“Bazı mutsuz ve monoton ruhlar tarafından skiouros teriminin manasının yalnızca ‘gölge-kuyruk’ olduğu, ya kuyruğun sahibiyle çabucak hemen birebir boyutlarda olduğu ve onu gölgesi üzere takip ettiği ya da kendisinin kabarıklığından, gerçek dışı yumuşaklığından kaynaklandığı, tez edilir. Lakin sincabın dinlenirken ve korkusuzken kuyruğunu her vakit bir şemsiye üzere sırtının üzerinde tuttuğu gerçeği bir yana, o bu dünyadaki hoş kibirlerden birine hayat verir.” B. W. Mitchell, In the Shadow of His Tail, 1913
Atık, tabiatı gereği, vilayetle de atık olması gereken bir obje değil. Aslına bakılırsa, hiçbir şey değil. Atık algısı bu nedenle göreli. Atık, bir emele hizmet etmeyen yahut artık istenmeyen obje olarak tanımlanıyor. Gözden çıkarılmış atık, işlenebildiği takdirde ömrünü uzatabiliyor. Atığın döngüselliği onu dinamik kılıyor. Atık endüstriyel toplumların gelişmesinde epeyce büyük bir rol oynuyor. Kurduğu uzun zincirle çağdaş dünyanın en bariz karakteristiğini yansıtıyor. Tarihin akışındaki tüketici değişimi, çağdaş hayatta atığın değerini belirginleştiriyor. 18. yüzyıldan itibaren sanayileşmiş toplumlarda artan tüketimi temsil ediyor. Bu nedenle, atık çağdaş toplumların tarihinde gölge-kuyruk olarak isimlendiriliyor.
Atık, devasa ölçülerde üretildiğinde nasıl yönetileceği sorusunu doğuruyor. Atık idaresi karmaşık bir vazife olmakla birlikte dünyanın üzerindeki toksinleri temizlemek bir mecburiyet. Atık idare tesisleri, endüstriyel toplumların karaciğeri ve çağdaş endüstriyel sistemlerin “sürdürülebilirlik” için sunduğu bileşenlerden biri. Her şeye karşın tesirli bir atık idaresi için olmazsa olmaz gerekliliklerse ziyadesiyle maliyetli. “Ülke ne kadar zenginse bu tesislere yatırım yapacak donanıma o kadar sahiptir,” fikri son derece kolay, kitlesel tüketimi kışkırtan uyarıcıların başında geliyor. Halbuki atığın hatrı sayılır ölçüsü limanlara gönderiliyor. Bunun gerisindeki mantık ve motivasyon, atığın gemilere yüklenmesinde öncü rol oynayan baskın güçlerin siyasi ve ekonomik temellerinde yatıyor.
Khian Sea ve Koko
Modern dünyanın endüstriyel toplumlarındaki kitlesel tüketimin bir kısmı “gözden ırak, gönülden ırak” mantığını baskın kıldı. Atığın günlük hayatlarımızı direkt etkilemesine gerek yoktu. İstenmeyen bir şey için en kolay tahlil. Toksik ve riskli atık idaresinde karşılaşılan zorluklar, endüstriyel ülkelerdeki aktörlere atığı gemiyle öteki ülkelere gönderme tahlilini adeta altın tepside sundu. Atığın gemiyle sınırdışına yollanmasıyla sorun epeyce tesirli ve ucuza halloldu. Döngüsü uzayan atık, global iktisat ve siyaset sahnesinde kendine geniş bir yer buldu.
Toksik ve riskli atığın sınırötesi hareketleri, milyar dolarlık bir iş modeli ortaya çıkardı. Güney’de ağırlaşan global ekonomik pazarda güçsüz pozisyondaki fakir ülkeler, atığı gözden uzak tutma tahlilinde birinci aracı haline geldiler. 1980’lerdeki iki olay, memleketler arası manşetlere taşınmasıyla kamuoyunun gündemine oturdu: Khian Sea kargo gemisi pazarlığı ve Koko olayı.
