Naziler, NASA, Wes Anderson, Nike, Louis Vuitton ve Barbara Kruger’ın ortak noktası ne olabilir? Futura. Roma anıtlarındaki klasik harf oranlarını daire, üçgen ve kare üzere kolay geometrik hallerle harmanlayan birinci ticari yazıtipi olan Futura, Alman dizayncı Paul Renner tarafından 1924’te tasarlandı. Dizayncı, tarihçi ve Brigham Young Üniversitesi’nde grafik tasarım asistan profesörü olan Douglas Thomas, “Renner bilhassa süslemeden uzak, endüstriyel çağa ilişkin bir yazıtipi tasarlamak istedi,” diyor. “Bauhaus’da geometriye dayalı deneysel yazıtipleri tasarlayan çağdaşları Josef Albers ve Herbet Bayer’le tıpkı sorulara karşılık arıyordu.”
Douglas Thomas, yazı tipinin hakkını teslim etmeye karar verdi. Kitabı Never Use Futura (Asla Futura Kullanmayın) ismini grafik tasarım okuyanların aşina olduğu bir öğütten alıyor. Ekseriyetle öğrencilere, projelerinin klişe ya da birbirinin gibisi üzere görünmemesi için bu yazı tipinden kaçınmaları tembihlense de kusursuz bir çember ve kılıç üzere keskin bir M’ye kim karşı koyabilir?
Futura, yazı tiplerinin Forrest Gump’ı, 20. yüzyılın zaferlerinin ve en dehşetli olaylarının sessiz şahidi. İkinci Dünya Savaşı sırasında Japon-Amerikan vatandaşlarının hapsedilmesi için çıkarılan askeri buyrukta, Naziler’in hazırladığı 1943 tarihli bir çalışma müsaadesi evrakında yahut yıllar sonra aya giden birinci insanların kullandığı büyük harflerle “BÜTÜN İNSANLIK İSMİNE BARIŞ İÇİN GELDİK” yazan plakada Futura’ya rastlamak mümkün.
1980’lerin sonu ve 90’ların başında Futura, bilhassa reklam ve kurumsal kimlik çalışmalarında o kadar çok görülmeye başlamıştı ki, bir grup sanat yönetmeni Futura Extra Bold Condensed’i boykot etme daveti yapan tam sayfa bir reklam yayımladı. Futura’yı “reklamcılık tarihinde en çok kullanılan yazı tipi” olarak nitelendirdiler. (Nike ve Absolut Votka bu durumun en büyük suçlularından ikisi.)
Douglas Thomas, bu alanındaki çok doyumun, denetimden çıkmış kapitalizmi eleştiren sanatkarlar için kusursuz bir araç haline geldiğini söylüyor. “Futura 20. yüzyıl reklamcılığının ortak lisanıdır,” diye ekliyor. “Ticareti eleştirmeye çalışıyorsanız, reklamverenle birebir görsel lisanı kullanmaktan daha uygun ne olabilir?”
The Guerrilla Girls, “Irkçılık ve cinsiyetçilik moda olmadığında sanat koleksiyonunuz para eder mi?” ve “Kadınlar Metropolitan Müzesi’ne girmek için çıplak mı olmalı?” üzere sloganlarla posterler hazırladılar. Sanatkarlar, güçlü mizahları, istatistik ve Futura Bold Extra Condensed yardımıyla geniş kitlelere ulaşmayı amaçlıyordu. Yapıtları tıpkı reklamlar üzere kışkırtıcı ve tek kullanımlıktı.
Kruger, The Guerrilla Girls’e kıyasla daha az reklamcılık tekniği kullansa da feminist ve antikapitalist tenkitlerinde tıpkı derecede tesirliydi. Bir periyot Condé Nast’te grafik dizayncı olarak çalışan sanatçı, basılı reklamlardaki görsel lisana çok hakimdi. “Alışveriş yapıyorum öyleyse varım”, “Başka bir kahramana gereksinimimiz yok,” üzere, ilettiği iletiler Futura Bold Oblique’in kayganlığıyla uyuşmakla birlikte birinci bakışta bir reklam görselinin makus bir kopyası üzere görünüyordu. Yakınlaştırılarak kadrajlanmış siyah beyaz bir fotoğraf üzerine kırmızı kutu içine beyazla yazılmış sloganlar içeren görsel lisanı, imzası üzereydi. Reklamcılığa ilişkin öğeleri ödünç alıp daha sonra alt üst eden Kruger, dikkatimizi hem tüketim araçlarına hem de altında yatan bildirilere çekiyordu.
“Kruger’ın lisanı kullanış biçimi keskin ve zekice lakin ya Futura yerine Times New Roman ya da Comic Talih kullansaydı?” diye soruyor Thomas. “Çalışmaları hala zekice olurdu lakin birebir şok tesirini yaratmazdı. Futura’yı kullanan marka yığınının reklamlarıyla direkt bir irtibatı kalmazdı. Bu font, ilişkiyi güçlendirerek bildirisi daha da besbelli hale getiriyor. Kruger, “Asla Futura kullanmayın” öğüdünü dinlememekte haklı üzere.
Kaynak: Ariela Gittlen | Artsy
Size gereksinimimiz var. Buraya kadar geldiyseniz, hatırlatmak boynumuzun borcu. Türkiye üzere geleceği ziyadesiyle belgisiz bir ülkede, elimizden geldiğince nitelikli yayıncılık yapmanın imkanlarını araştırıyoruz. Güvenilirliğini global ölçekte yitirmiş medya alanında hâlâ güzel işler çıkarılabileceğini göstermek istiyoruz.
Bağımsız yayıncılığı desteklemeniz bizim için çok pahalı. vessaire’nin dağıtımının sürekliliğinin sağlanmasında ve daha geniş kesitlere ulaşmasında okurlarımızın üstlendiği sorumluluk özel bir mana taşıyor. vessaire’yi desteklemek için vessaire ana sayfamızı ziyaret edebilirsiniz.
