Her gün yeni bir baskı ve yasakla uyandığımız memleketimizde artık de Küme Yorum’un, YouTube ve Spotify’daki albümleri ve müzikleri ulusal güvenlik ve kamu tertibinin korunması gerekçesiyle erişime engellendi, Türkiye’de görünmez kılındı. Neyin gösterildiğinden çok neyin gösterilmeye kıymet bulunmadığı bize kültürel hegemonya ismine değerli ipuçları veriyor. Düşünsenize, dilediğiniz şeyi izleyebilmek ve dinleyebilmek için cebinizden para ödediğiniz bir platform size “bunu dinleyemezsin” diyor. Neoliberal rejimin gölgesiyle el ele işleyen piyasa, talimatla içerik siliyor.
Mesela sabahtan akşama kadar bayanlara hakaret eden ve bununla övünenlerin “Toronto’da bi’ bayana tutuldum 30’unda taş üzere bi’ duldu / L.A.’de en büyük tutkumdu. Ve soyundu, nutkum tutuldu” kelamlarını herkes dinleyebilirken, “Belli ki yakındır doğayı ve hayatı sarsacak saat” sözleri ulusal güvenliği ve kamu sistemini bozabiliyor. O vakit şu çok açık; sorun olarak gördükleri şey halkın sesinde, isyanın ritminde, direnen hafızada saklı. Zira Küme Yorum sadece müzik yapmıyor; bir mitingde, üniversite direnişinde, direnen işçilerin grevinde yeşeriyor. Bu yüzden susturulma teşebbüsü olarak bu sefer devletin copu değil algoritmanın filtresi konuşuyor. Demek ki dağıtım ağlarının monopolleşmesi bizim kültür eserlerine erişimimizden fazla içeriğin kontrolünü kolaylaştırıyor. YouTube da, Spotify da, internet de bilgiye erişimi demokratikleştirmiyor.
Burada sorun sırf iktidarın sansürü değil tıpkı vakitte piyasanın rızayı örgütleyiş biçimi. Biri yasaklıyor, oburu bu yasakla uyumlu içerik siyasetlerini üretip bunu olağanlaştırıyor, hatta görünmez kılıyor. Zorla susturmanın yerini yavaş yavaş, sessizce unutturmak alıyor. YouTube ve Spotify üzere platformlar, bireyi merkeze alıyormuş üzere görünse de aslında merkezlerinde reklam verenler, hükümranlar ve algoritmik güvenlik yer alıyor. Yani “bağımsız” taklidi yapan bu platformların nasıl neoliberal otoriterliğin birer uzantısına dönüştüğünü görüyoruz. Sansür artık yalnızca bildirilerle, yasaklarla değil tıklanmayan, gösterilmeyen, tavsiye edilmeyen içerikler üzerinden de işliyor. Küme Yorum’un müziklerini arayanlar bulamayacak, bulamayanlar merak etmeyecek, merak etmeyenler unutacak. Böylelikle bu nizam kendine yönelik rızayı görünmesine mani oldukları ve görünmesine alan açtıkları üzerinden yine üretmiş olacak.
Bu çürümüş sistemin en sinsi yanlarından biri sansürün artık birçok beşere sansür üzere görünmemesi. Şimdilerde içerikler algoritmik havuzdan çıkarılıyor ve görünmez oluyor. Piyasa çarkını bu türlü çeviriyor: Yasaklama değil sıralamaya almama, susturma değil duyulmuyormuş üzere yapma. İstek da bu “duyulmayanı duymamaya devam etme” halinde örgütleniyor. Yani piyasa yalnızca sattığı eseri değil satılabilir olanın sonlarını da belirliyor. Bu daha sessiz, daha görünmez fakat bir o kadar da sistematik bir baskı çeşidi.
Grup Yorum, Türkiye yakın tarihinin en uzun soluklu ve en çok baskıya uğrayan müzik kolektiflerinden biri. Bu sansür yalnızca “politik müzik yaptıkları” için değil birebir vakitte yaptıkları müziği politik bir örgütlenme biçimi haline getirdikleri için yapılıyor. Onlar için bir albüm yalnızca müzikler dizisi değil periyodun ruhuna, halkın taleplerine, sokaktaki çabaya dair birer doküman, müşterek bir toplumsal hafızanın temsili. 90’larda faili meçhuller, 2000’lerde OHAL, 2010’larda Seyahat ve sonrasında yükselen baskı rejimi… Her devrin politik atmosferi, onların ezgilerinde yerini buldu. Bu yüzden sadece fikirleriyle değil vücutlarıyla de amaç alındılar. 1980’lerin sonundan itibaren üyeleri hakkında açılan yüzlerce dava, konser yasakları, toplatma kararları, gözaltılar eksik olmadı. 2000’lerin ortasından itibaren bu baskılar daha da sistematikleşti, 2016 sonrası bir “devlet politikası” haline geldi.
Mesela İdil Kültür Merkezi’ne yapılan polis baskınları sıradanlaştı. Küme Yorum’un prova yaptığı, enstrümanlarını sakladığı, albüm kayıtlarını gerçekleştirdiği bu yer onlarca defa basıldı. Müzik aletlerine el kondu, notalar parçalandı, kayıt aygıtları kırıldı. Tıpkı yıl, kümenin solisti Helin Bölek ve İbrahim Gökçek dahil olmak üzere birçok üye “terör propagandası” suçlamasıyla tutuklandı. Küme üyeleri, konser yasaklarının kaldırılması, gözaltına alınan arkadaşlarının hür bırakılması ve İdil Kültür Merkezi’ne yönelik baskıların durdurulması için vefat orucuna başladı. Helin Bölek ve İbrahim Gökçek hayatını kaybetti.
1985’ten bu yana yasaklarla büyüyen, her albümle biraz daha kalabalıklaşan bir kolektiflikten kelam ediyoruz. Onlar tekil sanatçı kimliğiyle değil bir halkın sesi olarak var oldular. Bugün bu sesi Spotify üzere platformlarda bulamıyorsak, bu halkın sesine, belleğine, öfkesine filtre koyma gereksiniminden doğuyor. Lakin beyhude ve acınası bir efor olarak tarihte yerini alıyor. Sahne bulamayınca sokaklardan, meskenlerin balkonlarından, grevlerde personellerin lisanlarından, Cumartesi Anneleri’nin yüreklerinden yükselen bir ses Küme Yorum. Susmadılar, susmayacaklar, susmazlar zira onlar bu coğrafyanın direnme biçimlerinden biri. Dijital mecralardan kaldırıldığında arşiv irtibatlarından, kasetlerden, onlar toplatıldığında sokaklardan yükselecek ezgileri, doğacak güneş üzere karanlığın ortasına sesleri.
Size gereksinimimiz var. Buraya kadar geldiyseniz, hatırlatmak boynumuzun borcu. Ülkemizde herkesin malumu olan şiddetli şartlarda, elimizden geldiğince nitelikli yayıncılık yapmanın imkanlarını araştırıyoruz. Güvenilirliğini gittikçe yitiren medya alanında hâlâ düzgün işler çıkarılabileceğini kanıtlamak ve eleştirel düşünme alışkanlığını müşterek bir pahaya dönüştürmek istiyoruz.
Bağımsız yayıncılığı desteklemeniz bizim için çok pahalı. vessaire’nin dağıtımının sürekliliğinin sağlanmasında ve daha geniş kısımlara ulaşmasında okurlarımızın üstlendiği sorumluluk özel bir mana taşıyor. İmkanınız varsa, vessaire’yi desteklemek için vessaire ana sayfamızı ziyaret edebilirsiniz.
