Yaşadığımız felaketin üstünden üç haftadan fazla vakit geçti. Felaketin değiştirdiği ve değiştireceği çok şey var. Lakin bu büyük yıkımın değiştiremediği şeyler de var elbette. Yıkımın yarattığı birinci şoku atlattıktan sonra nasıl güzelleşeceğimizi düşünmeye başladık. Yalnızca sarsıntısı fiilen yaşayanlardan kelam etmiyorum, enkazın altında kalan insanlık onurumuzu nasıl kurtaracağız?
Yaralarımızı kanatmak konusunda artık uzmanlaşmış siyasal iktidarın bizden beklediği, bize tahlil diye sunduğu tek şey unutmak. Canla başla toplumsal belleğimizi yok etmeyi deniyorlar. Nasılsa Soma’da katledilen maden personellerini, yerde tekmeledikleri madenciyi unuttuk. Evlat acısıyla yanan Gülsüm Elvan’ı nasıl yuhalattıklarını unuttuk. “Görüyorum ki siz çaresizliği hiç tatmamışsınız hayatınızda” diyen Dilek Özçelik’i unuttuk. Sarsıntının akabinde enkaz altında günlerce yardım bekleyerek hayatını kaybeden insanları da unutacağız, o denli mi?
Rıza üretme kapasitesini yitirdikçe saldırganlaşan, sömürüsünü derinleştirmek için tüm imkânlarını kullanan iktidarın yaptıkları o denli kolay unutulacak çeşitten değil. Bizim de bir defterimiz var, üstelik onlarınkinden kabarık. Devlet kurumlarının içini bir bir boşaltan, kamu kaynaklarını yandaşlarına peşkeş çeken, ülkeyi el ele yürüdüğü tarikatlarla derin bir çıkmaza sürükleyen iktidar sahipleri “deftere yazmak” konusunda ne kadar cömertse biz de o kadar cömertiz.
Bu yıkımı unutmakla atlatamayacağımızın farkında oldukları için “helalleşelim” dediler. Ülkeyi siyasal islam karanlığında boğmak için çalışan iktidarın toplumsal bir yıkımı adaletle çözmek yerine dinî ahlakla örtbas etme uğraşı şaşırtan değil. Pekala, ne demek helalleşmek? Helal; yasak olmayan, müsaadeli, legal manasına geliyor. İslam’da dinen yasaklanmamış, haram olmayan demek. Helal-haram terazisi, dinî ahlakın aslı. Başımıza gelen felaketlerin yegâne sorumlusu olan iktidar, adalet yerine cezasızlığın peşinden koşuyor.
İktidar açısından durumun kabaca özeti bu. Pekala, biz nasıl iyileşeceğiz? Siyasi projesini “yapamayacak olsan da vatandaşa ümit vereceksin” formülüyle kuran bir iktidara karşı uygunlaşmak için acımızı da öfkemizi de unutmayacağız. Zira hafızamızı canlı tutmak, çabayı de yaşatacak. Yaşadıklarımızı zelzeleden evvel ve zelzeleden sonra diye bölecek olursak, öncesi bu yazıya sığamayacak kadar kalabalık ve karanlık. Pekala, zelzeleden sonraki üç haftada neler oldu? Bize neler yaşattılar? Hafızamızı ve uğraşımızı güçlendirmek için hatırlayalım.
Haftanın azımsanamayacak kadar fazla gününde konuşan Erdoğan, felaketin birinci günü yayımladığı bildiride muhalefete ilişkin belediye liderlerini arama zahmetine bile girmeden, “siyaset yapmayın” diyerek arz-ı endam etti. Daha sonra iki buçuk gün ortadan kayboldu, sarayından çıkar çıkmaz da yurttaşı, muhalefeti, hülasa herkesi tehdit etti. Bakışlarından nefret akıyordu, dev bir şirkete dönüştürdüğü devletin emekçileri “huysuzluk” ediyordu. Yıllar evvel Soma’da madencilerin bahtının mevt olduğunu söylemişti, bu sefer ölüm-kader-fıtrat üçgenini genişletti. Üç gün sonra gitmeye zahmet ettiği sarsıntı bölgesinde ihmaller zincirini “kader planı” diye açıkladı.
Engelleme ve kısıtlama konusunda markalaşmış AKP iktidarı borsayı bir türlü kapatmadı, çimento payları fırladı. İktidarını “yol yaptık” söylemi üzerine kuran AKP’nin yolları çöktü, hastaneleri, belediye binaları yerle bir oldu. Yetmezmiş üzere daha beşerler enkaz altından çıkmadan inşaat projelerini anlattılar, zelzele bölgesindeki tüm toprakları yapılaşmaya açtılar.
Ülkede yaşanan her krizi daha da büyüten, üzerine görev olmayan her bahiste konuşmak üzere bir huy edinen ve 36 milyar TL üzere dev bütçesiyle ne yaptığı merak konusu olan Diyanet İşleri, enkaz altındaki yurttaşlar için sela okuttu. “Evlat edinilen depremzede çocukla evlenilebilir” açıklamasıyla karakterini tekrar çocuklar üzerinden sergiledi.
