Los Angeles’taki son maçında skor tabelası nihayet Türkiye’nin lehine bir şey söyledi. Ama maç bittiğinde sevinçle hesaplaşma birbirinden ayrılmadı. Dünya Kupası’ndan elenmiş bir grubun birinci iki maçını kazanan konut sahibini yenmesi elbette kayda kıymetti. Üstelik Türkiye kupa tarihinde birinci sefer geriye düştüğü bir maçı kazanmıştı. Daha evvel katıldığı turnuvalarda Belçika’yı, Japonya’yı, Güney Kore’yi, İsviçre’yi yenmiş bir ulusal kadro vardı. Şimdi konut sahiplerine karşı sürdürülen o eski geleneğe ABD de eklenmişti. Ancak bu sefer galibiyet çeşidi getirmedi. Bu yüzden maçın manası, galibiyetin sevincinden çok turnuvanın bize bıraktığı sorularda gizli kaldı.
Maçın daha üçüncü dakikasında yenen gol, Türkiye’nin bu turnuvadaki en besbelli zaaflarından birini tekrar görünür hale getirdi. Duran top savunması dağınıktı; yerleşim, temas, takip, ikinci hamle… Hepsi birebir anda eksikti. Auston Trusty’nin golü yalnızca erken bir skor dezavantajı yaratmadı, Türkiye’nin zihinsel olarak turnuvaya ne kadar kırılgan geldiğini de hatırlattı. Avustralya ve Paraguay maçlarında bir türlü kurulamayan inanç duygusu, ABD karşısında da birinci dakikalarda ortada yoktu.
Fakat bu sefer farklı olan Türkiye’nin oyundan büsbütün düşmemesiydi. Daha kıymetlisi, gol aramak için panik halinde şut sayısını kabartmaya çalışmamasıydı. Birinci iki maçta Montella’nın da daima sığındığı üzere, rakip kalelere 62 şut atan bir kadro vardı. ABD karşısında ise birinci yarım saatte gelen iki isabetli şut iki gole dönüştü. Problem kolay bir bitiricilik talihi değildi. Türkiye, topu hakikat oyuncularla gerçek bölgelerde buluşturduğunda daha az uğraşla daha fazla tehdit üretebildiğini gördü. Bütün turnuva boyunca aranan ancak bir türlü başarılamadığı için hudut bozan şey de buydu.
Montella’nın çok güvendiği istatistikler de bunu gösteriyordu. Çıktığı birinci iki maçta çektiği 62 şuttan yalnızca 3.6 beklenen gol pahası üreten Türkiye (şut başına 0.06 xG), ABD karşısında kaydettiği 9 şuttan 3.2 xG çıkarmıştı (şut başına 0.36 xG). Yani ortada bir şanssızlık falan yoktu. Kelam konusu olan talihini kendin yaratmak ya da yaratamamaktı.
Arda’nın etrafında kurulan oyun
Hakan Çalhanoğlu’nun kulübeye çekilmesiyle ABD karşısında orta sahanın yükü Arda Güler’e kaldı. Bu tercih, gecikmiş bir deneye benziyordu. Arda’nın oyunun bütün yükünü sırtlanması klasik manada bir 10 numara romantizmi değildi. Topu aldığında yön değiştirdi, pas açısını büyüttü, rakibi kararsız bıraktı, Türkiye’nin hamlelerini birebir çizgide gidip gelen kısır ataklardan çıkardı. İki golde de onun imzasının olması tesadüf sayılamazdı. Yaratıcı bir oyuncu topa her temasında harikulâde bir şey yapmak zorunda değildir, kıymetli olan oyunun aklını değiştirebilmesidir. Arda bunu yaptı.
