Berkin, ötekiler ve ikiye bölünmüş bir toplum

12 sene evvel bugün Berkin başından vuruldu, gaz fişeği kapsülüyle. Okmeydanı’nda saat 7 sularında, ekmek almaya gittiği sırada yere düştü küçük vücudu, şimdi 14 yaşındaydı. Sonra, “Bakkala ekmek almaya gittiğine dair bir belgen var mı?” diyecekti devlet büyükleri gerisinden. Nihayetinde ekmek almaya giderken her vakit evrak olur elimizde. 12 yıl geçti Berkin’in vurulmasının üzerinden; 14’ünde vurdular, 15’inde kaybettik onu. Aylarca komada kaldı, daha fazla dayanamadı. Berkin’in acısıyla sokaklar doldu taştı. Cenaze yürüyüşü saatlerce sürdü, on binlerce kişi gözyaşı döktü gerisinden.

Çokça kayıp vermiş bu memlekette bu kayıpların birinci derece yakınları faillere maruz kalarak hâlâ nasıl yaşıyorlar, daima düşünürüm. Katillerinin gözünün içine bakarak, seslerini duyarak, misal cinayetleri nasıl işlediklerine şahit olarak yaşıyor bir anne… Onu ne canlı fiyat? Neyi basar asla kapanmayacak yarasına? Kesinlikle biraz umudu vardır yarınlardan fakat en çok da öfkesi olmalı. Berkin’in akabinde sokakları doldurup taşıran da öfkeydi, bugün hâlâ konutumun bir köşesinde Berkin’in, kaybettiğimiz kardeşimizin fotoğrafı varsa, işte tekrar her gün itinayla bilediğimiz öfkemizden.

Karamsar, umutsuz günler yaşadık, yaşamaya devam ediyoruz. Sağlam durabilmenin, umutlu olabilmenin, yorulmaya müsaade vermeden direnmenin sıkıntı olduğu vakitlerden geçiyoruz. Toplumsal travma dendiği vakit sayfaları hemencecik doluyor bu memleketin. Artık bu yazıyı okuyan birine sorsak herkes diğer bir acıyı hatırlatır, öteki bir zulmün altını çizer. Ben 15 yaşındaki evladını kaybetmiş bir annenin yuhalatılmasını unutamıyorum mesela. Öfkemi onunla biliyorum. Bana kalırsa bugünlerde toplum olduğumuza inanmadığım bu ülkede, o an bölündük ikiye, o andan sonra biz birebir memlekette yaşayan lakin ikiye bölünmüş bir toplamdan ibaretiz.

O günden sonra, evladını kaybeden bir annenin acısını kendi konutuna ateş düşmüş üzere yaşayanlar ve o anneyi yuhalayanlar olarak ikiye ayrıldık. Toplum olabilmenin birçok şartı var, ortak yas da bunlardan biridir. Dünyanın hangi ülkesine giderseniz gidin evladını kaybetmiş bir annenin acısı acıdır, acısı diridir, bu acıya lakin hürmet duyulur, duyulmalıdır. Gülsüm Anne’nin gözyaşları sırf yitirdiği oğluna değil, tahminen birlikte olma vasfımızı yitirmemize de bir ağıttı.

Egemenlerin “öteki” telaffuzunu büyütüp oraya yaslanmasının sebebi, Gezi’yi bir türlü sindiremeyişlerinin öfkesi de bundandır. Bu parçalanmışlık, bu ötekileştirme hali ceplerini doldururken koltuklarını da pekiştiriyor zira. En değerlisi de onlar için budur: Dolu bir cep, ne olursa olsun üstünden kalkılmayacak bir koltuk.

Berkin sadece 15 yaşında katledilmiş bir çocuk değildi, Seyahat jenerasyonunun kırılan aynasıydı. O ayna parçalandığında, içimizde taşıdığımız “biz” duygusu da un ufak oldu. Kolektif vicdan, o gün bütünüyle çöktü. Yas yerini öfkeye, itimat yerini kaygıya, bağ yerini bölünmeye bıraktı. Ortak bir yasın tutulamaması, toplum olmanın temel yapıtaşlarından birini yerinden etti.

