alalım. Bu üzere teşhisler, bireylerin toplumda fonksiyon görme hünerlerini ve anksiyetelerinin neden olduğu acı ölçüsünü nispeten meçhul bırakır, münasebetiyle çevrimiçi ortamda bazen kullan-at tabirler olarak kullanılabilirler. Bipolar bozukluk tecrübesini anlatan Lost Marbles kitabının muharriri Natasha Tracy, “Bazı insanların, bilhassa de gençken, bir kümeye katılma isteği vardır ve toplumsal anksiyete ya da depresyon yaşayan insanların oluşturduğu küme genelde basitçe katılabileceğiniz bir küme üzere gelir” diyor.
San Diego Community College’da psikoloji profesörü olan ve TikTok’u akıl sıhhatiyle ilgili viral mitleri çürütmek için kullanan Inna Kanevsky, birçok insanın ruhsal tecrübelerini tanımlayacak bir lisan bulmaktan yarar sağladığını ve küme terapisinin insanlara ekseriyetle büyük ölçüde yardımcı olduğunu söylüyor. Lakin Kanevsky, bu etiketlerin kesinlikle anlık bir tahlil sunmadığını da ekliyor. “İnsanlar bilimsel tabirler kullanmaya ve bir şeyleri etiketlemeye başladıklarında, sorunun tahliline katkıda bulunduklarına inanıyorlar lakin bu tam olarak pek de bir şey açıklamıyor. Eee tamam da artık ne yapacağız yani?” Teşhislerin düşündüğümüzden daha bulanık olabileceğine işaret etmek için de çevrimiçi DEHB topluluğu örneğini veriyor. “Genel olarak, DEHB ile başa çıkma stratejileri esasen herkes için faydalı olabilir. Tavsiyeleri kullanmak için illa kendinizi etiketlemenize gerek yok.”
Öte yandan, düpedüz havalı olmasa da kimliğini çerçeveleyecek bir etiketi benimsemek anlaşılabilir bir formda özel hissettirebilir ve internet de bunu ödüllendirir. Isabel Munson bunu şöyle açıklıyor: “Bir terapist, kişinin kendini kalıcı olarak yaşadığı gayretle tanımlamasının yararını sorgulayabilirken, etkileşim odaklı platformlar bu şartları kimliğin anahtar noktaları ve hatta onur rozetleri olarak çerçevelemeye yardımcı oluyor.” Bu ödüllendirme kendi hayatımızdaki beşerler için de geçerli olabilir. Müellif ve TikToker Rayne Fisher-Quann’ın belirttiği üzere, “Arkadaşlarınız ve aileniz, rastgele bir anda insan zihninin karmaşıklıklarını söz etmeye çalışmak yerine, bir etiket kullanarak davranışı mazur görebildiğinizde çok daha bağışlayıcı ve anlayışlı olma eğiliminde olurlar.”
Psikolojik rahatsızlıklara alt kültür muamelesi yapmak elbette istenmeyen sonuçlar da doğurabilir. Daha birkaç gün evvel, önüme sevimli bir markalaştırma çalışmasıyla çerçevelenmiş bir DEHB ilaç teslimatı teşebbüsünün TikTok reklamı çıktı. Bu, TikTok’un algoritmasına dayanarak direkt beni amaç alan bir reklam mıydı? Yoksa TikTok’ta reklamı bedelli bir yatırım haline getirecek kadar DEHB’si olan ya da olduğunu düşünen insan olduğunu varsayarak herkese mi gönderildi? Her iki seçenek de düşündürücü.
James Greig, internette patolojikleştirme üzerine yazdığı bir makalede, kolaylıkla kategorize edilebilen insanların pazarlama açısından da kolay olduklarını vurguluyor. Greig, “Ortada gerçek bir takviye ve yeterli niyet olsa dahi bu teşhislerin yaygınlaştırılmasında rol oynayan kimi şahısların bunu yapmaktan bir çıkarları olduğunu akılda tutmakta yarar var” diye hatırlatıyor. (Son on yılda patlayan bir pazar olan anksiyeteyi bastırdığını argüman eden milyonlarca eseri düşünün).
Belki de bu çeşit bir kategorizasyon ve gruplandırmanın tahlili tabirleri yine tanımlamaktır. Moskowitz, “Bana nazaran, kimlikleri kim olduğunuzun tanımlayıcıları olarak değil, daha çok yaptığınız şeyler olarak görmeye başlamalıyız” diyor. “Trans ömrünü önemsediğim için, öteki translarla bir ortaya geldiğim için, paramı öteki translara bağışladığım için transım. Bir kimliğe sahip çıkmak istemeniz olağanüstü, fakat bence her kimlik, temsil ettiği topluluklara ve bu kimlikleri mümkün kılan tarihe karşı sorumluluğu da beraberinde getirir. Şayet bu beni dışlayıcı yapıyorsa, yapsın.”
