“Önce ekmek gelir, sonra ahlak”

The Boy’s Word: Blood on the Asphalt, Sovyetler Birliği’nin çözülüş yıllarında, sokaklardaki çeteleşmeyi ve gençler ortasında giderek artan ahlaki yozlaşmayı anlatan bir küçük cürüm dizisi. Yeni özgür dünya, sayısız özgürlükle birlikte gençlere hırsızlık ve gasp üzere cürümleri sürece özgürlüğünü de getirdi.

Hikaye, yetenekli bir piyanist olan ve müzik okulunda okuyan Andrey’in okulda ve sokakta uğradığı zorbalıklara dayanamaması ve erkek(!) olmaya karar vermesiyle başlıyor. Bir halde yan yana geldiği Manat, onu üyesi olduğu çeteyle tanıştırıyor, onu büyülü bir gerçekliğe davet ediyor. Büyülü bir gerçeklik, çünkü Andrey birinci kere yumruk yemiş, yumruk atmış, dudağı kanamış, sigara içmiş ve kendini tahminen de birinci defa bu kadar “hayatta” hissetmiştir.

Andrey ve Manat’ın işledikleri cürüm, küçük bir dükkandan “USA” yazılı şapka çalmaktır. Küçük bir çocuğun cürüm dünyasına girişi bir manada ABD’nin eliyle olmuştur. Bu temsilin direktör tarafından şuurlu bir biçimde gösterilmediğini söylemek fazla uygun niyetli bir yorum olabilir. Zira “Universam” çetesinin lideri Vova (Manat’ın abisi), Afganistan’daki misyonunu bitirip kente döndüğünde bu şapkayı kardeşinin başında görünce reaksiyon gösterir. Kardeşine “Amerikalı mı oldun? Kurtul şundan” der ve kendi başındaki SSCB armalı uşankayı kardeşinin başına geçirir. Vova, yokluğunda çetenin (artık grup üyesi olan) Andrey’in annesini dolandırmasını duyduktan sonra birtakım unsurların çiğnenmesinden rahatsızlık duyar. Grup üyeleriyle yaptığı bir sohbette “Burada işler çok değişecek. Gorbaçov’un ne dediğini duydunuz mu? Bir yıl içinde Amerika burada olacak,” cümlelerini kurar. Dediği üzere olur, dünyada işler daha da kötüye masraf.

Üretim bağlarından azade bir ahlak anlatısı, zenginlerin vicdan mastürbasyonundan yahut liberallerin çarpık politik zırvalarından öteye gidemez. Bu mevzuda Bertolt Brecht’in “önce ekmek gelir, sonra ahlak” dizesini referans almak bizi hakikat sonuca götürebilir. Bir yanında fuhuşun, öbür yanında uyuşturucunun döndüğü bir sokakta büyüyen çocuğun ahlakını pahalandırmak daha evvel bu “günahları” işlemeye “fırsatı olmamış” yahut hayatını o yola sokacak maddi imkansızlıklara maruz kalmamış kimselerin haddine değildir. Burada yüzeysel bir kabahat övgüsü yahut kriminal hayatı yasallaştırma peşinde olmadığımızın şerhini düşelim. Son kertede, hata işlemenin de sınıfsal olduğunu, failin maruz kalacağı cezai müeyyidelerin de hangi sınıftan olduğuna nazaran değişiklik göstereceğini hatırlatmakla yetinelim. Hatırlayalım, Yılmaz Güney de Soba, Pencere Camı ve İki Ekmek İstiyoruz kitabında “Onlar, kurna başında milletin alınterini har vurup harman savuranlar, bir kalem oynatmakla milyonları cebe indirenler, varillerini saçı bitmemiş yetimlerin haklarını çiğneyerek dolduranlar, tabandan, bizim üzere iki çul çalmasına hırsızlık diyerek senelerce acılara boğanlar, neden tutuklanmışlardı?” diyordu. Bir kabahatin Altındağ’da işlenmesiyle, milyonlarca dolar yatırımın husus edildiği şirket toplantılarında işlenmesi ortasında dağlar kadar fark vardır.

