Bazı edebi eserler için tıp belirlemek, onları önden belirlenmiş kategorilerden birine yerleştirmek sıkıntı. Akın Olgun’un yeni kitabı Tahtakuruları ve Kargalar Meclisi de bu türlü kitaplardan. Yayınevi tarafından –belki müellifin da önerisiyle– “anı” diye nitelendirilmiş. Halbuki bu kitap pekâlâ “öykü” ya da “araştırma” diye isimlendirilebilir, gerçekten içinde bu çeşitlerin her birinden kesimler barındırıyor. Bu yazıda da kitabın bu farklı çeşitlere nasıl temas ettiğinin peşinden koşmaya, bu türlerin trükleri aracılığıyla kitabı deşifre etmeye çalışacağım.
Gazeteci-yazar Akın Olgun’un tanıklığı
Kitabı “anı” diye isimlendirmek maalesef yerinde, zira müellifin başına gelenlerin transferiyle şekillenen bir öykü bu. 2022’de Rodos’a yaptığı bir seyahatte Türkiye’nin talebiyle gözaltına alınan Akın Olgun, hem Rodos’un karakolu ve Kos’un nezarethaneleriyle tanışmak hem de yaklaşık yedi yıl süren Türkiye’deki cezaevi tecrübesini hatırlamak zorunda kalıyor.
Bir yandan ziyadesiyle sert, okuması sıkıntı bir tanıklık bu. Bilhassa neo-faşizmin ayak seslerinin dünyanın pek çok noktasında gürleştiği, Avrupa’da göçmen aksisi siyasetlerin yeterliden düzgüne alenileştiği, Türkiye’nin siyasi nedenlerle “kaçak” addedilen göçmenleri Batı’ya karşı koz olarak kullandığı bir devirde gazeteci ve muharrir kimliğiyle tanınan bir figürün başına gelenleri okumak ziyadesiyle çarpıcı. Öte yandan öykü anlatıcılığının başlı başına sağaltıcı bir yanı olduğunu, yeri geldiğinde hayatta kalma stratejisi olarak kullanılabileceğini biliyoruz. Örneğin, Feride Çiçekoğlu’nun kaleminden çıkan Uçurtmayı Vurmasınlar da misal bir yaklaşımın (belki de buna refleks ya da gereksinim demek lazım) eseri. Hakikaten Çiçekoğlu da kıssa anlatıcılığının uygunlaştırıcı, travmalardan arınmaya vesile olan yanından daima bahseden bir muharrir.
Akın Olgun’un öyküsü elbette bir yanıyla öfkelendiriyor insanı. Lakin bilhassa gözaltı haberinin akabinde süratle kurulan dayanışma ağı, yılların birikiminin, dostluklarının bu türlü bir anda harekete geçmesi, eşzamanlı olarak olumlu duygulanımları okurun bünyesine zerk ediyor. Olgun ve eşi süreç boyunca birbirine moral vermeye çalışırken bitmek bilmez belirsizlik yüzünden hiçbir görüşme vedalaşmayla bitmiyor, sırf vakti geldiği için sonlanıyor. Tüm bunların yanında kitaba yavaşça serpiştirilmiş bir mizah da kelam konusu. Sürprizini bozmamak için detay vermeyeyim, fakat iki başka duvarda görünen BERAT yazısı rol çalarak okuru güldürüyor.
Kitabın birinci sayfaları bize birebir vakitte yerin bağlamsallığına dair ipuçları veriyor. Romantik seyahatler için tercih edilen, günbatımının izlendiği Rodos, Akın Olgun için birden yıllar sonra tekrar gözaltına alındığı yere dönüşüyor. Yeniden de bu bağlamsallığın birinci andan itibaren farkında olduğunu hatırlatıyor bize. Adaya “Seni asla makus anmayacağım,” diyerek kabus üzere başlayan kıssada ufak bir nefes almamızı sağlıyor.
Türkiye’de kitaplarını basan Tekin Yayınları üzerinden kendisine –ya da kendisi gıyabında– tertipli aralıklarla gönderilen tebligatları “devletin kendini hatırlatma biçimi” olarak yorumlayan Olgun, bir manada otuz yıla yakın müddettir yaşadığı Britanya’daki devletin matbu bağlantı takıntısına da açıklama getirmiş oluyor. Gerçekten, bir kağıt modülü aracılığıyla meskeninize bilfiil buyur edilmek varken, devlet niçin teknolojik aygıtlarınızda bir anlığına görünmekle yetinsin ki?
Muharrir Akın Olgun’un öyküsü
Gözaltına alınan insan hikayeci olunca, gözlemci kimliği de ister istemez devreye giriyor (hikaye anlatıcılığının hayatta kalma içgüdüsüyle bağını tekrar hatırlayalım). Biz de bu seyahate hapishane duvarlarındaki yazıların birçoklarının Arapça olduğu tespitiyle başlıyor, bir kere daha zarurî göçün demografik gerçekleriyle yüzleşiyoruz.
Akın Olgun hem Rodos’ta hem de Kos’ta pek çok karakterlerle tanıştırıyor bizi. Farklı vakitlerde, çoğunlukla misal sebeplerden oraya düşmüş, farklı milletlere mensup yazgı ortakları, böylelikle birer birer can bulmaya başlıyor. Bu açıdan kitabın bir gizem/aksiyon hikâyesi üzere seyrettiği anlar da var. Türkiye’ye iade edilip edilmeyeceği belirsizliğini korurken, başkarakterimizin karşısına nezarethane şartlarının doğurduğu birtakım mahzurlar de çıkıyor. Eşyalarını, parasını çalmaya çalışıyorlar örneğin, onun da buna karşı geliştirdiği stratejileri okuyoruz bir yandan.
