Romantik alakalar konusunda neredeyse obsesif hale gelmiş toplumumuzda, arkadaşlık birçok vakit pek de ilgi cazibeli bir gündem olamıyor. Arkadaşlıklar doğuştan edindiğimiz ve zaten sürdürülen etkileşimler üzere algılandığı için arkadaşlığın ne başlangıcı, ne gidişatı, ne de bitişi üzerine konuşuyoruz. Halbuki birçok insan için bir arkadaşlığın sonu, en az bir romantik münasebetin bitişi kadar yıkıcı ve sıkıntı bir kayıp olabiliyor. Üstelik bu sefer yanınızda bu kaybı atlatırken dayanak alabileceğiniz ya da arkadaş kalmakla teselli bulabileceğiniz bir dost da olmuyor.
Konu üzerine yapılan çeşitli araştırmalar, insanların neredeyse yüzde 70’inin bir yakın arkadaş ayrılığı yaşadığını ve bunu atlatmakta en az bir romantik münasebet kadar zorlandığını öne sürüyor. Lakin bu yas süreci, bir aile üyesinin ya da sevgilinin kaybının bilakis çoklukla görünmez kalıyor. Romantik ayrılık sonrasında etrafınızdan gördüğünüz toplumsal ve ruhsal dayanak, bu durumda kelam konusu bile olmuyor. Hatta bunu “ayrılık” olarak nitelendirmek bile bazılarına başlı başına tuhaf gelebiliyor.
Toplumun aileyi temel alan muhafazakâr bakış açısı, doğduğumuz andan itibaren arkadaşlık ilgilerini ikinci plana atıyor, bu alakalara hak ettiği özveri ve irtibat alanını sağlamayı öğrenmeden büyüyoruz. “Tanıdık” ile “dost” ortasındaki kalın çizgiyi bile birden fazla vakit ayırt edemiyoruz. Bu iletişimsizlik hali, hem arkadaşlıkların sürdürülmesini hem de biten arkadaşlıkların akabinde yaşadığımız süreci atlatmamızı zorlaştırıyor.
Romantik bağlantılarda sıkıntılar masaya yatırılarak çözülme eğilimindeyken, arkadaşlıkta emsal sıkıntılar genelde geri çekilme ve uzaklaşmayla karşılanıyor. Çoğumuz yakın arkadaşlarımızla tam olarak hangi noktada koptuğumuzu bile bilmiyoruz. Bu muğlak kapanış, yas sürecini de baltalıyor. Kaybımızın akabinde üzülmek, öfkelenmek, kabullenmek üzere adımların hiçbirini tam manasıyla gerçekleştiremiyoruz. Bir boşluğa düşmüş üzere hissediyoruz ve bu boşluğu manalandırmakta zorlanıyoruz.
Öte yandan, bir romantik ayrılıkla nasıl başa çıkılacağını (ya da çıkılamayacağını) küçük yaşlardan itibaren her yerde görüyor, duyuyoruz. Diziler, sinemalar, hatta reklamlar bile daima bu özel ve hüzünlü durumu ele alıyor. Müzikler ve kitaplar bu ayrılıkları anlamak, anlatmak ve atlatmak için yazılıyor. Arkadaşlarımız bu kederden en kısa müddette kurtulmamız için genelde kolları açık bir formda bizi bekliyor. Bu devirdeki hassas halimiz çabucak herkes tarafından ziyadesiyle kabul görüyor. Baş karışıklığımız konutta, sokakta, hatta bazen işte bile manalı bir düzleme oturuyor. Tabiri caizse, üzerimize fazla gelinmiyor. Lakin birebir hassasiyetleri bir arkadaş kaybının akabinde beklemek pek de gerçekçi değil. Zati bunu biz de talep edilebilir görmüyoruz.
Arkadaşlık, bize “kutsal” diye öğretilen kavramlardan biri olmadığı için kendine gündelik sohbetlerde, gelecek planlarında, hatta terapi odalarında bile pek yer bulamıyor. Çoğumuz içsel bir arkadaşlık öğretisine sahip değiliz. Arkadaşımızla birbirimizin hangi gereksinimini karşılıyoruz, bu münasebetlerdeki hudutlarımızdan şad muyuz, bu irtibatın hayatımızda nasıl bir fonksiyonu var üzere temel soruların bile karşılıklarından karşılıklı olarak mahrumuz. Üstelik yaşlarımız ilerledikçe ve yaşamsal gereksinimlerimiz öncelik kazandıkça bu mahrumiyet giderek artıyor. Yeni dostluklar kurmak da halihazırdaki dostlarımızın değişen hayatlarına ahenk sağlamak da zorlaşıyor. Tüketim toplumunun durmadan tüketen bireyleri olarak ilerlerken, erken yaşlarda kurduğumuz çocuksu oyun iştirakleri yerini çıkar bağlantılarına bırakıyor. Günün sonunda kolay olanı yapıyor, bu problem üzerine düşünmekten bütünüyle vazgeçiyoruz. Hayatın kalabalık temposu içinde giden gidiyor, kalan sağlar bizim oluyor. Başından beri sistemin dışında kalan arkadaşlık, solup giderken de rastgele bir fırtına yaratmıyor.
