Almanya’da punk yer katmanının altındaki bir gayzer üzere patlama yaptığında takvimler 1990’ları gösteriyordu. Alışılmış Almanya’da doğan her şeyde olduğu üzere, dünya ona fazla Fransız kaldı. Alman punk’ı kendi akıbetini belirledi ve gözlerini yumdu. ABD’deki çağdaşlarının tersine asla global bir bilinilirliğe ulaşamadı. Soğuk Savaş sonrasının tek kutuplu hegemonyasına dolaylı da olsa takviye olmadı. Pekala, o günlerden günümüze sokaklarda yatan evsizlerden öteki kalan şey nedir?
Alman punk kümelerinin birçok ikinci nesil (fahri diye okunur) 68’in ülkülerini sürdürüyorlardı. Gorbaçov periyodu ve akabinde gelen Doğu Almanya’nın (ki kendine mahsus punk kümeleri olduğu bilinir) çözülüşünün ardından kendi müziklerini icra ettiler. Gerçek sosyalizme dair kuşkucu yaklaşımları da bu deneyimin mirasıydı.
Diğer Alman punk kümeleri üzere Die Goldenen Zitronen de devrine mahsus ağır politik tonu müziğine taşıyordu. Doğu ve Batı Almanya’nın birleşmesi sancısız ve reaksiyonsuz olmayacaktı. Ulusal sıkıntılar, tüketim kültürü, anti-fa üzere mevzular bu kümenin müziklerinde kendilerine yer buluyordu. Güya birileri birleşmeyle bir arada üretilmesi gereken muhalefeti de bir saat üzere kuruyordu.
Die Goldenen Zitronen kümesinin kimi kliplerinde masraftan kaçındığı da söylenemez. Kelamlarıyla birlikte ele alacağım “Flimmern” isimli kesim, kendi ürettikleri objelere yabancılaşan ve bu objeleri paramparça eden beyaz ve mavi yakalı personellerin imgelerini içeriyordu. Bu “juvenilé” sayılabilecek durum aslında periyodun şartlarıyla değerlendirildiğinde, makul bir tekniğe denk düşüyordu: Muhalefette doğrudanlık ve sadelik.
Bu politik maksatlar için makul estetik araçlara da gereksinim vardı. Bu Die Goldenen Zitronen’in siyasete müziğini alet ettiği manasına gelmiyor natürel. Küme, savaş öncesinin sanatsal avangardları ortasında köklerini bulan 68 neslinin müsaadeden giderek, bu ikisini tıpkı potada eritebilecekleri bir çeşit “güveç” arıyordu. Ararken Can’in rock altyapısını, punk’ı, Dadaist şiiri ve dışavurumcu kompozisyonu keşfettiler. Müziklerinin Schoenberg besteleriyle bağı daha sonraları açık bir biçimde artacak olsa da, bestekarın de aradığı tekinsiz tesir Die Goldenen Zitronen müziklerinde başından beri vardı. Küme, Nazizm’den ve onun Almanlara sürdüğü kara lekeden nefret ediyordu. “Das Bisschen Totschlag”ın (Azıcık Katliam) kelamlarına bir göz atalım.
Azıcık katliam bizi hemencecik öldürmez
Buradaki delikler peynirdekilere benzemez, dedi kocam
Azıcık rahat ol, ihtiyar, çok daha kötülerini de gördük
Eski buhar gemisi o denli kolaycana batmaz.
Sözlerdeki eski buhar gemisi, elbette Almanya. Bu, aslında Michel Foucault’nun yükselişini tespit ettiği kontrol toplumuna karşı Almanya muhalefetinin 1980’li yıllarda kuşandığı estetik bir mevzi. Sovyetler’in dağılışına denk geldiği için de tepkisel dozu yüksek ve bu yüzden kuvvetli. Tıpkı vakitte da özüne sadık bir biçimde ferdi bir karşı duruşu kelama döküyor.
Bireyselliğin dışavurulduğu görüntü kliplerinden biri olan “Flimmern”a bakarsak, günümüzde kaynak kıtlığı çeken ve yoksulluğu öven iktidarların bulunduğu ülkelerde bilgisayar, buzdolabı, televizyon üzere objelerin parçalanması birden fazla vakit lüksün kendisidir. Ancak bu objeler üzerinden kurulan tüketim ideolojisi ve iktidar münasebetleri herkes için aşikar olsa gerek. “Flimmern”ın sözleri talep edilen düzgün ve denetimli hayat şeklinin tanımıyla başlıyor. Akabinde politik müziğin birden fazla örneğinde olduğu üzere şov kültürüne dair tenkitlere değiniliyor. “Podyum? Çoktan affedildi. Neyse ki hala dansçılarımız ve abur cubur makinelerimiz var.” Günümüze naif bir formda taşınan bu tabir, aslında devrin şartlarıyla düşünüldüğünde bugüne kadar gelen bir akıntıyı da bize getiriyor: Harekette ve telaffuzda birlik.
Ancak asıl kıyamet, bunun istek edilen bir hayat biçimi olarak dünyaya pazarlanması sorununda kopuyor, zira bu cümleler kümenin Leninist görüşlerinin bir özeti sayılabilir: “Naziler neden hala Almanya’dalar? Zira öbür bir yere gidemezler.”
Günümüzde faşizm tenkitlerinin antiemperyalizm vurgusu olmadan yapıldığı göz önünde bulundurulduğunda, faşizmi kapitalizm ve emperyalizmden ayırmadan eleştiren her türlü kelamı el üstünde tutmak gerek. Die Goldenen Zitronen’in sözleri hâlâ gerçekçiliğini sürdürüyor: “Ve insan merak ediyor: Kim sahiden dışarı çıkmalı ve nereye?” (“Nazis Raus Aus!” (Naziler dışarı!) sloganına gönderme.)