Tabii içerideki herkes birinci andan itibaren düşmanca bir tutum benimsemiyor. Bir yandan güçlü bir enternasyonal yoldaşlığın inşa edildiğini gözlemliyoruz. Mahkumlar yemeklerini, paralarını, öykülerini, politik eğilimlerini birbiriyle paylaşıyor, biz de Olgun’un şahit olduğu kadarıyla dinliyor, birçoklarıyla da bağ kuruyoruz. Yunanların, Arnavutların ve Türklerin sabah mahmurluğunun birbirine benzemesi üzere tespitler, farklı lisanlardaki farklı küfürler eşliğinde yorumlanan maçlar sayesinde gündeliğin birleştirici gücünü hatırlıyoruz. Nasıl ki en sıkıntı vakitte en güçlü dostluk ağları kuruluyor, bu üslup detaylar da bize en karanlık anların içinde bile bir modül aydınlığa yer olduğunu gösteriyor. Aydınlık-karanlık ikiliğiyle daima oynayan True Detective dizisinde karamsarlığı, nihilistliğiyle nam salmış Rust Cohle’un birinci dönemin sonunda kendisinden hiç beklenmeyecek formda sarf ettiği sözlerde olduğu üzere: “Başlangıçta yalnızca karanlık vardı. Bana sorarsan, bugün aydınlık kazanıyor.” Dünyada olup bitenden ümitsizliğe kapılma eğilimindeyseniz, sıkıntıya bu halde daha geniş bir çerçeveden bakmak üzücü bir başlangıç sayılmaz.
Aydınlık-karanlık ikiliği, kitabın ismine kadar yansımış. Tahtakuruları nezarethaneyi, “içeriyi”, insanın kanını emen meçhullüğü, kargalar meclisi ise “dışarıyı”, özgürlüğü, çoksesliliği temsil ediyor. Bu hayvanlardan birinin “istila etmek” fiiliyle bağdaştırılması, başkasının ise uçabilmesi bu açıdan tesadüf olmasa gerek.
Gazeteci Akın Olgun’un araştırması
Rodos’tan itibaren karşılaştığı neredeyse herkesin Akın Olgun’a yönelttiği bir soru var: “Kaptan mısın abi?” Bu sayede tekil bir gazeteci-yazarın gözaltına alınmasından daha geniş bir problemin kapısı da açılmış oluyor.
Kos’un nezarethanesi, Avrupa’ya geçmek isteyen göçmenleri Yunanistan adalarına taşıyan “kaptanlarla” dolu. Bahsin Türkiye kamuoyunda fazla bilinmeyen kısmı ise onlara reva görülen muamele. Devletlerin kirli pazarlıkları ve şeffaf olmayan hudut siyasetleri ortasında nefret öznesi hâline gelen “kaptanlar”, sırf “kaçak” addedildikleri için her türlü azaba maruz bırakılıyor. Devletin resmi eli kaptanlara karşı insanlık dışı sistemlere başvururken, Akın Olgun’un araştırması Yunanistan’ın göçmenleri “geri itmek” için paramiliter yapılar oluşturduğunu da ortaya çıkarıyor.
Kitabın sonunda yer verilen Midilli Hukuk Merkezi röportajında geçen şu tabir, mevzuyu tam da buradan yakalıyor: “Göç yapısal bir sorun fakat çoğunlukla yapısal olarak değil, sonuçları üzerinden ele alınıyor.” Hal bu türlü olunca kamuoyundaki öfkenin de yapısal sıkıntıları doğuranlara değil, bu problemlerin en büyük mağduru olan göçmenlere yönelmesinin önü açılıyor. Kaptanlar olgusuyla ilgili detaylı bilgi edinmek isteyen, Olgun’un 2022’de Artı Gerçek için kaleme aldığı yazı dizisine göz atabilir.
Velhasıl, Tahtakuruları ve Kargalar Meclisi’ni bir anı, hikaye ya da araştırma kitabı olarak okumak mümkün. Siz nasıl tanımlarsanız tanımlayın, bir çırpıda bitireceğiniz bu kitabı okurken öfkelenecek, duygulanacak, en beklenmedik yerlerde umudu, hatta tahminen kahkahayı bulacaksınız.
Desteğiniz bizim için kıymetli. Buraya kadar geldiyseniz, hatırlatmak boynumuzun borcu. Türkiye üzere tabir özgürlüğünün daima tehdit altında olduğu bir ülkede, elimizden geldiğince nitelikli yayıncılık yapmanın imkanlarını araştırıyoruz. Güvenilirliğini global ölçekte yitiren medya alanında hâlâ güzel işler çıkarılabileceğine inanıyor, eleştirel kanıyı müşterek bir toplumsal bedele dönüştürmeyi hedefliyoruz.
Bağımsız yayıncılığı desteklemeniz bizim için ziyadesiyle pahalı. vessaire’nin dağıtımının sürekliliğinin sağlanmasında ve daha geniş kesitlere ulaşmasında okurlarımızın üstlendiği sorumluluk özel bir mana taşıyor. İmkanınız varsa, vessaire’yi desteklemek için vessaire ana sayfamızı ziyaret edebilirsiniz. Dayanağınız için şimdiden teşekkür ederiz, güzel ki varsınız.
