AKP’yi iktidara taşıyan seçmenlerin özellikleri çabucak hemen tüm araştırma şirketleri tarafından incelendi, incelenmeye de devam ediyor. Herkes benimsediği politik çerçeveden bir münasebet bulmaya çalışıyor: Nasıl oluyor da AKP hâlâ iktidarda? İktidar yarattığı bu denli yıkım, bu kadar krizin akabinde ayakta kalmayı nasıl başarıyor? Görülmemiş bir bölüşüm şoku yaşanırken fakirler neden sağcılara oy veriyor? İktidarın bayanlara yönelik sistematik hücumlarına karşın hâlâ bayan seçmenlerin çoğunluğunun tercihi olmasının ardında neler var?
21 yıllık AKP iktidarı boyunca parçalanan bir topluma tanıklık ettik, maalesef etmeye devam ediyoruz. Ülkeyi “bizden olanlar ve olmayanlar” biçimde bir ötekileştirmeyle yöneten iktidarın ataklarının amacında bayanlar birinci günden beri vardı. Şaşırtan olan, iktidarın bayanlara yönelik tüm akınlarına karşın AKP’nin iktidara gelişinde ve iktidarını sürdürmesinde bayan seçmenlerin katkısının bir oldukça fazla oluşu.
Son 21 yıl, bayan haklarının yağmalandığı, kazanımların bir bir geriye atıldığı, bayana yönelik sömürünün hayatın her alanına yerleştiği, tacizlerin ve bayan cinayetlerinin Cumhuriyet tarihinin en yüksek boyutlarına ulaştığı karanlık bir periyot olarak şimdiden tarihteki yerini aldı. Bayana yönelik şiddette cezasızlığın karar sürdüğü, laikliğin bütünüyle yok edildiği bir tablo yaratıldı.
Kadın istihdamı büsbütün piyasanın insafına bırakıldı, bayanın yerinin ailesinin yanı olduğu istikametinde muhafazakar bir kurgu dayatıldı. “Kadın diyorsanız aile, aile diyorsanız bayan var. Bunun haricinde bayan yok,” fikri bütün şiddetiyle toplumsal münasebetlere yerleştirildi. Ailenin bütünlüğünün korunması, aile refahının artırılması, aile yapısı ve kıymetlerinin gelecek jenerasyonlara aktarılması üzere teklifler iktidarın tüm siyasetlerine nüfuz etti. Hasebiyle piyasa işleyişinde bireye vurgu yapılırken, birey piyasa dışına düştüğü anda da aile vazifeye çağrıldı. Yani bayan emeğinin sömürüsü üretim alanında neoliberalizme, üretim alanı dışında ailenin kutsallığıyla dört bir yandan sömürüye açıldı, kuşatıldı.
1980 sonrası üretim ilişkilerinin AKP aracılığıyla tekrar üretilerek emeğin aleyhine biçimlenmesiyle, bayanlar sermayeye ucuz, sabırlı, örgütsüz, toplumsal teminattan mahrum işgücü olarak sunuldu. Sermaye de üretim bağlantılarındaki patriarkayı pekiştirerek, tekrar üreterek nizamın devamına garanti sağladı. Yani iktidar bir devlet siyaseti olarak, bayanı hem patronlar hem de erkekler karışında savunmasız bıraktı, ataerkil geleneği her alanda besledi. Durumun üretim alakaları perspektifinden en kısa açıklaması bu. İstanbul Sözleşmesi’nden çıkılmasına kadar varan bu süreçte AKP hâlâ bayanlardan bir halde oy alabildi. Pekala, bunu neye borçluydu?
AKP’nin iktidarını pekiştirdiği değerli pansuman araçları var. Bunlardan en kıymetlileri de muhafazakârlık, popülizm, toplumsal yardımlar ve milliyetçilik. Neoliberal iktisat siyasetleriyle erittiği hakların üstünü muhafazakârlık, milliyetçilik ve popülizm aracılığıyla kapatıyor.
