2000’lerin birinci on yılında Türkiye güldürüsünün altın anahtarını elinde bulunduran komedyenlerin şimdilerde peş peşe andropoza girmesinin akabinde, mizah kendini derin bir fetret periyodunun ortasında buldu. Eskinin ağır topları çaresiz çırpınışların eşlik ettiği bir zindelik gösterisi içinde acıma duygusu uyandırırken yeni figürler de bu yarı-anarşi ortamının kaosundan istifade ederek piyasada kendine bir yer edinmeyi arzuluyor. Evvel başlarını, sonra da nihayet gövdelerini sokarak girecekleri bir kapı aralığını sabırsızca arıyorlar.
Cem Yılmaz, hâlâ komik olduğunu kendine ispat edebilmek için “self-help” şovları düzenlerken benlik bütünlüğünü korumak için Türkiye toplumunu seferberliğe davet ediyor. Hasan Can Kaya liseli mizanseniyle kurguladığı programında, çiğ latifeleri ve infantil halleriyle tasarladığı mizansenin hakkını veriyor. Feyyaz Yiğit, kendini tekrar eden kısır bir absürdizme sıkışma yolunda dolu dizgin ilerliyor. Okumuş ailelerin özel olduğuna inandırılan çocukları süratle yükselen bir bar standupçısı enflasyonuna neden oluyor.
Türkiye toplumu dehşetli bir ekonomik ve toplumsal krizi deneyim ederken steril bir absürdizme yönelen, ikili ilgilerin çelişkili dinamiklerini keder eden, kendi kıvrak zekasına hayran bıraktırmak isterken içeriksizleşen bu kesimli mizah ortamı, gözünü ısrarla gözlerimizden kaçırıyormuş izlenimi veriyor. Karikatürleştirilmiş kültür ve kimlik ikilikleri haricinde toplumun latifede temsiliyetine müsaade etmiyor, inançlı ve korunaklı alanından bizi acil ve palyatif bir kahkahaya davet ediyor. Bugün Türkiye’de mizahın, bizimkine benzemeyen diğer ve uzak bir ülkenin öyküsünü anlattığından kelam etmek mümkün.
1970’lerin siyasal iklimi, anaakım mizahta Kemal Sunal üzere bir fenomenin ortaya çıkmasını zarurî kıldı. Kemal Sunal’ın “yıkıcı bir anarşist” olarak tanım ettiği Şaban karakteri, tertibin kurumlarıyla müzakere etmeyen tutumuyla mevcut çarpıklıklara karşı toplum vicdanı için sembolik bir telafi fonksiyonu görüyordu. Yığınlar Şaban’ın serüvenlerinde temsil buluyor, müesses nizama karşı gıyaben mücadeleye girişiyordu. Şaban’ın kurulu nizama sakarlıklar, şapşallıklar ve saftiriklikler yoluyla yaptığı gayriihtiyari akınlar, kolektif bir rahatlamayı beraberinde getiriyordu. Türkiye’de mizah kulağının üzerine yatıyorsa, bunda mizahı Şaban yaratmaya zorlayan toplumsal muhalefetin yıllar süren sistematik bir ablukaya alınmasının tesiri büyük.
Günümüzde toplumdan gözlerini kaçıran histerik kahkaha ortamının dışında, dijital platformların ve spot ışıklarının uzağında kıssa anlatmanın yeni imkanları da beliriyor. Çalışanlar şantiyede, fabrikada, tarlada çektikleri TikTok görüntüleriyle sınıfın gündelik ömrünü, çalışma ortamını gösteriyor. Emekçiyi, sefalet dolu ve acıklı bir yoksulluk kompozisyonun yalnız personellik yapan derinliksiz bir öğesi olarak değil, haylazlık eden, muziplik yapan, mizah üretecek yaratıcılığa sahip bir özne olarak ele alıyor, gerçek bir kıssayı anlatıyor. Kıssa kendine çatlak buldu, o çatlaktan sızıyor.
Oğuzhan Alpdoğan işte bu çatlaktan sızdı. Siyasetçilerin PlayStation oynayarak, internet paketi vaat ederek, rap müzikleriyle klip çekerek temas edebileceğini düşündüğü Türkiye gençliğinin gerçekçi kıssası Alpdoğan’ın aslında kendi hayatını merkeze aldığı skeçlerinde görünür oldu.
