Tiyatro dediğimiz şey artık üretim değil, bir tıp ikna gayreti. Kendimizi, fikrimizi, metodumuzu, seyircimizi, sponsorumuzu, hatta oyuncumuzu ikna etme süreci. Bu ikna süreci bitince sahne başlıyor fakat sahneye varmadan sahne bitiyor. Üretim, artık bir içerik olmaktan çok müsaade kağıdına, oyuncu şöhretine, izleyici varsayımına indirgenmiş durumda. Tiyatro yapmıyoruz, raporlama yapıyoruz. Kıssa anlatmıyoruz, proje döngüsü yönetiyoruz.
Çok değil bundan birkaç yıl evvel tiyatro oyunu yapmak istiyorsan 30 şahsa laf anlatman yeterdi. Artık çoğunlukla 30 kalem bütçe tablosu açman, 3 kurumu ikna etmen, 300 izleyici öngörmen gerekiyor. Bazen bir yere sığamıyor oyun, bazen o yer seni istemiyor. Yer bulsan ses istemiyor, ses bulsan elektrik yok. Her şey biraz eksik.
Bir de sansür var, sırf kanunla değil beklentiyle, dehşetle, fon şartlarıyla, otosansürle. Ne söylediğimiz kadar, neyi söyleyemediğimiz de belirliyor sahneyi. Bir kelam, bir hareket, bir tema “risk” sayılıyor. İçerik evvel bir formata uyumlanıyor sonra da filtreden geçiyor. Kıssalar kırpılıyor, öfkeler törpüleniyor. Oyunun başlaması için yalnızca bütçe değil, suskunluk da gerekiyor artık.
Mekan yok zira mülk var. Ses yok zira gürültü var. Kamusal alan yok zira orası çoktandır bir markaya, kampanyaya ya da otoparka ilişkin. Yani bir vakitler oyun yapıyorduk, artık bir aralık arıyoruz.
Emek Sineması kapandı. O kapanınca yalnızca bir salon değil, bir tahayyül biçimi de yıkıldı. Salonlar alışveriş merkezlerine taşındı, kültür de kira kontratına bağlandı. Fakat sıkıntı yalnızca büyük perdelerden ibaret değil. Birebir vakitte sokak ortalarındaki küçük sahneler de birer birer kapanıyor. Bodrum katlarındaki prova odaları, eski dairelerden bozma stüdyolar, apartman boşluklarında kurulan sahneler, birçok sessizce dağıldı. Kirasını ödeyemeyen, takviye bulamayan, izleyici çekemeyen birden fazla yer yalnızca yer değil, alternatif alanlardı. Artık alternatifin de alternatifi kalmadı. Sinema bile kendine zar güç yer bulurken, tiyatro nereye sığınsın? (Bu ortada hâlâ Kumbaracı50, Tatavla, Asmalı Sahne üzere ayakta durmakta ısrar edenlerin hakkını teslim etmek gerekir elbette.)
İzleyici meskeninin konforunu, ekranının netliğini bırakıp bir öyküyü izlemeye neden gelsin? Story’lerden fırsat bulup karanlık bir salona adım atacak seyirci… Sahi, ne vaat ediyoruz ona? Tahminen vaat ettiğimiz şey bir kıssa değil artık. Tahminen birlikte susmak, birlikte terlemek, birlikte nefes almak. Tahminen de tıpkı anda birebir histe olmak. Zira tiyatro hâlâ, bütün olanaksızlıklarına karşın, birebir anda olmanın sanatı.
Peki ne yapmalı? Sanatı tekrar kamusallaştırmanın yollarını aramalı değil, artık bulmalı. Kamusal alanı “kullanmak” değil, yine kurmak gerekiyor. Gerçek müsabakaların yerini yaratmalı, sokağı sahneye çevirmeli, duvarı perdeye dönüştürmeli.
Belki de üretim artık şov değil, bir davet. Bir paylaşım biçimi. Tahminen prova kadar sokakta geçirilen vakit da üretimdir. Bir dostla edilen dertleşme kadar bir parkta kurulan masa da üretimdir. Düşmek, vazgeçmek, yine başlamak—bunlar da sahneye dahil.
Aradığımız aralık sokakta olabilir. Müsaade beklemeden, bütçeye sığmadan, forma girmeden kendimize ilişkin alanları biz kuracağız, sokağa çıkacağız, göz göze geleceğiz. Zira hâlâ mümkün. Zira biz hâlâ buradayız. Ve artık dışarıdayız.
Size muhtaçlığımız var. Buraya kadar geldiyseniz, hatırlatmak boynumuzun borcu. Ülkemizde herkesin malumu olan şiddetli şartlarda, elimizden geldiğince nitelikli yayıncılık yapmanın imkanlarını araştırıyoruz. Güvenilirliğini gittikçe yitiren medya alanında hâlâ uygun işler çıkarılabileceğini kanıtlamak ve eleştirel düşünme alışkanlığını müşterek bir kıymete dönüştürmek istiyoruz.
Bağımsız yayıncılığı desteklemeniz bizim için çok bedelli. vessaire’nin dağıtımının sürekliliğinin sağlanmasında ve daha geniş bölümlere ulaşmasında okurlarımızın üstlendiği sorumluluk özel bir mana taşıyor. İmkanınız varsa, vessaire’yi desteklemek için vessaire ana sayfamızı ziyaret edebilirsiniz.