Muhafazakârlık iktidarın hem emek hem de bayan siyasetlerine nüfuz etti, bayanların hayatı neoliberalizmin ve siyasal islamın hücumlarına açık hale getirildi. Aileye yapılan vurgu, iktidarın muhafazakâr bayan siyasetlerinin temelini oluşturuyor. Muhafazakârlığın en kıymetli temsili olarak aile vurgusu yapılırken, aileye uygun çalışma hayatı kurgusuyla da neoliberalizm besleniyor. Yani kadın-erkek zati doğalında eşit değil ve bayan iş hayatında erkeklere nazaran daha az fiyatlarla daha garantisiz çalışırken, konut işlerinde de asli vazifelerini yapmalı. Hasebiyle zati erkeklere nazaran farklı ve “eksik” olan bayanlar devlet siyasetlerinden dayanak beklemek yerine hem piyasada ucuz işgücü olmalı hem de konut içinde sömürülmeli ve misyonlarını aksatmamalı. Erdoğan’ın 19 Temmuz 2010’da bayan örgütleriyle yaptığı bir toplantıda söylediği “Ben esasen bayan erkek eşitliğine inanmıyorum. Onun için fırsat eşitliği demeyi tercih ediyorum.” cümleleri devlet siyaseti haline getirilen eşitsizliği gözler önüne seriyor.
Sosyal yardımlar, iktidarın bir öteki değerli “silahı”. Türkiye’de 24 milyona yakın kişi toplumsal yardım alıyor. TBMM’deki bütçe görüşmelerinde açıklanan son datalara nazaran, 85 milyonluk Türkiye nüfusunun 60 milyonu, ekonomik ve toplumsal yardım alabilmek için Bütünleşik Toplumsal Yardım Bilgi Sistemine kayıt yaptırdı. Yoksulluğun bu kadar esaslı bir sorun haline getirildiği Türkiye’de toplumsal siyasetler çürüdü, yönetilebilir yoksullukla toplumsal yardımlar iktidarın tehdit ögesine dönüştü. Bu toplumsal yardımlar, tarikatlar ve cemaatler eliyle yaptırıldı. Durum bu türlü olunca bayanların hayatı erkeklere oranla çok daha fazla siyasal islamın akın ve tehditlerine açık hale geldi. Bu toplumsal yardım düzeneği bayanları pasif öznelere dönüştürdü. Bayanlar, sömürüldükleri bu nizamdan çıkacak şartları yaratabilmek yerine mevcut hayatlarına sıkıştırıldı ve iktidarın yalancı istikrarına bağımlı hale getirildi.
Son seçimlerde AKP bayan kolları liderinin, maddi dayanakla oy istediği yetmezmiş üzere bu yardımların kesileceği tehdidiyle bayanların oylarının fotoğraflarını istediği haberlerine şahit olduk. Urfa’da bayanlar yerine toplu oy kullanıldı mesela. Bunlar yaşanırken iktidar popülist telaffuzlarla yarattığı karanlığı örtmeye çalıştı. İstanbul Sözleşmesi’nden çıkarak bayanların can güvenliğini dahi müdafaa zahmetine girmeyen iktidar, KADES uygulamasıyla “devlet bayanları yalnız bırakmadı” bildirisi vermeye çalıştı. Bayan istismarına ve cinayetlerine kulaklarını tıkayan, bayan siyasetlerini bayan haklarına yönelik sistemli akınlarla bezeyen iktidar, bayan otobüsleri, bayan plajları, bayan kotalarıyla bile isteye yarattığı karanlığı yamamaya çalıştı. Muhafazakâr bayanlar ve seküler bayanlar biçiminde yarattığı ayrımla bayanların yan yana gelişini de parçalamaya çalıştı. Sınıfsal çelişkileri örtmeye çabalayarak ürettiği bu popülist zıtlıkla, kendi ömür şekline uygun düşmeyen bayanları “terörist” ilan etti yahut düşmanlaştırıldı.
Sınıfsal örgütlülüğün parçalandığı, emeğin siyasetler üzerindeki belirleyiciliğinin, tesirinin, aksiyon gücünün zayıfladığı bu türlü bir periyotta, bayanlar her şeye karşın siyasete müdahale araçlarını tekrar üretmeye ve direnmeye devam ediyorlar. Fabrikalarda, meskenlerinde, tarlada, cumartesi günleri Galatasaray Meydanı’nda evlatlarının akıbetlerini sorarken, Akbelen’de ağaçların önünde, 8 Mart’taki feminist yürüyüşlerde yan yana büyümeyi sürdürüyorlar. Bir tarafta bayanlar var, başka tarafta gayesine emeği ve laikliği almış bir iktidar. Başka tarafı da unutmamak gerek, o da odağına emeği almaktan aciz, laikliği arkaiklik sanan ve lisana getirmekten dahi korkan, sınıfsal çelişkileri görmezden gelen, siyasetini yalnızca seçimlerle kısıtlayan zira temelli bir değişimi istemeyen, memleketi değil daima kendi ajandasını önceleyen muhalefet. Bu muhalefet yenilmeye mahkum, biz ise gerçek yere baktığımızda çıkışı elbette bulacağız. Rosa Luxemburg’un da dediği üzere: Vardık, varız, var olacağız.