400 bine yakın askeri işçisi olan TSK böylesi büyük bir felakette güvenlik bürokrasisindeki güç savaşı nedeniyle geç görevlendirildi. Geç görevlendirilmenin bedelini binlerce kayıpla yaşadık. Devletin olmadığı yere muhalefet partileri, yurttaşlar ve STK’lar koştu, lakin bundan da rahatsız oldular. Sarsıntı bölgesine AFAD’tan evvel dayanışma için koşan şahısları gözaltına aldılar, zelzele bölgesine lüks araçlarıyla gittiler, yurttaşın parasıyla yurttaşa caka sattılar.
Bağış kampanyası ismi altında “görkemli” bir sadaka merasimiyle milyonlarca lira vergi muafiyeti getirdikleri çetelerden bağış topladılar. Kızılay’ı, zelzelenin üçüncü gününde AHBAP’a 46 milyon TL’lik çadır satışı yaptığı ortaya çıktı. Kızılay skandalını protesto eden kümelere polis saldırdı. Resmi bilgilere nazaran, en az 45 bin kişinin öldüğü sarsıntılardan evvelki ihmallerden sorumlu olanlardan daha fazla insan Kızılay’ın çadır satmasını protesto ettiği için gözaltına alındı.
İktidarın payandası ögeler da boş durmadı olağan. Ümit Özdağ, vahim bir yıkımla boğuşan ve açlıkla sınanan insanları yağmacılıkla suçladı. Yetmedi, “vur emri” talep etti. Görünen o ki tek sorun Nureddin Nebati’nin dediği üzere toplumsal medyaydı, iktidar da gücünü “yeniden inşa” projesini başlatmaya, medyayı ve muhalefeti susturmaya harcadı. Fahrettin Altun, sansür maddesinden aldığı yetkiyle zelzelesi (Ahmet Hakan’ın tabiriyle) “olumlu” tarafından vermeyen kanallara cezalar yağdırdı. Evvel insanların yardım davetlerini paylaştığı Twitter’da bant daraltma uygulaması denendi, sonra Ekşi Sözlük’e erişim mahzuru getirildi. TOGG hamasetine kendini fazla kaptıran Sanayi ve Teknoloji Bakanı Mustafa Varank, insanlar enkaz altında soğuktan ölürken “yerli battaniye” açıklaması yaptı. Sarsıntı bölgesinde barınma ve sıhhat meseleleri sürerken, iktidar muhalefet belediyelerinin yardım gayretlerinden rahatsız oldu. Bu belediyelerin yolladığı yardım tırlarının üzerine valilik logolarını yapıştırıverdi.
Çocuklar tarikatlara teslim edildi. Depremzede personeller hiçbir şey olmamış üzere fabrikalara, atölyelere çağrıldı. Öğrenciler eğitimden, taraftarlar tribünlerden uzaklaştırıldı. Bir kişi bile istifa etmedi, 21 yılda devasa bir yolsuzluk ağı kuranlar on binlerce insanın göz nazaran göre mevtini seyretti. Sarsıntıdan öncesi bir kenara, 6 Şubat’tan beri yaşananlar bizim defterimizi doldurup taşırdı.
Karl Marx, Kapital’in birinci basımının önsözünde, İngiltere’de kapitalizmin gelişme sürecine ithafen şöyle der: “Ama şayet Alman okur, İngiliz sanayi ve tarım emekçilerinin durumuna omuz silker ya da optimist bir biçimde Almanya’da işlerin bu kadar makûs olmadığı niyetiyle kendini avutursa, ona açıkça şunu söylemeliyim: De te fabula narratur!”
De te fabula narratur, yani anlatılan senin hikâyendir. Marx’ın alıntıladığı bu kelamın aslında iki bin yıllık bir geçmişi var: Lidya hükümdarı Tantalos ulaşmak istediği suya ve meyvelere bir türlü ulaşamaz. Kurumuş dudaklarıyla suya yaklaştıkça, su kendisinden uzaklaşır. Sahip oldukları zenginliği yalnızca seyretmekle yetinen cimriler, Tantalos’un hikâyesini gülerek dinlerler. İşte bu cümle cimrilere söylenmiştir: “Quid rides? De te fabula narratur” (Ne gülüyorsun, anlatılan senin hikâyendir). Tantalos’a bu cezayı rabler vermiştir, pekala ya bu hikâyeyi dinlerken gülen cimriler?
Depremin akabinde yaşadıklarımız da 21 yıllık bir hikâye, bizim hikâyemiz. Bu hikâyeyi değiştirmek de, uygunlaşmak de bizim elimizde. Bu hikâyeyi aksine çevireceğiz, varlıklarını yağma ve talan üzerine inşa edenlerin karşısında hesaplaşarak, yargılayarak, örgütlenerek duracağız. Ve hatırlayacağız, her şeyi bir bir hatırlayacağız.