Kişinin kendisini yanılmaz bulması ve başkalarını ahlaki açıdan kuşkulu olarak nitelendirmek için makul etiketlere ziyadesiyle yaslanması bizi daha da bölmeye hizmet eder ve ötesinde, herkesin uygun dayanağı almasını da zorlaştırır. Birini Borderline Kişilik Bozukluğu (ki bu da tartışmalı bir tanıdır) olduğuna inandığınız için reddetmek mi yararlıdır, yoksa başka yandan BKB’li birinin kendi teşhisine dayanarak diğerlerine verebileceği ziyanı mazur görmesi mi yararlıdır? Mesela birini “aptal lakin yakışıklı” erkeklere ilgi duyduğunu söylediği için suçlamanın bir yararı var mı? Yoksa öfkemizi, hayal kırıklığımızı, olayların gidişatına dair sinizmimizi sırf o gün güzelimize gitmeyen bir tweet atan şahsa mi harcıyoruz?
Birbirimizdeki problemleri teşhis etmek bir ilerleme, bir tahlil üzere gelebilir. Tahminen de birilerine görüntülerinin her bir insan tecrübesini içermek konusunda başarısız olduğunu söyleyen gereğince insan olduğu sürece işlerin daha düzgüne gideceğini düşünüyoruzdur. Lakin şu ana kadar yarattığı temel değişiklik, makûs niyetli bir isim takma uğraşı ve karşılıklı öfke döngüsü yaratmak oldu.
Kuşak kavramından ya da ayrıcalıklı sol siyasi duruştan nefret etmemle birebir sebepten internet patolojisinden de nefret ediyorum: Emellerini ilerletmek için birbirlerine umutsuzca muhtaçlık duyan insanları gereksiz yere bölüyorlar. Çok sıradan bir örnekle, “ok boomer” üzere sözler gerçekten komik. Fakat bağlamından koparıldığında gençlerle birebir güçler tarafından kazıklanan düşük gelirli yaşlı yetişkinlerin şartlarını göz gerisi etme potansiyeline de sahip olabilir. İnternetteki patolojikleştirme temelde bireyci bir pratik. Teknik olarak “nöro-çeşitliliğe sahip” bir kişi olarak (bana verimsiz gelen öteki bir terim de bu), nöro-çeşitliliğe sahip olsun ya da olmasın başka beşerlerle çağdaş ömrün herkesin faydalanabileceği tarafları üzerinden ilişki kurmayı tercih ederim. Artık tıbbi, ruhsal dayanağa ve çocuk bakımına erişim, daha yüksek fiyatlı ve esnek iş fırsatları, toplumsal dayanışma ve daha güçlü bir toplumsal güvenlik ağı üzere problemleri öncelik haline getirmek istiyorum.
Yine de bu cins şeyler güç elbette. TikTok ve Twitter’da gezinmek, çabukla yazılmış bir tweet’e duyulan öfkeyle kimliğinizin tahminen de her tarafının tek bir teşhisle açıklanabileceğine dair heyecan verici farkındalıklar ortasında gidip gelmek çok daha kolay. Her iki durumda da oturup kendimiz hakkında düşünüyoruz. En nihayetinde insan olmak budur (tabii narsisistik kişilik bozukluğunuz yoksa).
*Bu yazı, Ece Balekoğlu tarafından Rebecca Jennings’in Vox’ta yayımlanan makalesinden çevrilmiştir.
[i] Bu terimi, Türkiye bağlamında “onediolaştırma” olarak düşünebiliriz.
Size gereksinimimiz var. Buraya kadar geldiyseniz, hatırlatmak boynumuzun borcu. Türkiye üzere geleceği ziyadesiyle meçhul bir ülkede, elimizden geldiğince nitelikli yayıncılık yapmanın imkanlarını araştırıyoruz. Güvenilirliğini global ölçekte yitirmiş medya alanında hâlâ güzel işler çıkarılabileceğini göstermek istiyoruz.
Bağımsız yayıncılığı desteklemeniz bizim için çok kıymetli. vessaire’nin dağıtımının sürekliliğinin sağlanmasında ve daha geniş kısımlara ulaşmasında okurlarımızın üstlendiği sorumluluk özel bir mana taşıyor. vessaire’yi desteklemek için vessaire ana sayfamızı ziyaret edebilirsiniz.
