Joachim Trier, Cannes’daki basın toplantısında şöyle demişti: “Kutuplaşma, öfke ve maço haller ilerlemenin yolu değildir. Şefkat yeni punk’tır.” Türkiye prömiyerini Ayvalık Memleketler arası Sinema Festivali’nin açılışında yapan Manevi Değer (Joachim Trier, 2025) tam da bu türlü hissettiriyor; kırılganlığında radikal, yumuşaklığında kararlı. Büyümenin, yabancılaşmanın ve sonra —belki artık çok geç olmuşken— tekrar birbirini bulmaya çalışmanın nasıl hissettirdiğini duygusal bir hassasiyetle anlatan, gürültü koparmadan da insanı derinden etkileyebilen bir sinema.
Joachim Trier’in “Oslo Üçlemesi” (Tekrar, Oslo, 31 Ağustos ve son olarak Dünyanın En Berbat İnsanı) tek tek karakterlerin iç dünyasına odaklanırken, Manevi Değer bakışını parçalanmış bir aileye çeviriyor. Fakat bu kırılmışlık sessiz: Bakışlarda, söylenmeyenlerde, uzayan suskunluk anlarında. Joachim Trier ve ortak müellifi Eskil Vogt bizi sırf izlemeye değil söylenenleri ve söylenmeden kalanları dinlemeye de çağırıyor.
Renate Reinsve, bir kimlik krizinin eşiğindeki tiyatro oyuncusu Nora’yı oynuyor. Nora, artık inanmadığı bir rolün içinde sendeleyip duruyor. Yetişkin olmanın bir sahne durumu olarak tasviri tam kalbinden vuruyor: Sana uymayan bir kostüm taşırsın, yakıcı bir ışığın altında durursun, metnin nerede bittiğini, kendi niyetlerinin nerede başladığını bilemezsin. Alkışa hasret duyarsın ancak gerçekte istediğin görülmektir. Seyirci tarafından değil sana en yakın olanlar tarafından. Ailen tarafından. Geçmişin tarafından.
Joachim Trier bu duygusal tiyatroyu büyük bir açıklık ve incelikle sahneliyor. Nora’nın yabancılaştığı babası Gustav (Stellan Skarsgård) —ünlü bir yönetmen— ona bir rol teklif ederek hayatına girdiğinde, bu sırf mesleksel bir teklif değildir. Yakınlaşma teşebbüsü, sessiz bir af daveti, sanatın gerçek yakınlığın yerini alıp alamayacağının bir imtihanıdır. Pekala, ya bu bile fazlaysa? Gustav, hisleri söz etmektense sahnelemeyi daha uygun beceren bir adam. Dünyaya erişimi senaryolar ve sahneler üzerinden işliyor. Tahminen de karakterinin trajedisi, bunun kâfi olduğuna inanmasında yatıyor. Sonunda rolü üstlenen Amerikalı oyuncu Rachel (Elle Fanning) ile ilgisi hem dokunaklı hem de rahatsız edici görünüyor. Ona karşı ilgili, teşvik edici, neredeyse babacan. Tam da bu yüzden, kızlarıyla ortasındaki duygusal uzaklık daha da acıtıyor.
Joachim Trier, sessizlikte karakterlerinin nefes almasına müsaade veriyor; kimi vakit sancılı, kimi vakit büyüleyici. Stellan Skarsgård ve Renate Reinsve ölçülü ancak sarsıcı performanslar sunuyor. Bir sahnede, sırf bir sigaranın elden ele geçişi sessiz bir ateşkese, kısa bir yakınlık ânına dönüşüyor. Neredeyse şefkatli görünecek, ortaya gölge üzere giren geçmiş olmasa. Sinemanın tamamına, sözcüklere sığmayan derin bir yalnızlık sinmiş. İnsan kendini daha parlak, daha emin, daha canlı görünen diğerleriyle kıyaslamaya başlıyor. Kendinde neyin eksik olduğunu, yolda neyi yitirdiğini soruyor.
Ama tahminen de sıkıntı, diğerlerinin seni nasıl gördüğü değildir. Tahminen perde kapandığında senin neyi fark ettiğin değerlidir. Bazen anne babanın yüzüne bakar, seni sahiden görüp görmediklerini düşünürsün. Tahminen de görüyorlardır. Tahminen de daima gördüler. Tahminen de sırf hakikat sözleri hiç bulamadılar. Sen de o denli. Çoktan suskunluğa gömülmüş bir konutun içinde anılar hâlâ havada asılıdır: Geçmiş günlerin kokusu, solmuş bir fotoğraf, tanıdık bir oda… Acıtsa da tutunursun onlara. Eksiksiz oldukları için değil, bir vakitler bir şey tabir ettikleri için. Tahminen hâlâ ettikleri için…
Nihayetinde Manevi Değer sessiz bir vahiy üzere duruyor. Salt nostalji değil olup bitene dair hüzün ve olacak olana dair kırılgan bir umut. Yok olup gitmemiş, sadece saklanmış bir sevgi. Artık konuşmayan ancak hâlâ dinleyen bir yuva. İçine daha yeni büyüyerek sığacağın bir rol. Tahminen de bunu tek başına yapmak zorunda değilsin. Zira bazen yalnızca denemek bile kâfi. Joachim Trier’in söylediği üzere, en radikal aksiyon budur.
*Bu yazının birinci versiyonu Mecra’da yayımlanmıştır.
Size muhtaçlığımız var. Buraya kadar geldiyseniz, hatırlatmak boynumuzun borcu. Türkiye üzere geleceği ziyadesiyle belgisiz bir ülkede, elimizden geldiğince nitelikli yayıncılık yapmanın imkanlarını araştırıyoruz. Güvenilirliğini global ölçekte yitirmiş medya alanında hâlâ güzel işler çıkarılabileceğini göstermek istiyoruz.
Bağımsız yayıncılığı desteklemeniz bizim için çok bedelli. vessaire’nin dağıtımının sürekliliğinin sağlanmasında ve daha geniş kısımlara ulaşmasında okurlarımızın üstlendiği sorumluluk özel bir mana taşıyor. vessaire’yi desteklemek için vessaire ana sayfamızı ziyaret edebilirsiniz.