1986’da Pensilvanya’nın evsel atıklarının yakılması sonucu ortaya çıkan 14 bin ton kül, lokal atık artışıyla uğraş etmek zorunda kaldığı için 1984’te tüm atık ithalatını sınırlayan New Jersey’ye dökülmek yerine, Khian Sea kargo gemisine yüklendi ve Bahamalar’a hakikat yola çıktı. Yükünün boşaltılması yetkililerce reddedilen gemi bir seneyi aşkın mühlet kendine yeni bir durak aradı. Atığın 4 bin tonu, gübre olduğu sav edilerek, Haiti’de bir kumsala döküldü. Greenpeace yetkilileri tarafından bilgilendirilen Haiti hükümeti, atığın geri yüklenmesini istese de Khian Sea çoktan demir almıştı. Geriye kalan 10 bin ton, Filipinler dahil birçok ülkenin atığı reddetmesi nedeniyle 1988’de denize bırakıldı.
Koko olayı ise 1987-1988 ortasında İtalya’dan Nijerya’nın Koko kentine yanlışsız yola çıkan 3.884 ton toksik atığın inşaat materyali olarak etiketlenmesi ve lokal halkın atık Koko’ya ulaştıktan sonra hastalanmasının akabinde gündeme taşındı. Araştırmaların sonunda kargonun x-ray atığı, Norveçli Dana Cyanamid tarafından üretilen metil melamin, birçok İtalyan üreticiden gelen dimetil ve etil asetat formaldehit üzere toksik atık içerdiği ortaya çıktı. Öykü, toksik atıkların Avrupa’da yeni destinasyon bulma teşebbüsünün başarısızlıkla sonuçlanmasının akabinde geminin 1988’de İtalya’ya dönmesiyle son buldu.
Atık ticareti işi ekonomik, politik ve toplumsal bakış açılarını birbirine karıştıran karmaşık bir sürece işaret ediyordu ve dünya ölçeğinde sosyoekonomik eşitsizlik uçurumunu derinleştirdi. 1960’ların ortasında yeşermeye başlayan çevresel farkındalıkla, odak eninde sonunda “çevresel adalete” kaydı. Fakir ülkelerin çevresel olarak araçsallaştırılması kaygısı 1980’lerin sonuna kadar devam etti. Bu devamlılık ırkçılık, toplumsal adalet, insan hakları ve çevrecilik alaşımının bir ortaya gelmesine, bugün bildiğimiz ismiyle çevresel adalet hareketine öncülük etti. Toksik sömürgecilik kelam konusu olduğunda, çevresel adalet hareketi kültürel çeşitlilik temeline dayanan çevresel adaletsizliğin yanı sıra güçlü ve fakir ülkeler ortasındaki toplumsal ve politik eşitsizliği de gün yüzüne çıkarmayı amaçlıyordu.
Toksik atık ticareti
1970’ler boyunca büyüyen çevresel farkındalıkla uyumlu olarak, global toplumun etraf müdafaa hareketlerinde besbelli bir artış gözlendi. Acil global hareket baskısıyla su ve hava kirliliği üzere çok sayıda olay basında yer buldu. Daha evvel düzgün formda denetlenmeyen toksik atıkların ticareti konusu, yalnızca çevreyi değil insan sıhhatini da korumak ismine kıymetli bir probleme dönüştü. Çevresel adaletsizliğin temel toplumsal haklardan mahrumiyeti artırdığı ve ülkeler ortasındaki uçurumu derinleştirdiği gerçeği yeterlice netleşti.
Toksik ve riskli atıkların gelişmekte olan ve sanayileşmiş ülkeler ortasındaki ticareti, elbette adil şartlar altında gerçekleştirilmiyordu. Dünyanın bölüştüğü finansal durumlar, vaktin başlangıcından beri aslında asimetrikti.
Temelleri 1970’lerde Bretton Wood sisteminin çökmesiyle atılan 1980’ler resesyonu, ekonomik fotoğrafın ana karakterini oluşturuyordu. Resesyon, daha az sanayileşmiş bölgelerde devasa bir borç krizi olarak karşılık buldu. Bu krizden çıkış yolunun taşlarını da ABD Hazine Bakanlığı, IMF ve Dünya Bankası neoliberal yaptırımlarla döşedi. Yalnızca borç krizine değil bölgesel ekonomik farklılıklara da deva olacak Washington Konsensusu, 1990’lara gelindiğinde eşitsizliği, çevresel hasarı ve sosyoekonomik yankıları artıran bir paradoksa dönüşmüştü.
