Ayvalık Milletlerarası Sinema Festivali’nin ikinci gününde gösterilen Huo Meng’in ikinci uzun metrajı İki Dünya Ortasında (Living the Land, 2025), çiftçi bir aileye yakından bağlanarak, ustalıklı bir biçimde, dört mevsime yayılan geniş bir köy anlatısı örüyor. 1991’de geçen öykü, kentte çalışmaya giden anne babası tarafından teyzesine emanet edilen 10 yaşındaki küçük oğul Chuang’ın etrafında dönüyor. Onun aracılığıyla ve onun gündelik hayatı üzerinden yavaş yavaş bu koca ailesini, arkadaşlarını, köyün öbür sakinlerini tanıyoruz. Definlere ve atışmalara, hasat ve ekim işlerine, cümbüşlere ve düğünlere, yemek hazırlıklarına, ırmakta yüzmelere, yaşlıların anlattığı kıssalara ve çocukların çevirdiği yaramazlıklara şahit oluyoruz. Ve vaktin, hayatın ağır ağır akışı içinde, dört mevsimlik bir yay boyunca, yüzleri ayırt etmeyi öğreniyor, karakterlerin değişimini fark ediyoruz.
Peki, İki Dünya Arasında neyi anlatıyor? Görünüşte hiçbir şeyi —mevsimlerin ve hayatın döngüsünden, geleneğin dönüşümle daima tansiyon yaşadığı ve çağdaşlığın içeri girerek bin yıllık istikrarları altüst etmek ister göründüğü bir dünyadan öbür bir şeyi— yani aslında her şeyi.
Kırsal hayatın büyük ritüelleriyle ritim tutan bu sinemada, Huo Meng düğünleri ve cenazeleri —cemaatin kendini sahnelediği anları— betimlerken bir etnografın titizliğini sergiliyor. İmajın kadrajı, grup biçilecek tarlaların genişliğiyle yarışıyor; kamera daima yanlışsız arayı koruyarak karakterleri yerin içine, yerle gök ortasında bir düzleme, sağlamca yerleştiriyor.
1984 doğumlu Huo Meng de Çin uygarlığının beşiği sayılan “Merkez Ova” Henan’daki bir köyden geliyor; tıpkı vakitte Çin’in en büyük tarım eyaleti olan Henan ülkenin besininin büyük kısmını sağlıyor. Meng, anlatısını 1990’lara geri götürürken uygun çekim yerini bulmakta tıpkı meseleyle karşılaşmış: Kırsalın çağdaşlaşması karşısında o periyottan kalma kerpiç meskenler dayanamadığı için direktör yakınlardaki tarihi kalıntıların varlığı sayesinde korunabilmiş Henan’daki tek köyde çekim yapabilmiş.
Mesele, çocukluk anılarını okşamak değil köylülüğe hakkını teslim etmekmiş. Sinemanın imalcisi şöyle özetliyor: “O toprağın bir oğlu. Büyüdüğü, içinden çıktığı insanlara bir temsil vermek istiyordu, yok olmak üzere olan bir hayat biçimine ve kültüre de. Çin bin yıllar boyunca bir tarım uygarlığıydı, kalkınmaya başlamasıysa yalnızca son bir asırlık iş. Bugün büyük kentsel merkezlerde bile birçok kıymetimiz ve ölçümüz o tarım hayatından geliyor.”
İki Dünya Arasında, kırsal yaşama dair müşahedelerle dolup taşıyor: Brioş ve mantı için hamurun nasıl yoğrulduğundan, tarlada üretilen pamuktan genç bir gelinin nikah kıyafetinin nasıl dokunduğuna kadar. Bu tarafıyla sinema, köylülerin karşılaştığı zorlukları saklamayan, bol detaylı bir gerçekçilik sergiliyor: Bir sağanakla heba olan hasat, idari baskılar, çiftçilerin sırtından yükselen yeni zenginler sınıfı, görücü yolu evlilikler, gelir güvencesizliği ve kırdan kente göç… Ve onların gelip süreksiz hazlarını da gizlemiyor: Bütün ailenin hasat sonrası dondurmaları tattığı —muhteşem bir askıda kalmışlık hissiyle kurulmuş— o sahne üzere.
Elbette İki Dünya Arasında o denli kolay bir seyirlik değil vakit zaman temponun düştüğü anlar var. Lakin bu “zorluklar”, sinemanın anlattıklarıyla —ve daha da kıymetlisi, bunları anlatma biçimiyle— pek yeterli telafi ediliyor. Sinemanın “yavaşlığı” tekrar keşfetmemiz gereken cinsten bir yavaşlık; bize yavaş üzere görünmesi, bugünün çok suratına gömülmüş olmamızdan. Sinemanın önerdiği muahedeyi kabul edip ona muhtaçlık duyduğu vakti verdiğinizde, final kısmında dikkate bedel sürprizler de geliyor: Direktörün ferdî bir dokunuşla, tek bir aksama olmadan kurduğu birtakım düş sahneleri üzere.
Salt yalın bir realizmle sonlu olmayan, anlattığı karakterlerin ferdi durumlarıyla özünde birbirine bağlı kolektif durumları ortasındaki dengeyi mucizevi bir halde her daim koruyabilen bir üslubu var sinemanın. İki Dünya Arasında cilalı olmadan, şık bir halde, realizme “yoksulluk estetiğini” reddederek bakıyor; kadraja sığan kişi ve durumların çokluğunu da düşünürsek, büyük karmaşıklıkta tabloları son derece doğal bir akışla ve neredeyse resimsel bir elle kurabiliyor.
Huo Meng, arkaik olanla çağdaş olan ortasındaki salınımı daha güzel gözlemlemek için 1990’lara dönüyor: Burada, doğum denetimi köy sakinlerine dayatılıyor; orada, birinci traktör beliriyor; az ötede, bir sondaj takımı petrol aramaya geliyor. Göz asla topraktan ayrılmıyor: Kameranın avuçlar dolusu gösterdiği, ham husus olan, kazılan ve ekilip biçilen, içine saplanılan ve çamuruna gömülen topraktan. Bu toprak, “sosyalist gerçekçiliğin” görkemli günlerindeki üzere yüceltilmiyor; daha çok trajik bir şuurun emanetçisi olarak duruyor. Beşerler, onların kıssaları, âdetleri—sonunda daima orada, toprağın altında son buluyor.
*Bu yazının birinci versiyonu Mecra’da yayımlanmıştır.
Size muhtaçlığımız var. Buraya kadar geldiyseniz, hatırlatmak boynumuzun borcu. Türkiye üzere geleceği ziyadesiyle meçhul bir ülkede, elimizden geldiğince nitelikli yayıncılık yapmanın imkanlarını araştırıyoruz. Güvenilirliğini global ölçekte yitirmiş medya alanında hâlâ âlâ işler çıkarılabileceğini göstermek istiyoruz.
Bağımsız yayıncılığı desteklemeniz bizim için çok bedelli. vessaire’nin dağıtımının sürekliliğinin sağlanmasında ve daha geniş bölümlere ulaşmasında okurlarımızın üstlendiği sorumluluk özel bir mana taşıyor. vessaire’yi desteklemek için vessaire ana sayfamızı ziyaret edebilirsiniz.
