Sosyal medyanın, bilhassa internet çağında doğan jenerasyonları vücut ve akıl sıhhati açısından nasıl etkilediğini uzun müddettir konuşup tartışıyoruz. “Güzel görün, âlâ yerlere git, kıymetli kıyafetler giy ve hepsini paylaş” döngüsünden çıkmak giderek zorlaşıyor, bu döngü her geçen gün daha büyük kalabalıkları cezbediyor. Beğeni, kelamda bir sınıf atlama aracı olarak tahminen de hiç olmadığı kadar görünür oldu. Sınıfınızı çalıştığınız işin değil giydiğiniz ayakkabının belirlediği yanılgısının yanına bir de göz önünde olma merakı eklenince iş çığırından çıkıyor. Beğenilmek, çok beğenilmek, daima beğenilmek kederiyle yanıp tutuşuyoruz. Üstelik bu artık sadece benliğimize dair bir sıkıntı de değil.
Estetik imajları ya da değerli eserleri paylaşmanın ne manaya geldiğini artık uygun biliyoruz. Pekala, ya fikirlerimiz? Öykümüzde paylaşmayı ya da retweet etmeyi seçtiğimiz (ya da bazen seçmediğimiz) fikirler de yaşama karşı duruşumuzun belirleyicilerinden fazla idealize ettiğimiz görünümün bir kesimi olmaktan ibaret değil mi?
Bilinçli, kültürlü ya da bilgili olmak da tıpkı hoş yüzlü, usul sahibi ya da fit bir bedene sahip olmak kadar dilek edilen bir şey. Zira bu nitelikler de daha üst sınıfın bir mensubu olmanın göstergesi. Tek farkı, öbürleri üzere satın alınabilir, ölçülebilir ya da çarçabuk sunulabilir olmaması. Daha doğrusu, “o kadar da” olmaması.
Bu arzulanan özelliklere sahip olmaktan politik olmaya uzanan görünmez bir köprü var. Bilhassa de Türkiye üzere bir memlekette şuurlu bir insan olup siyasetten bahsetmemek pek manalı değil. Hal bu türlü olunca, mevcut ekonomik şartlarda (farkına varmayı istemese de) her geçen gün işçileşen küçük burjuvanın yanıtlaması gereken koca bir soru beliriyor: Toplumsal medyada fikirlerimi nasıl, ne vakit, ne kadar paylaşmalıyım?
Bir yanda itinayla seçilmiş sözler, çoğunluğun reaksiyonuna nazaran biçimlenen paylaşımlar, tanınan bir söylemi, kestirme kanaatleri tekrar etmenin kolaylığı… “Bilinçli” olup “politik” olmamanın dayanılmaz hafifliğine ulaşmanın çetrefilli yolları… Öbür yandaysa buz üzere acımasız gerçek. Bazen başı kopmuş bir bebeği kameraya tutmak zorunda kalacak kadar dehşet verici bir gerçek.
Emre Yeksan, bu sıkıntıya dair “Özneleşmeyle temsili, fiili hareketle gösteriyi, propagandayla söylemi birbirinden ayıran çizgi çok kıymetli bir sınır ve maalesef ki güzelce bulanıklaşmış durumda” diyor. Bu bulanıklaşmanın kıymetli kabahatlilerinden biri de toplumsal medya. Bu kozmosta Cate Blanchett’ın Cannes Sinema Festivali’nde giydiği Filistin bayrağını “andıran” kıyafeti paylaşmak Gassan Kanafani’nin bir yazısını paylaşmaktan çok daha inançlı, bir o kadar da anlamsız.
Son günlerde üzerinde “All Eyes on Rafah” (Tüm Gözler Refah’ta) yazan bir görselin Instagram kıssalarında neredeyse 50 milyon kişi tarafından paylaşıldığına şahit olduk. Bu görselin gördüğü ilgiye coşkuyla sevinenler sevinedursun, ben bu görsele baktığımızda bütünüyle rahatsız olmamız gereken şeyler olduğunu görüyorum. Yapay zekayla yaratılmış görsel Refah’taki vahşetin gerçekliğini bir çeşit bilgisayar oyununa çevirirken hiçbir bağlamı olmayan sloganda ise ne İsrail’den, ne siyonizmden, ne de Filistin devletinden bahsediliyor. Gözlerimiz Refah’ta ancak Refah’ı görmüyoruz, İsrail’in Refah’taki operasyonu biz aralıksız paylaşım yaparken genişliyor.