Oysa arkadaşlık bilhassa bayanlar için birincil duygusal takviye kaynağı olarak hayati değer taşıyor. Cinsellikten anneliğe, evlilikten mesleğe toplumsal alanlarda ne öğrendiğimiz ne de açıkça tabir edebildiğimiz pek çok husus kendine arkadaş sohbetlerinde yer buluyor. Hem dayanışma hem de rahatlama alanı misyonu gören bu sohbetler, çabucak her bayanın hayatına dokunuyor, onları büyütüyor ve dönüştürüyor. Sağlam arkadaşlıklar bize yalnızca hoş anılar bırakmıyor, sahiden de hayat kurtarıyor.
Yaşamsal faaliyetlerimizde böylesine kritik rol oynayan bir yakınlığı, temel bir dostluğu kaybetmek sırf bir irtibatın bitişi değil birebir vakitte bir tıp benlik kaybı. Bilhassa erken yaşlarda hayatı birlikte öğrendiğimiz ve deneyimlediğimiz kimselerden ayrılmak, benlik algımız hakkında da kaçınılmaz sorular yaratıyor. Bu sorular kimi vakit kendimizi suçladığımız, kimi vakitse daha düzgün anladığımız karmaşık süreçlere kapı açabiliyor. Yani bir arkadaşlığın bitişi, hiçbir vakit sadece bir beşerle artık konuşmamaktan ibaret olmuyor.
Dünyada hiçbir paydaşlık hiçbir şartta kopmamak üzere kurulmuyor. Hayat sürdükçe beraberinde gelen gereklilikler, gereksinimler ve istekler biçim değiştirebiliyor. Öbür her şey üzere, arkadaşlıklar da bundan hissesini alıyor. Hayatın akışı gereği, alması da gerekiyor. Lakin bunu bütünüyle yok saymak ve halının altına süpürmek bize pek yardımcı olmuyor. Tıpkı öbür yas süreçleri üzere, arkadaşlarımızdan ayrılırken de karşılıklı olarak konuşmamız, akabinde ağlamamız, kırıp dökmemiz, uzun uzun sorgulamamız, unutmaya çalışmamız, nihayetinde bu gerçeklikle barışmamız açık bir ihtiyaç. Aksi halde, bizi ömrümüz boyunca kovalayacak arkadaş hayaletleriyle ve onların kulağımıza fısıldadığı özfarkındalığımıza dair sorularla yaşamamız ne mümkün ne de gerekli. Çünkü arkadaşlık o denli öğretici bir bağlantı çeşidi ki sırf sürerken değil biterken de bize anlatacaklarını dinlemeye ve anlamaya muhtaçlığımız var.
Bu yazıyı bir arkadaşınızı hatırlayarak okuduysanız, yalnız olmadığınızı bilmenizi, o denli olmadıysa da emsal bir süreçten geçen dostlarınıza hal hatır sormayı ihmal etmemenizi dilerim. Daima koşmamızı öğütleyen sistemin içinde, durup dinlenebildiğimiz ilgilere emek vermekten kaçmayanlara selam olsun.
Size muhtaçlığımız var. Buraya kadar geldiyseniz, hatırlatmak boynumuzun borcu. Ülkemizde herkesin malumu olan şiddetli şartlarda, elimizden geldiğince nitelikli yayıncılık yapmanın imkanlarını araştırıyoruz. Güvenilirliğini gittikçe yitiren medya alanında hâlâ yeterli işler çıkarılabileceğini kanıtlamak ve eleştirel düşünme alışkanlığını müşterek bir pahaya dönüştürmek istiyoruz.
Bağımsız yayıncılığı desteklemeniz bizim için çok pahalı. vessaire’nin dağıtımının sürekliliğinin sağlanmasında ve daha geniş kısımlara ulaşmasında okurlarımızın üstlendiği sorumluluk özel bir mana taşıyor. İmkanınız varsa, vessaire’yi desteklemek için vessaire ana sayfamızı ziyaret edebilirsiniz.