Türkiye’nin en büyük personel havzalarından biri olan İzmit’te 8 yıl demir-çelik fabrikasında personellik yapan Oğuzhan Alpdoğan, skeçlerinde ailesinden harçlık almak zorunda kalan işsiz gençleri, fabrika yemekhanesinde verilen kahvaltılıkları meskenine götüren emekçileri, bankalardan taksitli nakit avans çekerek ay sonunu getirmeye çalışan borçluları, mağlubiyetini mahalle gençleri üzerinde kimsenin ikna olmadığı düzmece otoritesiyle onarmaya çabalayan mahalle ağabeylerini anlatıyor. İş kazası geçiren bir emekçiyi alışveriş poşetleriyle ziyaret edip emekçinin şikayetçi olmaması için ona dalkavukluk eden fabrika yöneticilerini faş ediyor.
Oğuzhan Alpdoğan bu kıssaları çelikleşmiş bir sınıf şuuruyla toplumu endoktrine etmek için anlatmıyor. Gülse Birsel güldürüsünde Gaffur üzere karakterlere giydirilen beyaz atleti Alpdoğan şahsen giyiyor. O atlet üzerindeyken perde asıyor, perde asarken annesiyle iş bulamadığı için tartışıyor. Bayram tatilinde mesai yazılan çalışanın öyküsünde anlatmaya paha bir şey olduğu sezgisinden hareket ediyor. İşyerinde, sokakta tanıklık ettiği çelişkileri skeçlerinde berraklaştırıyor. Gözlerini kaçırmadan gerçek bir ilgiyle ömrü kuşatan somut şartlara bakıp yalnızca olan biteni dahi anlatmanın politik olabileceğini ispat ediyor.
Oğuzhan Alpdoğan’ı yaratan şartlar Şaban’ı yaratan şartlardan farklı. Alpdoğan, Şaban üzere “yıkıcı bir anarşist” değil. Oğuzhan yüreği kırılmış, kuşatılmış, kişiselleştirilmiş bir mağlubiyet jenerasyonunun mensubu. Bu yüzden Alpdoğan’ın vakit zaman belgeselci katılığıyla ürettiği skeçler sinik bir realizme yöneliyor. Ailesinden harçlık alamadığı için arkadaşlarıyla çay içmeye gidemeyen bir gencin trajik kıssası bazen ürkütücü bir soğukkanlılıkla güldürüye dönüştürülüyor.
Alpdoğan’ın tiplemeleri direkt isyan etmiyor, kazan kaldırmıyor, gerçek bir işverenle karşı karşıya gelmiyor. Sürekli karnından konuşuyor, fısıltıyla yakınıyor. Bu yakınmalar hiçbir şeyi hedeflemeden ve hiçbir yere isabet etmeden boşlukta süzülüp kayboluyor. Alpdoğan bir umut ve değişim ortamının optimistlik gereksiniminden değil, mağlubiyet yıllarının temsil gereksiniminden doğduğunu bize unutturmuyor. Bir sözcü değil, öykü anlatıcısı olduğunu sürekli hatırlatıyor.
Oğuzhan Alpdoğan yeni bir şey söylemiyor. Zati bildiğimiz bir muştuyu haber veriyor, halihazırda yaşadığımız bir kıssayı anlatıyor. Anlatılmadığı için diğer kimsenin yaşamadığını düşündüğümüz o büyük ve ortak kıssayı teşhir ediyor. Jenerasyonlara ait yapay tasniflere karşı Türkiye gençliğinin organik bir temsilini sunuyor.
O halde soralım: Ne gülüyorsun? Anlatılan senin hikayendir.
Size gereksinimimiz var. Buraya kadar geldiyseniz, hatırlatmak boynumuzun borcu. Türkiye üzere geleceği ziyadesiyle meçhul bir ülkede, elimizden geldiğince nitelikli yayıncılık yapmanın imkanlarını araştırıyoruz. Güvenilirliğini global ölçekte yitirmiş medya alanında hâlâ uygun işler çıkarılabileceğini göstermek istiyoruz.
Bağımsız yayıncılığı desteklemeniz bizim için çok pahalı. vessaire’nin dağıtımının sürekliliğinin sağlanmasında ve daha geniş kısımlara ulaşmasında okurlarımızın üstlendiği sorumluluk özel bir mana taşıyor. vessaire’yi desteklemek için vessaire ana sayfamızı ziyaret edebilirsiniz.
