Bazı ülkeler vardır, tarih onları sınamakla kalmaz, kesimler. Bosna da bu ülkelerden biri. Ve birtakım imgeler vardır, insanın içinde gizli kalmış hafızayı bir anda yine canlandırır. Dünya Kupası’nda Bosna Hersek’in tribünlerini izlerken bu türlü hissettim. Mavi ve sarı bayraklar, binlerce insan, birebir anda söylenen müzikler, birebir ritimde atan kalpler… Bütün dünyanın gözlerinin önünde, bir halk yine kendini hatırlıyordu. Bu sırf futbol değildi. Bu, hafızanın sesiydi.
Ben bir Boşnağım, Yugoslav göçmeniyim. Bizim konutlarda Yugoslavya daima biraz eksik anlatılırdı. Güya birileri öyküyü tam ortasından bölüvermiş üzere. Lakin o yarım kalmış öykünün içinde daima tıpkı şey vardı: Birlikte yaşamak. Müslümanı, Hristiyanı, Sırp’ı, Hırvat’ı, Boşnak’ı… Hepsinin birebir sofrada oturabildiği, tıpkı öykünün modülü olabildiği, tıpkı şarkıyı söyleyebildiği bir memleket.
Bugün bunları söylemek yahut duymak bazılarına “romantik” gelebilir. Zira bize daima öteki bir şey anlatılıyor, birlikte yaşamanın imkansız olduğu anlatılıyor. Ayrışmanın kaçınılmaz olduğu, dehşetin doğal olduğu anlatılıyor. Ancak biz ne yaşadığımızı biliyoruz. Hepsi gerçekti. Eksikleriyle, çelişkileriyle, bütün yüküyle gerçekti.
Sonra savaş geldi. Komşular birbirine düşman edildi. Kentler kuşatıldı. Konutlar yakıldı. Beşerler öldürüldü. Srebrenitsa’da sırf beşerler öldürülmedi. Bir halkın hafızası parçalandı. Ne var ki, kimi şeyler ölmez. Bir halkın lisanı ölmez. Bir annenin ağıdı ölmez. Bir çocuğun yüreğinde taşıdığı kıssa ölmez. Müzikler da ölmez.
Bosna’nın Dünya Kupası’ndaki varlığı sadece sportif bir muvaffakiyet değil, bir halkın hâlâ ayakta olduğunu bütün dünyaya duyurmasıydı. Bir görünürlük sıkıntısı, bir hafıza problemi, bir direniş sıkıntısıydı. Stadyumların dolması, dünyanın tıpkı sese dönüp bakması, Balkanların dört bir yanından gelen insanların tıpkı tribünde buluşması… Bunlar hiç de küçük şeyler değil.
Yıkıcı savaşların yaşandığı coğrafyalarda en güç şey yine yan yana gelebilmektir. Bazen bunu siyaset yapamaz ancak bir tribün pekâlâ yapabilir. Bazen bir müzik yapar, bir gol sevinci herkesi birleştirir. Tahminen de bu yüzden Bosna’yı izlerken içimde sırf gurur yoktu, biraz sızı da vardı.
Bazen insan hiç yaşamadığı bir ülkeyi de özler. Ben Yugoslavya’yı yaşamadım. Fakat onun kıssasıyla büyüdüm. Bu öykünün içinde daima birebir şey vardı: Farklılıkların birbirine karşın değil, birlikte var olabildiği bir hayat. Yugoslavya artık yok. Tahminen o masa dağıldı, tahminen o konut yıkıldı. Lakin bazen tribünlerden yükselen bir tezahürat, birebir anda söylenen bir müzik sayesinde daha güzel anlaşılıyor: Kimi ülkeler haritadan silinir fakat insanın içinden silinmez. Bir müzik, artık olmayan ülkeyi bir anlığına geri getirebilir.
Size gereksinimimiz var. Buraya kadar geldiyseniz, hatırlatmak boynumuzun borcu. Türkiye üzere söz özgürlüğünün daima tehdit altında olduğu bir ülkede, elimizden geldiğince nitelikli yayıncılık yapmanın imkanlarını araştırıyoruz. Güvenilirliğini global ölçekte yitiren medya alanında hâlâ uygun işler çıkarılabileceğine inanıyor, eleştirel kanıyı müşterek bir toplumsal pahaya dönüştürmeyi hedefliyoruz.
Bağımsız yayıncılığı desteklemeniz bizim için ziyadesiyle kıymetli. vessaire’nin dağıtımının sürekliliğinin sağlanmasında ve daha geniş bölümlere ulaşmasında okurlarımızın üstlendiği sorumluluk özel bir mana taşıyor. İmkanınız varsa, vessaire’yi desteklemek için vessaire ana sayfamızı ziyaret edebilirsiniz. Dayanağınız için şimdiden teşekkür ederiz, düzgün ki varsınız.