Bu durum, ulusal kadronun turnuva boyunca yaşadığı temel çelişkiyi de gösterdi. Türkiye, rakip derinde beklediğinde ve merkezde alan kapandığında ne yapacağını bilemedi. Avustralya ve Paraguay maçlarında topa sahip olmak, rakibi açmak manasına gelemedi. Kenarlardan yapılan ortalar, ceza alanında o topları manalı hâle getirecek bir yerleşim olmadığı için boşa gitti. Kerem Aktürkoğlu’nun iki stoperin arasında kaldığı, Barış Alper’in her atakta daha güç duruma sürüklendiği, Kenan Yıldız’ın kendi standardının altına düştüğü bir atak nizamı vardı. Türkiye bu iki maçta uzun müddet topa sahip oldu fakat oyunu yönetemedi.
ABD ise Türkiye’ye farklı bir imkan sundu. Mesken sahibi takım daha geniş alanda oynadı, arkasında daha fazla boşluk bıraktı, önündeki maçları düşünerek rotasyona gitti ve Türkiye’ye koşacak, dönecek, yüzünü kaleye çevirecek alanlar verdi. Bu türlü bir rakip karşısında Türkiye’nin daha rahat görünmesi şaşırtan değildi. Kalesinden uzak savunan, orta alanda açık veren, atağa çıkarken geride boşluk bırakan rakip bulunca Türkiye ismine oyun bir anda güzelleşti. Sorun da biraz buradaydı zati: Dünya Kupası’nda her rakip size bunu vermez. Asıl seviye, alan bulamadığınızda ne ürettiğinizle ölçülür.
Kazanan ancak ikna edemeyen takım
ABD’nin ikinci yarının başında bulduğu gol bu yüzden kıymetliydi. Sebastian Berhalter’in ceza alanı etrafından yaptığı düzgün vuruş, maçın tekrar eşitlenmesini sağladı ve Türkiye’nin savunma güvenilirliği konusundaki soru işaretlerini canlı tuttu. Skor 2-2’ye geldiğinde oyunun büsbütün kopma ihtimali vardı. Türkiye bu sefer çökmemeyi başardı. Son kısımda Kaan Ayhan’ın ayağından gelen galibiyet golü ekip ismine karakter hanesine yazılabilir. Ancak bu yeniden de turnuvanın tamamını aklamaya yetmez.
Savunmadaki tercihlerin geç gelen doğrular hissi bırakması da başka sorun. Ozan Kabak’la oynanan dakikalar, evvelki maçlara dair “acaba” sorusunu büyüttü. Merih Demiral tercihiyle kaybedilen esneklik, geriden çıkışta yaşanan sıkıntılar ve savunma sınırının ağırlaşması turnuvanın birinci iki maçında değerliye patladı. Elbette tek oyuncu değişikliğiyle her şeyin düzeleceğini söylemek kolaycılık olur. Yeniden de Türkiye, Avustralya ve Paraguay karşısında puan alabilecek kadar daha istikrarlı bir savunma planı kurabilir miydi? ABD maçı bu soruyu ortadan kaldırmadı, bilakis daha görünür hale getirdi.
Fiziksel düşüş de göz ardı edilemez. Bacaklar gitmediğinde taktik tartışması eksik kalır. Hem tek tek oyuncuların hem de ekibin genel gücünün beklentinin altında kalması yalnızca ferdî form problemi değil. Hazırlık süreci, kamp tercihi, iklim, seyahatler, Miami’deki hazırlık havası, Arizona sıcağı… Bütün bunlar turnuva bittikten sonra daha itidalli biçimde konuşulmalı.
ABD açısından bakıldığındaysa bu hezimet büyük bir felaket değil. Mesken sahibi esasen kümede liderliği almıştı, rotasyon yaptı, birtakım oyuncularını dinlendirdi, Pulisic’in dönüşü ve son 32 çeşidinin planı daha fazla ehemmiyet taşıyordu. Amerikan basınındaki birinci yorumlar da yenilgiyi daha çok bir ikaz olarak okudu. Savunma derinliği, rotasyon oyuncularının düzeyi ve maç sonu konsantrasyonu tartışıldı. Türkiye içinse durum farklıydı. Bizim elimizde bu maçtan sonra bir üst çeşit değil, yalnızca “keşke daha önce…” duygusu kaldı.