Birleşmiş Milletler Etraf Programı (UNEP) tarafından 1989’da başlatılan Basel Mukavelesi, riskli atıkların sınırötesi hareketlerini denetim etme ve bu hareketleri düzenleme tartışmasını 116 üye ülkenin dikkatine sundu. Konferans, uluslara atıklarını yönetmeleri için harekete geçme davetinin yapıldığı birinci resmi teşebbüstü. Gelişmekte olan ülkelerin bu üzere atıklardan korunmasını, gelişmiş ülkelerin bu ticaretten sorumlu tutulmasını amaçlıyordu. Kontrat, toksik atık ticaretinin sonlandırılması açısından bir köşe taşı niteliğindeydi. Atık sömürgeciliği, bir kavram olarak birinci sefer dillendirildi ve kayda geçti.
Sömürgeciliğe sömürgecilik demek
Çoğunlukla hükümetler ve sivil toplum kuruluşları aktörleri tarafından kullanılan “atık sömürgeciliği” kavramı, ortalarında elektronik atık, kalıcı organik kirletici, endüstriyel atık, yetkisi alınmış gemiler, kentsel katı atık, radyoaktif atık ve öbür atıklar olmak üzere çeşitli zehirli ve riskli atığın hudut ötesinde imha edilmesi manasında kullanılıyor. Bu kullanım, kardeş kavramlar da doğuruyor. Çöp emperyalizmi, toksik kolonyalizm, nükleer kolonyalizm ve toksik terörizm, her vakit ayrıcalıklı ve varlıklı bölgelerdeki atığın daha düşük ekonomik statüye sahip bölgelere yaptığı sınırötesi hareketlerle ilgili.
Ancak atık sömürgeciliği atığın kolonyal merkezlerden etrafa ihracatının ötesine geçerek merkezleri olabildiğince güçlendirmeyi amaçlıyor. Sömürgeciliğin –yerleşimci, çıkarıcı, içten ve dıştan olmak üzere– pek çok formu olsa da hepsi tek bir ortak paydada buluşuyor: Sömürgecilik, yerleşimcinin kendi hedefleri doğrultusunda o karaya erişimini garanti eden hakimiyet sistemi. Bu her vakit yerleşmek için bir arazi yahut çıkarmak için su haklarına sahip olmak manasına gelmiyor. Karayla bağlı kültürel dizaynlar ve semboller moda için erişime açılabiliyor. Boru sınırları, hava hareketleri ve gemi rotaları ile kara, kirletilecek bir çukura dönüşmeye başlıyor. Sömürgecilikte temel motivasyon din, etnisite, uygarlık yarışı değil, hududa erişimdir. Bölgesellik, yerleşimci sömürgeciliğin en besbelli ve küçümsenemeyecek bileşenidir. Nerede olduğu fark etmeksizin, bir karayı çukur olarak kullanmanın kökleri sömürgecilikte aranmalıdır. Kirliliğe hudut koymak sömürgeciliktir, zira muhakkak ölçüde kirliliğin o karaya bırakılmasına müsaade verilmiş demektir. Atığın ve toksik unsurların o karada yaşayan yerli halka verdiği ziyan sömürgeciliktir. Plastikten ve kağıttan gözden çıkarılabilir şeyler yaratmak için o karanın petrol ve doğalgazını kullanmak sömürgeciliktir. Geridönüşüm, yakma üzere yollarla atığın icabına bakmak ismine o karayı kullanmak sömürgeciliktir.
Kolonyal bir yanılsama: geridönüşüm
O devir için görece yeni bir konsept olan geridönüşüm sanayisi, Basel Sözleşmesi’nde bir açık buldu. Geridönüşüm atıkları muahedeye dahildi, lakin geridönüştürülecek şeylerde “geridönüştürülecek atık” etiketinden sakınılabilirdi. Örneğin kullanılmış pillerin, şayet hala kullanılabilirlerse yahut kesimleri kullanılabilir durumdaysa, atık olarak etiketlenmesine gerek olmayabilirdi. Varış noktasına ulaştığında, seçili kesimlerin geridönüştürmek için ayrıştırılması sırasında ortaya çıkacak toksik atığın geridönüştürülemeyecek yahut verimli halde yönetilemeyecek olması üzere boşluklar, Basel Sözleşmesi’ni toksik atıkların sınırötesi hareketini sınırlamaktan uzak tuttu. Hatta ticaret süreci daha da ilerledi.