Yoksullaştırılan, mülksüzleştirilen, örgütlü bir politik mücadele alanı bırakılmayan, ondan da evvel politik bilince ulaşmasına ket vurulan genç kitleler tüm bunların yanında uyuşturucuya, hata pornografisine, yasadışı bahise ve türlü yoz savrulmalara maruz bırakılıyor. “Hayatsızlık özgürlüğü” vaat edilen gençler yasadışı bahis bağımlılığı, banka borçları, işsizlik üzere kabuslarla boğuşurken sadece uyuşturucu tesiri altında hayatını yaşayabiliyor, yani hayal dünyasında. Kitleler her gün artan şiddet ortamında kendi gerçekliğini yine kaybediyor, kısa yoldan para kazanmak yahut bir kimlik sahibi olabilmek için gayrimeşru hayatın cazibesine kapılıyor. Binlerce hayat insanların görüp başını çevirdiği, iğrendiği, kendi çocuğunu düşünüp şükrettiği birer tatmin objesine dönüşerek yok oluyor. Gazapizm’in de bir müziğinde o hayatlara işaret ettiği üzere: “Bir kenarda bir köşede görmesen de varlar.”

Yoksulların üretim süreci esnasında, iş cinayetlerinde öldürüldüğünde yahut intihar ettiğinde (aksayan metro seferlerinden rahatsız olma arsızlığını saymazsak) görülmediği, hayatın olağan akışındaki steril kadraja girdiklerinde nefret nesnesi olarak negatif bir görünürlük kazandığı yahut üstenci bakışlar tarafından sirk objesi muamelesi gördüğü riyakar bir ahval gelişti. Fakirler, dışarıdan ve üstten bakan gözler için seyir, merak ve nefret objesinden öteki bir şey değil artık. 1970’li yıllarda Türkiye’de sosyalist örgütlerin gecekondu mahallelerinde sunduğu imkanlar sayesinde gençlerin yoz bir yaşama bulaşmadığını görmüştük. Örgütler, halk merkezleri kurarak insanlara okuma yazma öğretiyor, kahvehane toplantılarında onlara politik şuur kazandırıyor, elektrik-su olmayan yerlere dahi kolektif çalışmayla bu temel gereksinimleri götürerek insanlara ulaştırıyordu. Uyuşturucuya, şiddete ve fuhuşa müsaade yoktu. Kapitalizm gençlere zehir vadederken, devrimciler onları gerçek özgürlükle buluşturuyordu.

Necmi Erdoğan’ın Kayıp Halk: Günümüzde Yoksulluk Halleri kitabında söylediklerini hatırlamanın sırası gelmiş olabilir: “Şimdilik siyaseten sarsmıyor görünebilirler. Tekrar de en azından hırsız endişesinde, ter kokusu tiksintisinde, işçinin kirli elleriyle tuttuğu bardağı görünce derhal devreye giren hijyen takıntısında, trafik ışığında otomobile yaklaşan dilencinin huzursuz ediciliğinde ve hizmetçi-gündelikçi bayan fantezilerinde geri dönerler. Ancak siyaseten sarsmaları da mecburî bir olasılıktır. Sırf Müslüm Gürses müziğinde olduğu üzere ‘yakarsa dünyayı garipler yakar’ manasında değil, ‘Kurarsa bir öbür dünyayı garipler kurar’ manasında da.”

Peki, ne yapmalı? Garipler siyaset sahnesine nasıl çıkacak? O dünya ne vakit kurulacak? Bu yazı, bu sorulara cevap verme gücüne ve haddine sahip değil elbette. Sayın okur, “İşte bir sürü olay sana. Ve bir sürü soru.”