En hakikat kelam alandan geldi
Bu galibiyetin en sağlıklı tarafı, maçtan sonra Arda Güler’in yaptığı açıklamadaydı. Arda, kendisinin de ekibin da uygun oynamadığını, haklarında yapılan tenkitlerin kabul edilmesi gerektiğini söyledi. Bu kelamlar yaşından beklenenden daha olgun, Türkiye’nin Dünya Kupası gerçekliğine de daha yakındı. Zira Türkiye’nin gereksinimi olan şey inkar değildi. “İyi çaba ettik”, “şanssızdık”, “hak etmedik” üzere tanıdık kaçış yolları inandırıcı durmuyordu. Vincenzo Montella’nın, Hakan Çalhanoğlu’nun ya da federasyon başkanı İbrahim Hacıosmanoğlu’nun açıklamalarında eksik kalan kabullenme hissini ekibin en genç yıldızlarından biri verdi.
Arda’nın alandaki rolü ile maç sonundaki tutumu arasında doğal bir bağ vardı. Oyunda sorumluluk aldı, sonrasında da sorumluluktan kaçmadı. Bu, Türkiye için küçük lakin değerli bir işaret. Milli kadronun geleceği üzerine konuşurken yalnızca ferdî yeteneklerden, oyuncuların piyasa kıymetlerinden, oynadıkları büyük kulüplerden kelam etmek yetmiyor. Büyük turnuvalar oyuncuların zihnini de sınar. Arda bu imtihanın içinde hem parladı hem de ekibin berbat turnuvasını süslemeye çalışmadı.
Türkiye, Dünya Kupası’na galibiyetle veda etti. Öteki bir deyişle Türkiye, kümeden çıkamadığı bir turnuvayı elendikten sonra oynadığı en düzgün maçla bitirdi. Bu, teselli olduğu kadar kadar rahatsız edici bir gerçek. ABD galibiyeti bize kadronun potansiyelini hatırlattı, Avustralya ve Paraguay maçları ise o potansiyelin sebep bu kadar geç ortaya çıktığını sormaya zorluyor.
Son düdükten sonra sevinmek ayıp değildi. Mesken sahibini yenmek, geri düşülen maçı çevirmek, son dakikada kazanmak elbette değerli. Ama bu galibiyetin üstünü fazla kalın boyarsak, kupanın bizim için asıl dersini kaçırırız. Türkiye’nin problemi ABD’yi yenip yenmemek değildi. Sıkıntı, o oyunu gereksinimi varken oynayamamasıydı. Bu yüzden mesken sahibi ABD karşısında alınan galibiyet, hoş bir kapanıştan çok gecikmiş bir itiraf üzere duruyor. Türkiye futbol oynayabildiğini gösterdi, evet. Ama Dünya Kupası bunu hatırlamak için son maçı bekleyenleri affetmiyor.
Size gereksinimimiz var. Buraya kadar geldiyseniz, hatırlatmak boynumuzun borcu. Türkiye üzere söz özgürlüğünün daima tehdit altında olduğu bir ülkede, elimizden geldiğince nitelikli yayıncılık yapmanın imkanlarını araştırıyoruz. Güvenilirliğini global ölçekte yitiren medya alanında hâlâ yeterli işler çıkarılabileceğine inanıyor, eleştirel kanıyı müşterek bir toplumsal pahaya dönüştürmeyi hedefliyoruz.
Bağımsız yayıncılığı desteklemeniz bizim için ziyadesiyle kıymetli. vessaire’nin dağıtımının sürekliliğinin sağlanmasında ve daha geniş bölümlere ulaşmasında okurlarımızın üstlendiği sorumluluk özel bir mana taşıyor. İmkanınız varsa, vessaire’yi desteklemek için vessaire ana sayfamızı ziyaret edebilirsiniz. Dayanağınız için şimdiden teşekkür ederiz, güzel ki varsınız.