Çöpünün geridönüştürülebilir olduğunu bilmek insanı ürettiği atık hacmi konusunda vicdanen rahatlattı ve onun atığı manaya konusunda mucizevi bir fikir biçimi geliştirmesini sağladı. Global Kuzey’deki beşerler, bir şeyleri uzağa atabilmeyi doğal karşılamaya başladı. Uzak, ikinci bir niyete yer bırakmaksızın, ahlaki hayal gücünün sonlarının çok ötesinde, adeta efsanevi bir yerdi. Meğer “uzak” diye bir yer yoktu. Yalnızca ötekilerden daha az kıymet atfedilmiş yerler ve beşerler vardı.
1950’lerde kitlesel pazarı istila eden plastiklerin cazibesi dayanıklılığıydı. Dirençliydiler ve hayli uzayabilen vakit döngüleri boyunca biçim değiştirmeyeceklerdi. Tabiatta çözünmeleri 500 seneyi bulabiliyordu. Burada geridönüşüm devreye girdi. Halbuki pek çok geridönüştürülebilir şey, yanlış kutuya yahut yemek atıklarıyla birlikte atıldığında bozulmaya uğruyor. Bozulma, devasa balyalar halinde toplanmış hususun geridönüştürülmesini engelliyor. Her husus her tesiste işlenemiyor. Dahası, toplanan plastik pipet ve çatal-bıçak, yoğurt ve al-götür kapları üzere objeler düşük kalitede oldukları için çoğunlukla geridönüştürülemiyor. Onlar ya yakılıyorlar ya boş topraklara dökülüyor ya da okyanusa bırakılıyorlar. Yakma süreci kimi vakit güç üretmek için kullanılsa da atık tesisleri toksik emisyonlarla ilişkilendiriliyor. Topraklar karbondioksit, metan, uçucu organik bileşik ve öteki riskli kirleticilerin havaya salınmasını sağlıyor. Okyanuslarda plastik adaları oluşuyor. İnsanların çok süratli tüketiminin sonucu olarak yönetilmesi imkânsız boyuta ulaşan plastik atığın ne yapılacağı konusunda gözler elbette uzaklara çevriliyor.
1980’lerden itibaren Çin dünyanın gözden çıkardığı şeylerin neredeyse yarısının geridönüşümünü üstlenmişti, çünkü üretim dalı bir patlama yaşıyordu ve onu beslemek için bu şeylere muhtaçlığı vardı. 2016’da yalnızca ABD’den Çin’e 16 milyon ton plastik, kağıt ve metal taşındı. İşin aslı, bu karışık geridönüştürülebilir hususların yüzde 30’u aslında geridönüştürülemediği için o karanın da uzaklarına bırakıldı. O denli ki her sene yaklaşık 1,5 milyon ton plastiğin ömrü Çin’in okyanusa bakan kıyılarında son buluyordu. Dünyanın en güzel geridönüştürücüleri ile en büyük plastik atık ihracatçıları ortasındaki bağ bu sayede gün yüzüne çıktı. Geridönüşümün marka yüzü İngiltere, plastik atığının yüzde 61’ini uzağa gönderiyordu. Dünyanın en geridönüşümcü ulusu tacını takan Almanya, Avusturya, Güney Kore ve Galler’in karışık plastik ihracatının yıllık boyutu bir milyon tonu buluyordu. 254 milyon euro’luk kıymetle başka tüm AB ülkelerini geride bıraktılar. Kestirim edilen, toplanan tüm atığın yalnızca üçte birinin ülke içinde geridönüştürüldüğü yahut yakıldığıydı.
Onlarca sene işletilen bu ticaret, 2018’in birinci gününe uyanıldığında son buldu. Dünyanın en büyük geridönüşüm pazarı olan Çin, artık kapılarını kapatmıştı. Ulusal Kılıç Operasyonu siyasetiyle 24 tip atığın ülkeye girişi yasaklandı. Yeniden de bütün bu atığın bir yere gitmesi gerekiyordu. Atık idaresinin epeyce kârlı bir sanayi olması, onu öteki ülkeler için cazip kılmaya devam etti. Kuzey’in radarında artık Türkiye ve Vietnam vardı. ABD ise kendine Vietnam, Malezya ve Tayland’ı seçti. Yalnızca 2018’de 68 bin konteyner plastik atık gönderildi. Bu ülkelerin de plastik atık ithal etmeyi yasaklamasının akabinde yeni rota arandı: Kamboçya, Bangladeş, Gana, Laos, Etiyopya, Kenya ve Senegal. Ucuz işgücü ve gevşek etraf siyasetleri ile yılda 1 milyon ton plastik atık. Öbür yanda kirletilmiş sular, meyyit ekinler, teneffüs yolu hastalıkları ve organize kabahatler.