O günden bugüne, cezasızlık bir istisna değil kural haline geldi bu memlekette. Bu cezasızlık nizamı, devletin sırf şiddet kullanma yetkisini değil istek üretme kapasitesini de pekiştirdi. Zira bir çocuğun öldürülmesi, onun annesinin acısına en küçük bir hürmet gösterilmemesi, anne babasının aşağılanması, hakaret davalarıyla yıldırılmaya çalışılması, Berkin’in avukatı Can Atalay’ın hukuksuzca cezaevinde tutulması… Tüm bunlar egemenlerin ideolojik aygıtlarıyla yine ürettiği “öteki” tarifinin somut tezahürleri oldu.

AKP’nin siyasi retoriğinde muhalif her kesim “milletin karşısındaki hizip”, “dış güçlerin maşası”, “terör destekçisi” üzere telaffuzlarla kodlandı. Berkin üzere semboller bu sistemin merkezine yerleştirildi. Berkin’e ağlayanlar “terörist” diye damgalanırken, onu öldürenler müdafaa zırhına alındı. Yani devlet, cezasızlık rejimiyle sınıf şuurunu dağıtma mertebesine yükseldi. Bu sadece bir ahlaki çöküş değil tıpkı vakitte bir hegemonya stratejisi. Zira AKP’nin siyasal iktidarı, sırf baskı değil, kimin hayatının yaşamaya paha, kimin acısının yasal olduğunu belirleme yetkisi üzerinden de kurulur. Kimlerin vefatı yas tutulmaya paha görülür, kimlerin öfkesi kriminalize edilir? Bu soru, sadece ahlaki değil ideolojik bir ayrımın da açık göstergesidir. Ötekileştirme burada sırf kolay bir siyasal bağlantı stratejisi değil, iktidarın egemenliğini yasallaştırdığı bir aygıttır.

Yine Seyahat sonrası “makbul vatandaş” tarifi pekiştirildi. Makbul vatandaş, itaatkâr, dindar ve ulusal olandır. Bu kodlamayla, feministler, Kürtler, sekülerler, solcular, grev yapan çalışanlar, direnen öğrenciler “makbul olmayan ötekiler” olarak anlatıldı. Yoksulluk her gün derinleşirken fakirin yansısı, onları daha makûs hale getiren ve bu yoksulluğa sebep olan ötekine yönlendirildi. İşverenler servetlerine servet katarken, fakir kısımlar “dış mihraklar” ve “Gezi vandalizmi” yüzünden krize girdiğine inandırıldı. Minimum fiyatla çalışan biri, kendisiyle emsal durumda olan LGBTİ+ bireye yahut grev yapan öğretmene düşman edildi. Düşmanlaştırılan “öteki”, hâkim sınıfı ve onun yapıp etmelerini görünmez hale getirdi. Ortak yaslar ve kolektif mutluluklar yok edildi. Adalet muhakkak bir bölümün ayrıcalığına dönüştü. Toplum kolektif hafızasını kaybetti ve hayaletleşti.

“Biz” ve “onlar” ayrımı, günlük hayatın lisanına, mahkeme salonlarının kararına, çocuk parklarındaki sohbetlere, hatta ölümlerimize bile sızdı. Bu nedenle Berkin’e duyulan öfke ve yas, sırf bir adalet arayışı değil tıpkı vakitte bir toplum olabilme davetidir. Ve evet, bana kalırsa hâlâ yine toplum olabiliriz, çocuklarımızın yasını bir arada tutup hakikatin peşinden birlikte gidebiliriz. Birebir sınıfın farklı yüzleri olduğumuz gerçeğinin üzerini kapatmalarına müsaade vermeden bu ülkenin evladını kaybetmiş anneleriyle birlikte ağlayarak ve katillerden birlikte hesap sorarak, yasta bile ortaklaşamayan hafızamızı sınıf gayretinin aynasında tekrar kurarak… Öfkemizi müşterekleştirir, yasımızı örgütler ve emeğin birliğinde buluşursak, o vakit Berkin’in düşen ekmeği, devrilen aynanın modülleri tekrar birleştirilebilir.