Kimsenin süregelen bir soykırımın aktörlerini lisana getirmekten bile aciz bir Instagram kıssasıyla değişim yaratacağına inandığını düşünmek istemiyorum. Vicdan kavramına dair varoluşçu bir tartışmaya da girmeyeceğim, lakin vicdanın rahatlatılması gereken bir şey değil aksine rahatsız edilmesi gereken bir şey olduğuna inanıyorum. Vicdan ebediyen rahatsız olmalı ki insan bu hissi (ve münasebetiyle kaynağını) dindirmenin gerçek yollarını arasın dursun. Herkesin bildiğini yüksek sesle söyleyelim, vicdanınız toplumsal medyadaki bu bağlamsız paylaşımları yine paylaşarak rahatlıyorsa, orada yanlış giden bir şeyler var.
Filistin’den gelen dehşet manzaraları karşısında elimizden ne gelir, maalesef ben de bilmiyorum. Lakin şunu biliyorum: İsrail’i ve yardakçısı devletleri, ticari ağlarını ve tarihi gerçekleri ifşa ve protesto etmeden paylaşılan hiçbir içeriğin vicdan rahatlatmanın ve beğeninin dışında kalmamanın ötesinde bir manası yok. Hatta pek çok taraftan büsbütün fikir belirtmemekten bile çok daha konforlu. PR sorumlularının sanatkarlara ve markalara “Evet evet, onu paylaşabilirsiniz” dediğini duyar üzereyim. Pekala, halla ve aksiyonla desteklenmeyen hiçbir toplumsal medya paylaşımının hiçbir şeyi değiştirmeyeceği gerçeğiyle daha kaç defa yüzleşmemiz gerekiyor? Daha ne kadar TT’lerden, etiketlerden, ünlü paylaşımlarından medet umacağız?
Olmaz fakat yalnızca bu kıssayı paylaşan 50 milyon kişinin tıpkı gün, tıpkı anda, dünyanın dört bir yanında Filistin için manalı bir harekete geçtiğini düşünün. İsrail bugünkü arsızlığına tıpkı formda devam edebilir miydi? Etse bile bu türlü bir reaksiyonun karşısındaki meşruiyeti bugünkü kadar olur muydu?
Can Koçak vessaire 10 yaşında serişinin birinci yazısını “Alternatif sesler ‘Sen bu soruna şöyle bakıyorsun, gel bir de bu türlü bak,’ derken kimi vakit canımızı sıkabilir, bizi kızdırabilir, reaksiyon duymamıza yol açabilir. Fakat amaç tektipleşmiş bir kültürü yabanileştirmekse, biraz da canımız sıkılıversin” diyerek bitiriyordu. Ben de ekliyorum: Politik gerçek gündelik hayatınızı bölebilir, vicdanınızı rahatsız edebilir, hoşunuza gitmeyebilir. Lakin maksat elle tutulur bir değişime vesile olmaksa, biraz da canınız sıkılıversin.
Size muhtaçlığımız var. Buraya kadar geldiyseniz, hatırlatmak boynumuzun borcu. Türkiye üzere geleceği ziyadesiyle belgisiz bir ülkede, elimizden geldiğince nitelikli yayıncılık yapmanın imkanlarını araştırıyoruz. Güvenilirliğini global ölçekte yitirmiş medya alanında hâlâ yeterli işler çıkarılabileceğini göstermek istiyoruz.
Bağımsız yayıncılığı desteklemeniz bizim için çok bedelli. vessaire’nin dağıtımının sürekliliğinin sağlanmasında ve daha geniş bölümlere ulaşmasında okurlarımızın üstlendiği sorumluluk özel bir mana taşıyor. vessaire’yi desteklemek için vessaire ana sayfamızı ziyaret edebilirsiniz.