Alüminyumu geridönüştürmek kârlı ve etrafla barışık bir süreç. Bir tenekeyi geridönüştürülmüş alüminyumdan üretmek onun karbon ayak izini yüzde 95 azaltıyor. Kelam konusu plastik olduğunda durum bu kadar kolay değil. Pek birden fazla sürecin kıymetli ve karmaşık olması ve son eserin daha düşük kalitede çıkması nedeniyle geridönüştürülemiyor. Karbon azaltma yararı da şimdi net değil. Onları bir yerden bir yere transfer etmeniz, yıkamanız, ince ince kıymanız ve eritmeniz gerekiyor. Bu da çevresel etkiyi en aza indirme motivasyonuyla yapılan geridönüşümün kendisine çevresel bir tesir yüklüyor. Bu nedenledir ki okyanustan toplanmış plastik şişelerin geridönüştürülmesiyle üretilmiş spor ayakkabı projesi açık bir palavra. Projenin hayata geçirilmesi için sıfırdan üretilen plastik şişeler geridönüştürüldü.
Broni we wu yani meyyit beyaz adamın kıyafetleri
Endüstri dışı geridönüşümle elde edilen eserlerin bir daha geridönüştürülemeyeceği gerçeği bir yana, kelam konusu atık sömürgeciliği olduğunda kendini en düzgün aklayan sanayilerden biri de moda. Yalnızca ABD her sene yaklaşık 12 milyon ton dokumacılık atığı üretiyor. Süratli moda markalarının 48 saatte ürettiği kıyafeti bugünün teknolojisiyle geridönüştürmek için 24 sene geçmesi gerekiyor. Günümüz sanayisinde kıyafetlerin yüzde 69’u polyester ve naylon üzere petrol bazlı hammaddelerden üretiliyor ve birden fazla geridönüştürülmez, tabiatta çözünmeleri ise 200 seneyi buluyor. Dokumadan dokumacılığa geridönüşümün oranı yüzde %1 bile değilken H&M’in 10 yıldır yürüttüğü “Döngüyü Kapatalım” kampanyasıyla geridönüştürülmek üzere kupon karşılığı topladığı kıyafetlerin akıbetinin ne olduğu sorusunun karşılığı elbette üçüncü dünya ülkelerinde aranmalı.
Sömürgecilik onyıllar içinde moda sanayisini şekillendirmede de kilit rol oynadı. İkinci el kıyafet ihracatı düşük gelirli ülkelerin iktisadını canlandırmaya yardımcı olacak bir sistem olarak konumlandırılırken tıpkı vakitte çok üretim ve çok tüketim başlıkları üzerindeki yükün boşaltılması için elverişli bir yoldu. Gana’da Batılı kıyafetlere olan talep birinci sefer Birleşik Krallık’ın sömürgeci idaresi altında ortaya atıldı. Afrika ulusu 1950’lerin sonunda bağımsızlığını kazandığında ABD’li iş insanları ikinci el kıyafetleri ihraç ederek kar elde etme fırsatını gördü.
Gana’nın Akra kenti, Batı Afrika’nın en büyük ikinci el pazarı Kantamanto’ya mesken sahipliği yapıyor. Burası 3 binden fazla tüccarın tasarımcılarla bir ortaya geldiği buluşma noktası. Kantamanto’ya her hafta konteynerler içinde yaklaşık 15 milyon kıyafet geliyor. Tüccarlar, teşebbüsçüler ve dizayncılar pazardan yüksek fiyata satabilecekleri yahut ileri dönüşümle yeni kesimler elde edebilecekleri kıyafetler için bu adreste toplanıyor. İçeriklerini bilmeden para yatırdıkları balyalar, vakit içinde kaliteleri gitgide düştüğü için yine kullanılamayacak durumda olan kıyafetlerle dolu. Yatırım yapmak ailelerini teminat altına almaları, aracıların ödemelerini yapmaları ve borçlarını kapatmaları için birden fazla vakit riskli. Yeniden de ayda 20-30 milyon ortasında kıyafetin ömrü yıkama, onarma, boyama, ütüleme, dikme ve ileri dönüştürme üzere adımlarla uzatılıyor, Gana pazarına kazandırılıyor.
Kantamanto’ya gemiyle gönderilen kıyafet balyalarının yüzde 40’ı direkt topraklara gönderilerek kentin uzaklarında kıyafet dağları oluşturuyor. Karşı konulmaz yoğunluktaki atığı ve sistemsiz boşaltımı kontrol altında tutmak için topraklar ateşe veriliyor. Vakit zaman 11 ayı bulan yangınlar havaya koyu renk duman ve toksik gazlar bırakıyor, ekinleri ve Old Fatima üzere etraf mahalleleri zehirliyor.
Sonu yakılmak olmayan kıyafetler kendilerini kentin kanalizasyon sisteminde buluyor. Muson yağmurları vaktinde kıyafetler barikatları taşkınlara, ağır sivrisinek istilasına, hasebiyle hastalıkların yayılmasına neden oluyor. 2014’te berbat atık idaresi ve pak suya erişim zahmeti nedeniyle patlayan ve 243 insanın hayatını kaybetmesine neden olan kolera salgınının nedeni, atık sömürgeciliğinde aranmalıdır.
Şehrin ötesinde, okyanusta ise farklı bir felaket yaşanıyor: Deniz biyoçeşitliliği yok olma tehlikesiyle karşı karşıya. Parçalanan kıyafetlerin ve elyafların birbirlerine eklenmesiyle oluşan kıyafet dokunaçlarının uzunluğu 10 metreye ulaşıyor. Okyanus mikroplastikle dolu ve sualtı ömrü sona ermek üzere. Hiçbir şey talih yapıtı gerçekleşmiyor. Satın aldığınız fakat yeniden de çok hoşunuza gitmeyen o gömlek. Delindiği için gözden çıkardığınız o tişört. Size artık berbat anlar hatırlatan o pantolon. Hepsi birbirine dolanmış. Döngü kapanmış.
Atığımızı isteyen onlar değil, onları oraya göndermek isteyen biziz
Gölge-kuyruk sincabın laneti midir, bilinmez, fakat atığın insanın kibri olduğu bir gerçek. Atık ticareti, Kuzey ve Güney ortasındaki bir eşitsiz ve adaletsiz dinamikler yanılsaması. Atık sömürgeciliği mevcut dünya nizamını pekiştiriyor, uluslar ortasındaki ekolojik, toplumsal, ekonomik ve politik eşitsizlikleri belirginleştiriyor. Atığın gelişmiş ülkelerden gelişmekte olanlara gönderilmesi (atık idaresi kapasitesinin ve altyapının verimsiz olması nedeniyle) giderek artan atığın yönetilememesi üzere çaba alanları açıyor. Tüm bu şartlar altında insan ve etraf sıhhatinin şiddete maruz kalması kaçınılmaz hale geliyor. Münasebetiyle çevrecilik ve çevresel düzenlemeler, sömürgeciliğin yeni boyutuna karşı geliştirilmiş yeni bir direniş formuna bürünüyor. Çevresel adalet, ulusları bu şiddetten muhafaza emeli taşıyan anti-sömürgeci direnişi sembolize ediyor.
Kaynaklar
- Francis O. Adeola, Hazardous Wastes, Industrial Disaster and Environmental Health Risks: Local and Küresel Environmental Struggles. New York: Palgrave Macmillan, 2011.
- François Jarrige, Thomas Le Roux. The Contamination of the Earth: A History of Pollutions in the Industrial Age. Cambridge: The MIT Press, 2020.
- Oliver Franklin-Wallis, “Plastic recycling is a myth: what really happens to your rubbish?”, The Guardian, 2019.
- Steffan Lindberg & Magnus Wennman, “Here is fast fashion’s ‘ground zero’”, Aftonbladet, 2023.
- Susan Strasser, Waste and Want: A Social History of Trash. New York: Metropolitan Books, 2019.
- Valentina O. Okaru, “The Basel Convention; Controlling the Movement of Hazardous Wastes to Developing Countries”, Fordham Environmental Law Review, 4, no. 2, 2011.
